Το «Τάγμα του Μονακό»: Οι Ουκρανοί ολιγάρχες που βρήκαν καταφύγιο στη Ριβιέρα και το σκάνδαλο που τους ξαναφέρνει στο προσκήνιο
Πολυτελείς βίλες, offshore, γιοτ εκατομμυρίων και μια έκρηξη στο Μονακό που άνοιξε ξανά τη συζήτηση για την ουκρανική οικονομική ελίτ εν μέσω πολέμου.
Το «Τάγμα του Μονακό» είναι ο σαρκαστικός όρος που καθιερώθηκε για να περιγράψει μια ομάδα ιδιαίτερα εύπορων Ουκρανών επιχειρηματιών που εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη Γαλλική Ριβιέρα μετά τη ρωσική εισβολή. Η ονομασία προέκυψε από έρευνα της Ukrainska Pravda, η οποία αποκάλυψε ότι δεκάδες ολιγάρχες ζούσαν σε πολυτελείς βίλες και ξενοδοχεία στο Μονακό και τις γύρω περιοχές, την ώρα που στην Ουκρανία ίσχυε στρατιωτικός νόμος και γενική επιστράτευση. Η εικόνα των ουκρανικών πινακίδων σταθμευμένων έξω από υπερπολυτελή ακίνητα έγινε σύμβολο μιας ελίτ που φαινόταν να έχει απομακρυνθεί από την πραγματικότητα του πολέμου.
Η παρουσία αυτών των επιχειρηματιών στη Ριβιέρα δεν είναι νέο φαινόμενο. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, πολλοί Ουκρανοί και γενικότερα επιχειρηματίες του μετασοβιετικού χώρου επένδυαν σε ακίνητα στην περιοχή, αξιοποιώντας το ευνοϊκό φορολογικό περιβάλλον και τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές δομές. Πίσω από τις περιουσίες τους βρίσκονται συχνά περίπλοκα δίκτυα υπεράκτιων εταιρειών και λογαριασμών σε πολλαπλές δικαιοδοσίες, γεγονός που δυσκολεύει τον εντοπισμό της πραγματικής προέλευσης των κεφαλαίων.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά την έκρηξη που τραυμάτισε σοβαρά τον επιχειρηματία Βαντίμ Γερμολάεφ και την οικογένειά του στο Μονακό. Ο Γερμολάεφ, ο οποίος έχει απαρνηθεί την ουκρανική υπηκοότητα και βρίσκεται στη λίστα κυρώσεων του Ζελένσκι, θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες περιουσίες της χώρας. Η επίθεση, που αντιμετωπίζεται ως απόπειρα δολοφονίας, αποκάλυψε ξανά το εύρος των εντάσεων γύρω από την οικονομική ελίτ της Ουκρανίας και τις σχέσεις της με το εξωτερικό.
Στο «Τάγμα του Μονακό» συγκαταλέγονται ονόματα όπως ο Ρινάτ Αχμέτοφ, ο πλουσιότερος Ουκρανός, με αγορές ακινήτων εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ στη Ριβιέρα· ο Κοστιαντίν Ζεβάγκο, που αντιμετωπίζει κατηγορίες για οικονομικά αδικήματα και έχει αποφύγει δύο αιτήματα έκδοσης· τα αδέλφια Σουρκίς, ισχυρές προσωπικότητες του ουκρανικού ποδοσφαίρου, που φέρονται να μίσθωναν κατοικίες στο Monte-Carlo Bay με κόστος περίπου 2 εκατ. ευρώ ετησίως. Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης επιχειρηματίες που κατηγορήθηκαν ότι μετέφεραν τεράστια ποσά σε μετρητά εκτός Ουκρανίας τις πρώτες ημέρες της εισβολής.
Οι καθημερινές δαπάνες ορισμένων από αυτούς φτάνουν, σύμφωνα με μαρτυρίες, έως και 300.000 ευρώ σε μία ημέρα, ενώ η ζωή τους περιλαμβάνει πολλαπλά γιοτ, προσωπικό μεταφερμένο από την Ουκρανία και ακίνητα αξίας δεκάδων εκατομμυρίων. Παράλληλα, ορισμένοι έχουν βρεθεί στο στόχαστρο των γαλλικών αρχών για παράνομες επεκτάσεις ακινήτων ή άλλες παρατυπίες, χωρίς όμως να έχουν επιβληθεί ουσιαστικές κυρώσεις.
Παρά τις εντυπωσιακές εικόνες πολυτέλειας, αναλυτές επισημαίνουν ότι οι Ουκρανοί ολιγάρχες δεν αποτελούν ενιαία ομάδα. Κάποιοι παρέμειναν στην Ουκρανία στηρίζοντας την οικονομία ή ακόμη και συμμετέχοντας στην πολεμική προσπάθεια, ενώ άλλοι επέλεξαν να εγκατασταθούν μόνιμα στο εξωτερικό, διακόπτοντας τους δεσμούς τους με τη χώρα. Η ουκρανική κυβέρνηση χαρακτηρίζει όσους ζουν στη Ριβιέρα «θλιβερές εξαιρέσεις», υπογραμμίζοντας ότι η πλειονότητα των επιχειρηματιών παραμένει ενεργή εντός της χώρας.
Τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή, το «Τάγμα του Μονακό» εξακολουθεί να διχάζει την ουκρανική κοινωνία. Για τους επικριτές του, συμβολίζει μια ελίτ που εγκατέλειψε τη χώρα στην πιο κρίσιμη στιγμή της. Για τους ίδιους τους επιχειρηματίες, αποτελεί επιλογή προστασίας των οικογενειών και των περιουσιών τους σε μια περίοδο ακραίας αβεβαιότητας.
