ΗΠΑ–Ευρώπη σε νέα τροχιά: Το Μόναχο αποκαλύπτει ρωγμές και εξαρτήσεις
Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ανέδειξε, με τρόπο πιο καθαρό από ποτέ, τις αντιφάσεις και τις ανησυχίες που διαπερνούν τον δυτικό κόσμο. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κινήθηκε στο ίδιο ιδεολογικό μοτίβο με την περσινή «ηχηρή» παρέμβαση του Τζέι Ντι Βανς, μιλώντας για τις «επικίνδυνες αυταπάτες» της μεταψυχροπολεμικής εποχής: ανεξέλεγκτο εμπόριο, ενεργειακές πολιτικές υποταγμένες σε μια «κλιματική λατρεία» και ανοιχτά σύνορα που, όπως είπε, διαβρώνουν τη δυτική ταυτότητα. Παρά το σκληρό περιεχόμενο, ο τόνος του ήταν εμφανώς πιο συμφιλιωτικός, κάτι που του χάρισε θερμό χειροκρότημα από το ευρωπαϊκό ακροατήριο.
Ο Ρούμπιο έδωσε έμφαση στην ανάγκη αναβίωσης των χριστιανικών ριζών και της εθνικής υπερηφάνειας, παρουσιάζοντάς τα ως θεμέλια για έναν ισχυρό διατλαντικό δεσμό απέναντι σε Ρωσία και Κίνα. Ωστόσο, η αποφυγή οποιασδήποτε αναφοράς στο ΝΑΤΟ θεωρήθηκε από πολλούς ως σήμα προς την Ευρώπη ότι τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο στη σχέση με τις ΗΠΑ.
Στον αντίποδα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άνοιξε τη Διάσκεψη με μια πιο ψυχρή διαπίστωση: η διεθνής τάξη που γνωρίζαμε «δεν υπάρχει πλέον» και ο κόσμος επιστρέφει στη λογική των μεγάλων δυνάμεων. Κάλεσε την Ευρώπη να κλείσει το χάσμα μεταξύ φιλοδοξιών και πραγματικών δυνατοτήτων, υπενθυμίζοντας ότι ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να σηκώσουν μόνες τους το βάρος της παγκόσμιας ασφάλειας. Το ΝΑΤΟ, είπε, δεν είναι αμερικανική «φιλανθρωπία», αλλά κοινό στρατηγικό συμφέρον.
Ο Εμανουέλ Μακρόν, πιστός στο πιο «ανυπότακτο» ύφος του, μίλησε για ευρωπαϊκή υπερηφάνεια και μεγαλύτερη αυτονομία στην ασφάλεια, με λιγότερη εξάρτηση από μια απρόβλεπτη Ουάσιγκτον. Παράλληλα, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ζήτησε «ανακατασκευή» της δυτικής συμμαχίας, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έθεσε στο τραπέζι την ευρωπαϊκή ρήτρα αμοιβαίας άμυνας ως υποχρέωση και όχι επιλογή.
Το κεντρικό συμπέρασμα της πρώτης ημέρας ήταν ξεκάθαρο: όλοι μιλούν για αυτονομία, αλλά κανείς –πλην ίσως του Μακρόν– δεν μπορεί πραγματικά να φανταστεί μια Ευρώπη χωρίς το ΝΑΤΟ ή ένα ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ. Η συμμαχία λειτουργεί σαν «κεντρική τράπεζα ασφάλειας» και κάθε αμφιβολία γύρω από αυτήν προκαλεί νευρικότητα και αναζήτηση νέων εγγυήσεων.
Τελικά, οι ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται να προτιμούν να παρουσιάζουν τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες ως βήμα προς την «ευρωπαϊκή αυτονομία», παρά ως συμμόρφωση στις πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Η πραγματικότητα όμως παραμένει αμετάβλητη: η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται τον «μεγάλο αδερφό» της άλλης πλευράς του Ατλαντικού — αρκεί εκείνος να μην υψώνει πολύ τον τόνο.
