Το ψηφιακό ευρώ μπαίνει στην τελική ευθεία
Το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ αποκτά πλέον σαφή πολιτική δυναμική, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξασφάλισε την πρώτη ουσιαστική κοινοβουλευτική στήριξη από την Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου.
Μετά από έξι χρόνια προετοιμασίας και τρία χρόνια διαπραγματεύσεων με τις τράπεζες, το ψηφιακό νόμισμα της Ευρωζώνης προχωρά σε μια περίοδο όπου οι διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται και η εξάρτηση από αμερικανικά δίκτυα πληρωμών θεωρείται πλέον στρατηγικός κίνδυνος. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η επιβολή δασμών σε παραδοσιακούς εταίρους ενισχύουν την ανάγκη για ένα ευρωπαϊκό μέσο πληρωμών που δεν θα εξαρτάται από Visa και Mastercard.
Το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί ως ηλεκτρονικό μέσο πληρωμών για αγορές σε καταστήματα, online συναλλαγές και μεταφορές χρημάτων μεταξύ ιδιωτών. Ο χρήστης θα ανοίγει ψηφιακό πορτοφόλι μέσω της τράπεζάς του ή με κατάθεση μετρητών, ενώ οι πληρωμές θα γίνονται με κάρτα ή κινητό. Η διαφορά είναι ότι τα χρήματα θα διαχειρίζεται απευθείας η ΕΚΤ, όχι η εμπορική τράπεζα. Οι συναλλαγές θα εκκαθαρίζονται άμεσα, χωρίς προμήθειες, προσφέροντας χαμηλότερο κόστος για εμπόρους και καταναλωτές.
Ένα από τα πιο καινοτόμα χαρακτηριστικά είναι η δυνατότητα offline πληρωμών. Το ψηφιακό ευρώ θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο, κάτι που θεωρείται κρίσιμο για την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών υποδομών πληρωμών. Οι πρόσφατες διακοπές ρεύματος σε Ισπανία, Πορτογαλία και Μαγιότ ανέδειξαν τις αδυναμίες των σημερινών συστημάτων, ενισχύοντας την ανάγκη για ένα εναλλακτικό μέσο που λειτουργεί ανεξάρτητα από δίκτυα και παρόχους.
Το ζήτημα της ιδιωτικότητας αποτέλεσε κεντρικό σημείο των διαπραγματεύσεων. Η ΕΚΤ δεσμεύεται ότι οι πληρωμές θα παραμένουν εμπιστευτικές, με πρόσβαση μόνο στα απολύτως απαραίτητα δεδομένα για την εκτέλεση συναλλαγών. Για μικρές offline πληρωμές, η προστασία της ιδιωτικότητας θα είναι ακόμη μεγαλύτερη, αν και όχι πλήρως ανώνυμη όπως τα μετρητά. Η ισορροπία μεταξύ απορρήτου και καταπολέμησης παράνομων δραστηριοτήτων παραμένει κρίσιμη.
Σε αντίθεση με τα κρυπτονομίσματα, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί νόμιμο χρήμα, εγγυημένο από την ΕΚΤ. Δεν θα έχει διακυμάνσεις αξίας ούτε θα εξαρτάται από ιδιωτικές εταιρείες, όπως τα stablecoins. Η σταθερότητα και η θεσμική εγγύηση θεωρούνται βασικά πλεονεκτήματα για την ευρεία υιοθέτηση του νέου μέσου πληρωμών.
Για να προστατευτεί το τραπεζικό σύστημα από μαζικές εκροές καταθέσεων, ο κανονισμός προβλέπει ανώτατο όριο ψηφιακών ευρώ ανά χρήστη, το οποίο θα καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά από εισήγηση της ΕΚΤ. Οι επιχειρήσεις δεν θα μπορούν να διατηρούν ψηφιακά ευρώ για πάνω από 24 ώρες, ενώ το νέο μέσο δεν θα αποφέρει τόκους. Σύμφωνα με προσομοιώσεις της ΕΚΤ, όριο 3.000 ευρώ ανά άτομο θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκροές έως 699 δισ. ευρώ, επηρεάζοντας κυρίως μικρότερες τράπεζες.
Οι διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο και την Επιτροπή αναμένεται να ξεκινήσουν άμεσα, με στόχο την τελική έγκριση του κανονισμού έως το τέλος του έτους. Η ΕΚΤ σχεδιάζει πιλοτική εφαρμογή το δεύτερο εξάμηνο του 2027 και πλήρη κυκλοφορία το 2029. Την ίδια στιγμή, άλλες χώρες προχωρούν ήδη: η Κίνα εφαρμόζει εκτεταμένο πιλοτικό πρόγραμμα, ενώ Ινδία και Βραζιλία δοκιμάζουν αντίστοιχα μοντέλα.
