Προϋπολογισμός σε στενό πλαίσιο: Οι ευρωπαϊκοί κανόνες «ψαλιδίζουν» τις κοινωνικές δαπάνες έως το 2030
Περιορισμένα περιθώρια για παροχές…
Η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δημοσιονομικό παζλ, καθώς η κατάρτιση του προσχεδίου προϋπολογισμού 2027 και η νέα δέσμη μέτρων στήριξης των ευάλωτων πολιτών πρέπει να προσαρμοστούν στα αυστηρά όρια δαπανών που θέτει η Κομισιόν. Η εγκύκλιος του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας για τον προγραμματισμό 2027–2030 αποτυπώνει ένα περιβάλλον όπου ο δημοσιονομικός χώρος περιορίζεται σημαντικά, ενώ η πλήρης ψηφιακή παρακολούθηση μέσω του govERP μειώνει τα περιθώρια ελιγμών.
Οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες εισάγουν ανώτατα όρια στις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες, με αποτέλεσμα οι κοινωνικές ενισχύσεις να αυξάνονται οριακά ή ακόμη και να μειώνονται σε πραγματικούς όρους, λόγω των πληθωριστικών πιέσεων. Οι συνολικές πρωτογενείς δαπάνες προβλέπεται να αυξάνονται με ρυθμούς 3%–3,6% έως το 2029, ποσοστά που υπολείπονται της ανόδου του κόστους ζωής. Στις μεταβιβάσεις προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, οι θετικές μεταβολές είναι ελάχιστες έως το 2029, ενώ το 2030 καταγράφεται μικρή μείωση, με το συνολικό ύψος των δαπανών να αυξάνεται μόλις κατά 1,8% στην τετραετία.
Η εικόνα αυτή σημαίνει ότι κάθε νέα παροχή θα πρέπει να χρηματοδοτείται από υπεραπόδοση εσόδων, ανακατανομή πόρων ή περικοπές σε άλλους τομείς. Παράλληλα, η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει ούτε 1 δισ. ευρώ για τις εξαγγελίες της ΔΕΘ, οι οποίες θα αφορούν κυρίως το εκλογικό έτος 2027. Η πίεση εντείνεται από την επιβράδυνση της ανάπτυξης, με τις αναθεωρημένες προβλέψεις να τοποθετούν τον ρυθμό για το 2026 στο 1,8%–2%, έναντι αρχικής εκτίμησης 2,4%.
Ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί υψηλότερα, φτάνοντας το 3,7%–3,8% στο τέλος του έτους, ενώ ο ενεργειακός πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα εκτοξευθεί στο 11,1%, επηρεάζοντας οριζόντια τις τιμές και το κόστος ζωής. Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι ο γενικός δείκτης τιμών θα διαμορφωθεί στο 3,8% το 2026, πριν αποκλιμακωθεί το 2027, καθώς θα υποχωρήσουν οι πιέσεις από τα ενεργειακά εμπορεύματα.
Στο οικονομικό επιτελείο εκτιμούν ότι μέρος του δημοσιονομικού χώρου των επόμενων ετών θα προέλθει από την ενίσχυση των φορολογικών εσόδων μέσω της επέκτασης των ηλεκτρονικών συναλλαγών και των νέων ψηφιακών εργαλείων κατά της φοροδιαφυγής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το ψηφιακό πελατολόγιο, το ψηφιακό δελτίο αποστολής, η επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας και οι μηχανισμοί τεχνητής νοημοσύνης της ΑΑΔΕ για τον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών.
Οι κοινωνικές παροχές, που περιλαμβάνουν συντάξεις, επιδόματα, επιχορηγήσεις σε νοσοκομεία και ταμεία, ενισχύσεις σε επιχειρήσεις και πληρωμές προς διεθνείς οργανισμούς, μειώνονται ως ποσοστό του ΑΕΠ, καθώς η οικονομία αναπτύσσεται. Η τάση αυτή, σε συνδυασμό με τον υψηλό πληθωρισμό, διαμορφώνει ένα περιβάλλον όπου οι δυνατότητες για διεύρυνση των κοινωνικών δαπανών παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες.
