Χρέος: η πιο ισχυρή μορφή εξουσίας
Χρέος: η πιο ισχυρή μορφή εξουσίας
Στη δημόσια συζήτηση το χρέος παρουσιάζεται σχεδόν πάντοτε ως ένας αριθμός. Ένα ποσοστό του ΑΕΠ, ένα δημοσιονομικό μέγεθος, μια λογιστική υποχρέωση. Όμως η ιστορία διδάσκει κάτι διαφορετικό. Το χρέος δεν είναι πρωτίστως οικονομικό γεγονός. Είναι πολιτική σχέση. Είναι ο τρόπος με τον οποίο κατανέμονται η ισχύς, οι ευθύνες και, τελικά, ο πλούτος μέσα σε μια κοινωνία.
Γι’ αυτό και είναι λάθος να αντιμετωπίζουμε το δημόσιο και το ιδιωτικό χρέος ως δύο ανεξάρτητα προβλήματα. Δεν είναι. Αποτελούν δύο όψεις της ίδιας πολιτικής πραγματικότητας.
Η ελληνική κρίση άρχισε ως κρίση δημόσιου χρέους. Σύντομα μετατράπηκε σε κρίση του τραπεζικού συστήματος και στη συνέχεια σε κρίση των νοικοκυριών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σε κάθε στάδιο άλλαζε ο τίτλος της κρίσης, όχι όμως και εκείνος που καλούνταν να πληρώσει τον λογαριασμό. Ο φορολογούμενος χρηματοδότησε τις ανακεφαλαιοποιήσεις. Ο εργαζόμενος επωμίστηκε τη λιτότητα. Ο δανειολήπτης βρέθηκε αντιμέτωπος με τα funds, τους servicers και τους πλειστηριασμούς. Το κόστος μετακινήθηκε, αλλά δεν έπαψε ποτέ να βαραίνει την κοινωνία.
Αυτός είναι ο λόγος που η επόμενη μεγάλη συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στα κόκκινα δάνεια. Οφείλει να απαντήσει σε ένα βαθύτερο ερώτημα: πώς λειτούργησε συνολικά το σύστημα διαχείρισης της κρίσης; Ποιο μέρος των ζημιών απορροφήθηκε μέσω δημόσιων πόρων, ποιο μέσω λογιστικών απομειώσεων, ποιο μέσω φορολογικών μηχανισμών και ποιο μέσω κρατικών εγγυήσεων; Και πώς εξελίχθηκαν, στη συνέχεια, οι απαιτήσεις απέναντι στους ίδιους τους δανειολήπτες;
Τα ερωτήματα αυτά εκφράζουν μια θεμελιώδη αρχή της δημοκρατίας: όταν χρησιμοποιούνται δημόσιοι πόροι για να στηριχθεί ένα οικονομικό σύστημα, οι πολίτες δικαιούνται πλήρη λογοδοσία. Δικαιούνται να γνωρίζουν ποιος ωφελήθηκε, ποιος επιβαρύνθηκε και αν η διαχείριση της κρίσης υπηρέτησε το δημόσιο συμφέρον ή αναπαρήγαγε μια βαθιά ανισορροπία μεταξύ κοινωνίας και οικονομικής ισχύος.
Η Πλεύση Ελευθερίας δεν αντιμετώπισε ποτέ το χρέος ως ένα απλό λογιστικό πρόβλημα. Η θέση μας είναι ότι το δημόσιο χρέος οφείλει να ελεγχθεί ως προς τη νομιμότητα, τη νομιμοποίησή του και τα συμφέροντα που υπηρέτησε. Το ιδιωτικό χρέος απαιτεί μια δίκαιη λύση που θα προστατεύει την κοινωνία και όχι μηχανισμούς που οδηγούν στη μόνιμη αναδιανομή της περιουσίας από τους πολλούς στους λίγους.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιος χρωστά. Είναι ποιος αποφασίζει ποιος θα χρωστά, ποιος θα διασωθεί, ποιος θα χάσει το σπίτι του και ποιος θα συγκεντρώσει ακόμη μεγαλύτερη οικονομική ισχύ. Εκεί βρίσκεται η ουσία της πολιτικής.
Και εκεί κρίνεται και η ευθύνη των πολιτών. Η αποχή δεν αμφισβητεί το σύστημα, το διευκολύνει. Η ανακύκλωση των ίδιων πολιτικών δυνάμεων ή των πρόθυμων συμπληρωμάτων τους δεν μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικό αποτέλεσμα. Αν η κοινωνία θέλει πραγματική αλλαγή, οφείλει να την απαιτήσει με τη δημοκρατικότερη πράξη που διαθέτει: την ψήφο της. Όχι από συνήθεια, όχι από φόβο, αλλά με κριτήριο ποιοι υπερασπίστηκαν διαχρονικά τους πολίτες όταν αυτό είχε πολιτικό και προσωπικό κόστος. Οι μεγάλες αλλαγές στην ιστορία δεν ξεκίνησαν όταν οι κοινωνίες συμβιβάστηκαν με την αδικία. Ξεκίνησαν όταν αποφάσισαν ότι δεν τη θεωρούν πλέον φυσιολογική.
