Κοινωνική κατοικία στην Ευρώπη – Δικαίωμα ή πεδίο κερδοσκοπίας;
Η ΕΕ αναζητά κοινή στρατηγική για την κρίση στέγης – Σχέδια, αντιδράσεις και παραδείγματα από όλη την ήπειρο.
Η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές προκλήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι τιμές κατοικιών και ενοικίων έχουν αυξηθεί κατά 60% την τελευταία δεκαετία, ξεπερνώντας κατά πολύ την άνοδο μισθών και εισοδημάτων. Σε 16 κράτη-μέλη, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, το κόστος ενοικίασης υπερβαίνει το 50% του κατώτατου μισθού, γεγονός που πλήττει όχι μόνο τις ευάλωτες ομάδες αλλά πλέον και τη μεσαία τάξη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται φιλόδοξο σχέδιο για προσιτή και κοινωνική κατοικία, με άξονες την αύξηση της προσφοράς, τον περιορισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης και τη συνεργασία με κράτη και χρηματοπιστωτικούς φορείς. Ωστόσο, η επιτυχία του σχεδίου δεν είναι δεδομένη, καθώς οι χώρες εμφανίζουν διαφορετικές προσεγγίσεις.
Παραδείγματα από την Ευρώπη
- Ισπανία: Προστατευόμενα διαμερίσματα για ευάλωτους, με κρατικές επιδοτήσεις και χαμηλότερα ενοίκια.
- Αυστρία: Μοντέλο μη κερδοσκοπικών κατασκευαστών, με 700.000 κατοικίες υπό διαχείριση.
- Ολλανδία: Υβριδικό μοντέλο περιορισμένου κέρδους, όπου το 20–30% των κατοίκων ζει σε τέτοιες κατοικίες.
- Γερμανία: 3,2 εκατομμύρια άνθρωποι σε συνεταιριστικές κατοικίες.
- Γαλλία: 5,4 εκατομμύρια κοινωνικά διαμερίσματα, με στόχο 100.000 νέες μονάδες έως το τέλος του 2025.
- Βέλγιο (Φλάνδρα): Μείωση φτώχειας κατά 40% χάρη σε κοινωνική στέγαση, με νέο στόχο 56.000 κατοικίες έως το 2042.
Η ελληνική πραγματικότητα
Στην Ελλάδα, η κατάσταση χαρακτηρίζεται από περιορισμένες πρωτοβουλίες και έντονες αντιδράσεις. Το πρόγραμμα «Κοινωνική στέγαση» στην Αθήνα χρηματοδοτεί κυρίως ιδιωτικά ακίνητα, παρά τις προτάσεις του Δήμου για αξιοποίηση δημοτικών και κοινωφελών κτιρίων. Παράλληλα, ο νόμος της «κοινωνικής αντιπαροχής» προβλέπει παραχώρηση 1.000 δημόσιων ακινήτων σε ιδιωτικές εταιρείες, με μόλις το 30% να προορίζεται για κοινωνική κατοικία. Οι συλλογικότητες ενοικιαστών κάνουν λόγο για στρατηγική εξυπηρέτησης εργολάβων και τραπεζών, ενώ η ΓΣΕΕ έχει προτείνει την κατασκευή 280.000 κοινωνικών κατοικιών.
Οι κίνδυνοι της χρηματιστικοποίησης
Η αυξανόμενη εμπλοκή θεσμικών επενδυτών οδηγεί σε στρεβλώσεις. Στην Ιρλανδία, επενδυτικά κεφάλαια έχουν αγοράσει σχεδόν το μισό των νέων κατοικιών από το 2017. Στη Σουηδία κατέχουν το 24% των ιδιωτικών ενοικιαζόμενων διαμερισμάτων, ενώ στο Βερολίνο ελέγχουν το 10% του οικιστικού αποθέματος. Στη Λισαβόνα, το ενοίκιο φτάνει το 116% του μέσου μισθού, στην Αθήνα το 57%.
