Το αυτογκόλ της Ελλάδας με το ελαιόλαδο…
Το ελαιόλαδο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ελληνικής ταυτότητας, με βαθιές ρίζες στην ιστορία, τη διατροφή και την οικονομία της χώρας. Παρά τη συμβολική και οικονομική του σημασία, το προϊόν παραμένει εκτεθειμένο, καθώς οι μηχανισμοί που έχουν θεσπιστεί για την προστασία του δεν λειτουργούν με την απαιτούμενη αποτελεσματικότητα. Πίσω από την ισχυρή του εικόνα και τις υψηλές τιμές, αναδεικνύονται σοβαρές αδυναμίες στον τρόπο εποπτείας και ελέγχου.
Η Ελλάδα, με μέση ετήσια παραγωγή 259.000 τόνων, διατηρεί τη θέση της ως τρίτη μεγαλύτερη παραγωγός χώρα παγκοσμίως, μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Ωστόσο, η ισχύς αυτή δεν αντανακλάται στο σύστημα ελέγχων. Η ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου καταγράφει σημαντικά και διαχρονικά κενά, επισημαίνοντας ότι, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προστασία της ποιότητας και της γνησιότητας, η Ελλάδα δυσκολεύεται να το εφαρμόσει. Αυτό οδηγεί σε περιορισμένους ελέγχους, ελλιπείς αναλύσεις και ανεπαρκείς κυρώσεις.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο απαιτεί συστηματικούς ελέγχους, εργαστηριακές αναλύσεις, οργανοληπτική αξιολόγηση και σαφείς διαδικασίες βάσει ανάλυσης κινδύνου. Παρά τις υποχρεώσεις αυτές, οι ελληνικές αρχές πραγματοποιούν λιγότερους ελέγχους από τους προβλεπόμενους, επικαλούμενες υποστελέχωση, περιορισμένη χρηματοδότηση και δυσλειτουργίες στα εργαστήρια. Οι ελλείψεις αυτές αυξάνουν τον κίνδυνο να μην εντοπιστούν περιπτώσεις νοθείας ή υποβάθμισης ποιότητας, καθώς κρίσιμες παράμετροι συχνά δεν εξετάζονται.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά το περιορισμένο εύρος των ελέγχων, που καλύπτουν μόνο το εγχώριο προϊόν, αφήνοντας εκτός εποπτείας τόσο τις εισαγωγές όσο και τα προϊόντα που εξάγονται. Αντίθετα, χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία εφαρμόζουν ελέγχους σε όλη την αλυσίδα, από τη μεταποίηση έως τις διαδικτυακές πωλήσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη της απάτης. Παράλληλα, η ελληνική νομοθεσία επιτρέπει πρακτικές όπως η ανάμειξη ελαιολάδων διαφορετικών περιόδων συγκομιδής, χωρίς σαφείς οδηγίες για τον έλεγχο της διαδικασίας.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παραμένουν επίσης νομικά κενά, όπως η δυνατότητα ανάμειξης εξαιρετικού παρθένου με παρθένο ελαιόλαδο χωρίς ρητή απαγόρευση, γεγονός που δημιουργεί στρεβλώσεις στην αγορά. Η έκθεση επισημαίνει και τις αδυναμίες στο σύστημα κυρώσεων στην Ελλάδα, όπου τα πρόστιμα δεν συνδέονται με το οικονομικό όφελος της παράβασης, σε αντίθεση με την Ιταλία και την Ισπανία. Επιπλέον, οι αποφάσεις για κυρώσεις καθυστερούν σημαντικά, φτάνοντας τους 14 μήνες, όταν σε άλλες χώρες εκδίδονται σε διάστημα από έναν έως πέντε μήνες.
