To ΣτΕ μπλοκάρει νέα ρύθμιση για τα μεγάλα αυθαίρετα: Χιλιάδες ακίνητα σε ομηρία

Πέντε χρόνια μετά το κλείσιμο της δυνατότητας τακτοποίησης για τα αυθαίρετα της Κατηγορίας 5 και λίγο μετά τη λήξη της ειδικής εξαίρεσης για ακίνητα τραπεζών και επενδυτικών κεφαλαίων, η Πολιτεία δεν έχει ακόμη ανοίξει νέο κύκλο ρυθμίσεων. Χιλιάδες δημόσια και ιδιωτικά κτίρια παραμένουν σε πολεοδομική εκκρεμότητα, χωρίς δυνατότητα νομιμοποίησης, γεγονός που τα κρατά εκτός συναλλαγών και αξιοποίησης. Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εμφανίζεται προς το παρόν υπέρ στοχευμένων παρεμβάσεων αντί μιας συνολικής λύσης.

Η Κατηγορία 5 αφορά τα «βαριά αυθαίρετα», δηλαδή κτίρια με υπερβάσεις άνω του 40% ή χωρίς οικοδομική άδεια. Από το 2020 δεν υπάρχει ενεργός μηχανισμός τακτοποίησης για ιδιώτες, ενώ η ειδική εξαίρεση για τράπεζες και funds έληξε οριστικά στο τέλος του 2025. Αντίθετα, οι κατηγορίες 1 έως 4 έλαβαν διετή παράταση έως το 2028, αναδεικνύοντας την ιδιαίτερη μεταχείριση της Κατηγορίας 5, η οποία παραμένει χωρίς καμία πρόβλεψη.

Το αποτέλεσμα είναι ένα τεράστιο απόθεμα ακινήτων που δεν μπορούν να μεταβιβαστούν, να χρηματοδοτηθούν ή να ενταχθούν σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, οδηγώντας σε σταδιακή απαξίωση. Η κατάσταση επηρεάζει όχι μόνο τους ιδιοκτήτες, αλλά και τη συνολική λειτουργία της αγοράς ακινήτων, καθώς μεγάλο μέρος του κτιριακού αποθέματος παραμένει ανενεργό.

Η απουσία νέας ρύθμισης αποδίδεται κυρίως στους συνταγματικούς περιορισμούς και τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο έχει θέσει αυστηρά όρια στις διαδοχικές νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων. Το ΣτΕ ζητά εφαρμογή των νόμων κατεδάφισης για αυθαίρετα μετά το 2011 και αποκλείει κάθε νέα ρύθμιση που θα νομιμοποιούσε κατασκευές μετά την 1η Ιανουαρίου 2024 χωρίς προηγούμενο έλεγχο. Καμία από τις προϋποθέσεις που θα επέτρεπαν μια συνολική λύση —όπως το σύστημα παρακολούθησης του δομημένου περιβάλλοντος ή η Ψηφιακή Τράπεζα Γης— δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Μπροστά στο αδιέξοδο, το ΥΠΕΝ προωθεί στοχευμένη παρέμβαση αποκλειστικά για δημόσια και δημοτικά κτίρια, όπως σχολεία, νηπιαγωγεία και αθλητικές εγκαταστάσεις. Πολλοί δήμοι αδυνατούν να προχωρήσουν σε ενεργειακές αναβαθμίσεις ή στατικές ενισχύσεις, ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια, επειδή τα κτίρια αυτά ανήκουν στην Κατηγορία 5 και δεν μπορούν να τακτοποιηθούν.

Την ίδια στιγμή, τράπεζες και επενδυτικά funds ζητούν να μπορούν να διαθέτουν στην αγορά ακίνητα με πολεοδομικές εκκρεμότητες χωρίς προηγούμενη τακτοποίηση, ενώ οι ιδιοκτήτες ζητούν ενιαίο πλαίσιο για όλους. Νομικοί και τεχνικοί παράγοντες επισημαίνουν ότι η έλλειψη συστηματικών ελέγχων επιτρέπει τη δημιουργία νέας γενιάς αυθαιρέτων, τονίζοντας ότι η ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών είναι κρίσιμη για την οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος.

ΠΗΓΗ-ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΕΔΩ