Ο Πόλεμος των Ρομπότ

Του Άγη Βερούτη

Μάρτιος του 2029.

Ο Νικόλας έχει ένα TIR 18τροχο. Με δάνειο. Το πληρώνει ακόμη. Κάνει Πειραιά–Γερμανία χρόνια τώρα, με εκείνη τη γνώση του επαγγέλματος που γράφεται πάνω στο τιμόνι, στη δεξαμενή, στα διόδια, στα σύνορα, στα ξενύχτια, στο φορτίο που αργεί να φορτωθεί, στο τελωνείο που κολλάει, στον πελάτη που βιάζεται και στην αγορά που κάθε χρόνο σφίγγει κι άλλο το περιθώριο. Ξέρει πότε αξίζει να πιέσει για να κερδίσει ώρες και πότε η βιασύνη κοστίζει περισσότερο από την καθυστέρηση. Ξέρει το φορτίο του, τον δρόμο του, το ρίσκο του. Ξέρει κυρίως ότι η δουλειά του είναι κάτι πολύ περισσότερο από την οδήγηση. Είναι ευθύνη, εμπειρία, κρίση, προσαρμογή, παρουσία.

Την περασμένη εβδομάδα έχασε μια μεταφορά προς τη Γερμανία. Το φορτίο έφυγε με αυτόνομο αυτοοδηγούμενο φορτηγό. Έφτασε μισή μέρα νωρίτερα με κόστος ~50% χαμηλότερο. Χωρίς δόση δανείου, χωρίς ασφαλιστικές εισφορές, χωρίς οικογένεια να ζήσει από πίσω. Η τελική τιμή προσφοράς του αυτόνομου φορτηγού είναι κάτω από το κόστος του Νικόλα.

Οι ωραιοποιήσεις μόλις μας τέλειωσαν. Ο Νικόλας έχασε ένα δρομολόγιο από μια μηχανή, η αγορά όμως κέρδισε μια καινούργια βεβαιότητα. Όταν ο Νικόλας συγκρίνεται ευθέως με μια μηχανή στις περισσότερες περιπτώσεις θα χάνει τη σύγκριση λόγω κόστους.

Εδώ βρίσκεται η ουσία του πολέμου των ρομπότ. Όταν μια μηχανή φτάσει να εκτελεί την ανθρώπινη εργασία φθηνότερα, γρηγορότερα, με μεγαλύτερη αντοχή και σταθερότερη ποιότητα, όποιος την ελέγχει θα επικρατήσει παντού. Από εκείνη τη στιγμή και μετά το θέμα παύει να είναι τεχνολογικό. Γίνεται οικονομικό. Και λίγο μετά μην σας εκπλήξει αν γίνει και πολιτικό.

Έχουμε γράψει εδώ και καιρό ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένας πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας που αλλάζει τους όρους του ανταγωνισμού. Στο “Οι υπερβολές στην Τεχνητή Νοημοσύνη”, το βασικό επιχείρημα ήταν ότι η χρησιμότητα της ΤΝ ως εργαλείου πολλαπλασιασμού της παραγωγικότητας είναι ήδη δεδομένη. Μετά στο “Γιατί η κόντρα ΗΠΑ-Κίνας για το AI είναι υπαρξιακή;”, το επιχείρημα προχώρησε ένα βήμα παραπέρα: το ζήτημα αφορά βάση ισχύος, όχι άλλη μία αγορά τεχνολογίας. Και πιο πρόσφατα, στο “Είμαστε έτοιμοι για την Εποχή της Αφθονίας;”, τέθηκε η προοπτική μιας μεγάλης έκρηξης παραγωγικότητας. Σήμερα, αυτά τα τρία νήματα ενώνονται σε ένα: στην εργασία που περνά από τον άνθρωπο στη μηχανή.

Για δυο αιώνες η δημιουργία αξίας στηρίχθηκε σε μια σύνθεση κεφαλαίου, εργασίας, γνώσης, πρώτων υλών και τεχνολογίας. Ο Άνταμ Σμιθ είδε στην διαίρεση της εργασίας την μεγάλη πηγή παραγωγικότητας του σύγχρονου πλούτου. Ο Μαρξ έβαλε στο κέντρο την εργασία ως την θεμελιώδη πηγή της αξίας και διέκρινε από νωρίς ότι η μηχανή θα αναδιατάξει ριζικά τη σχέση ανάμεσα στον εργαζόμενο και το κεφάλαιο. Ο Χάγιεκ εξήγησε ότι η οικονομία είναι ένα τεράστιο σύστημα διάχυτης γνώσης, όπου η πληροφορία, η προσαρμογή και ο συντονισμός παράγουν αποτέλεσμα.

Τρεις διαφορετικοί δρόμοι, ένα κοινό σημείο συνάντησης: η αξία γεννιέται από τη σύνθεση παραγωγικών συντελεστών σε ένα οργανωμένο σύστημα.

Χθες η τεχνολογία οργάνωνε την εργασία, την επιτάχυνε, την έκανε αποδοτικότερη. Ο ατμός ενίσχυσε τη μηχανική δύναμη. Ο ηλεκτρισμός μεταμόρφωσε τη βιομηχανική παραγωγή. Το internet συρρίκνωσε τον χρόνο μεταφοράς και έφερε κοντά τον χώρο αποθήκευσης της πληροφορίας. Η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική περνούν σε άλλο επίπεδο. Μπαίνουν μέσα στην ίδια την εργασία και την εκτελούν. Αυτή είναι η πραγματική τομή της εποχής μας.

Η Κίνα δείχνει να το έχει καταλάβει.

Χτίζει βιομηχανική παραγωγή με τρόπο που μόνο μια χώρα με στρατηγική πειθαρχία, τεράστια εφοδιαστική αλυσίδα και κατευθυντήρια κρατική χρηματοδότηση μπορεί να χτίσει. Επενδύει σε εξαρτήματα, σε μοτέρ, σε αισθητήρες, σε μπαταρίες, σε σπάνιες γαίες, σε εργοστάσια, σε κλίμακα, σε data από πραγματικές εφαρμογές.

Στην κλασική, βιομηχανική ρομποτική, εγκατέστησε σχεδόν 295.000 μονάδες το 2024 και λειτουργούν ήδη πάνω από 2 εκατομμύρια βιομηχανικά ρομπότ στα κινεζικά εργοστάσια. Αυτό το απόθεμα λειτουργεί σαν μήτρα για την επόμενη φάση. Η Κίνα δεν δοκιμάζει απλώς ρομπότ. Στήνει παραγωγική κυριαρχία.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παίζουν ένα διαφορετικό παιχνίδι.

Επενδύουν στο “μυαλό” των μηχανών. Στο λογισμικό, στην αυτονομία, στη λήψη αποφάσεων, στη συγχώνευση αισθητήρων, δεδομένων και μηχανικής εκτέλεσης σε ενιαία συστήματα. Εκεί βρίσκεται η δύναμη εταιρειών όπως η Figure, η Tesla, η Waymo και τόσες άλλες. Η αμερικανική υπεροχή βρίσκεται στη νοημοσύνη των συστημάτων.

Η κινεζική δυναμική θεμελιώνεται όλο και περισσότερο στο “σώμα”. Στην παραγωγή, στη δυνατότητα χαμηλότερου κόστους και ταχύτερης κλιμάκωσης. Νικητής αυτού του πολέμου θα είναι όποιος ενώσει πρώτος το σώμα με το μυαλό και ρίξει το κόστος τόσο χαμηλά ώστε η μηχανική εργασία να γίνει η πρώτη επιλογή σε σύγκριση με την ανθρώπινη εργασία.

Η πιο ώριμη απόδειξη, ότι αυτή η μετάβαση έχει ήδη αρχίσει, εμφανίζεται στον δρόμο. Το πρώτο πραγματικά επιτυχημένο εργαζόμενο ρομπότ μαζικής κλίμακας έχει ρόδες. Η Waymo παρέχει πάνω από 400.000 διαδρομές ταξί την εβδομάδα, σε έξι μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές των ΗΠΑ. Έχει ξεπεράσει τα 20 εκατομμύρια συνολικές διαδρομές. Στην Κίνα το Apollo Go της Baidu έχει ανακοινώσει πάνω από 20 εκατομμύρια σωρευτικές διαδρομές και εκατομμύρια fully-driverless διαδρομές ανά τρίμηνο. Σήμερα το ταξί, αύριο το φορτηγό, μεθαύριο η αποθήκη, το λιμάνι, η γραμμή παραγωγής. Ο πόλεμος των ρομπότ εξαπλώνεται παντού όπου υπάρχει προβλέψιμη εργασία, μετρήσιμο κόστος και ισχυρό κίνητρο αντικατάστασης του ανθρώπου, όπως οι ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού.

Ο ανταγωνιστής του Νικόλα προηγουμένως ήταν ένας άλλος οδηγός που έριχνε την τιμή για να πάρει τη δουλειά. Τώρα ο ανταγωνιστής του είναι ένα μηχανικό σύστημα που κινείται περισσότερες ώρες, οργανώνεται καλύτερα, αξιοποιεί δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, επιτρέπει ακριβέστερη δρομολόγηση, έχει χαμηλότερη φθορά, μεγαλύτερη διαθεσιμότητα και λιγότερα λάθη. Και κυρίως δεν χρειάζεται ύπνο, οικογένεια ή κοινωνική ασφάλιση.

Από ένα σημείο και μετά, ένα τέτοιο σύστημα καταλήγει εξευτελιστικά φθηνότερο. Η αγορά ακολουθεί τον πυρήνα της φύσης της. Ακολουθεί το περιθώριο κέρδους. Η απόφαση του πελάτη μετατρέπεται σε λογιστική βεβαιότητα.

Εκεί ξεκινά η βαθύτερη και πιο σκληρή διαπίστωση: η εργασία αλλάζει ιδιοκτήτη.

Το εισόδημα που μέχρι χθες λάμβανε ο εργαζόμενος άνθρωπος, μεταφέρεται στον ιδιοκτήτη του στόλου, του λογισμικού, των δεδομένων, της ενέργειας ή της υποδομής. Η παραγωγικότητα εκτοξεύεται καθώς μηδενίζεται ο αριθμός εργαζομένων. Ο πλούτος ίσως να αυξηθεί θεαματικά για κάποιους. Η αφθονία μπορεί και να μεγαλώσει συνολικά. Για ποιούς όμως;

Η κατανομή της αξίας αλλάζει. Κι αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα της εποχής.

Ο πόλεμος των ρομπότ είναι για την ιδιοκτησία των παραγωγικών μέσων.

Το αποτέλεσμα του πολέμου θα κριθεί όταν το κόστος θα πέσει κατακόρυφα, η αξιοπιστία θα ανέβει και η αγορά θα περάσει μαζικά από την ανθρώπινη εργασία στις μηχανές. Ο Νικόλας δεν θα είναι μια μεμονωμένη ιστορία. Απλά θα είναι το πρώτο προειδοποιητικό καμπανάκι μιας τεκτονικής μετακίνησης πλούτου.

Η εργασία δεν θα είναι πια ο βασικός μηχανισμός διανομής εισοδήματος.

Και τότε το ερώτημα θα είναι:

– όταν η αξία παράγεται από ρομπότ που εργάζονται στη θέση ανθρώπων, ποιος ακριβώς θα πληρώνεται;

Ή μήπως θα καταλήξουμε να ξυπνήσουμε τον Μαρξ, μετά από δύο αιώνες ύπνου;