Τι συνεπάγεται για το καρτέλ και τις διεθνείς αγορές η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ

Τι συνεπάγεται για το καρτέλ και τις διεθνείς αγορές η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ

Η απόφαση αποχώρησης των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ, µε ισχύ από την 1η Μαΐου 2026, έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία σε µια περίοδο πρωτοφανών αναταράξεων για το παγκόσµιο ενεργειακό σύστηµα, αλλά και το επίκεντρο ισχύος του πλέον επιτυχηµένου καρτέλ της σύγχρονης ιστορίας.

Η αποχώρηση των ΗΑΕ ύστερα από 60 και πλέον χρόνια συµµετοχής αποτελεί από κάθε άποψη βαρύ πλήγµα για τον οργανισµό. Αποτελεί την πλέον ηχηρή και ουσιαστική αποχώρηση στην ιστορία του ΟΠΕΚ από συστάσεώς του το 1960, αν και µετά το 2016 ο Οργανισµός έχει δει την αποχώρηση 4 ιστορικών µελών του (Ινδονησία 2016, Κατάρ 2019, Εκουαδόρ 2020, Ανγκόλα 2023).

του Θεόδωρου Τσακίρη

Τα ΗΑΕ ελέγχουν περίπου το 6,4% των παγκοσµίων αποθεµάτων πετρελαίου, που αναλογεί σε 113 δισ. βαρέλια ή περίπου το 10% του 1,24 τρισ. βαρελιών που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του καρτέλ. Είναι ο 4ος µεγαλύτερος παραγωγός του καρτέλ –σχεδόν ισότιµο µε το Ιράν– παράγοντας 3,64 εκατοµµύρια βαρέλια/ηµέρα (εκβ/η). Ελέγχει τη δεύτερη µεγαλύτερη πλεονασµατική παραγωγική ικανότητα του ΟΠΕΚ µετά τη Σαουδική Αραβία, καθώς µπορεί µέσα σε 90 ηµέρες να παραγάγει και να κρατήσει στον αυξηµένο ρυθµό παραγωγής 4,3 εκβ/η έχοντας ανακοινώσει πλάνα αύξησης της συνολικής παραγωγικής του δυνατότητας στα 5 εκβ/η έως το 2030.

Αν και τα ΗΑΕ ακολουθούσαν πάντοτε µια πιο φιλική προς τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες στάση, συγκριτικά µε τους άλλους θεµελιώδεις παίκτες του αραβικού τµήµατος του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ιράν, Κουβέιτ), ουδείς περίµενε ότι αυτά θα αποχωρούσαν. Ενας παράγοντας που διευκόλυνε την έξοδό τους ήταν το οικονοµικό θαύµα του Ντουµπάι, η οικονοµική διαφοροποίηση της χώρας πέραν του τοµέα υδρογονανθράκων, που αναλογούν πλέον µόλις στο 30% του οµοσπονδιακού ΑΕΠ και στο 13% των κρατικών εσόδων, αν και τα δεδοµένα είναι διαφορετικά για το Αµπου Ντάµπι, όπου άλλωστε βρίσκεται το 96% όλων των αποθεµάτων της χώρας.

Τα σύννεφα στις σχέσεις ΗΑΕ Σαουδικής Αραβίας πύκνωναν εδώ και µήνες και έφτασαν στη δική τους µικρή καταιγίδα λόγω της απόκλισης συµφερόντων στους εµφύλιους πολέµους που µαστίζουν την Υεµένη και το Σουδάν, ενώ το Αµπου Ντάµπι παραπονιόταν εδώ και χρόνια για την ανοχή που επεδείκνυε συλλογικά ο ΟΠΕΚ και ειδικότερα η Σαουδική Αραβία στα τρία κράτη-µέλη του καρτέλ, δηλαδή το Ιράν, το Λιβύη και τη Βενεζουέλα, που είχαν εξαιρεθεί από την υποχρέωση συµµετοχής στις συλλογικές µειώσεις της παραγωγής του Οργανισµού λόγω των ειδικών πολιτικών συνθηκών που αντιµετώπιζαν, δηλαδή –κατά κύριο λόγο– τη στοχοποίησή τους από αµερικανικές οικονοµικές κυρώσεις.

Τα Εµιράτα πάντοτε πίεζαν τη Σαουδική Αραβία να ακολουθήσει µια πιο αυστηρή στάση έναντι του Ιράν, κάτι που η ίδια απέφευγε, καθώς εκτιµούσε ότι κάτι τέτοιο θα µπορούσε να οδηγήσει στην έξοδο του Ιράν από τον ΟΠΕΚ, ενός ιδρυτικού µέλους µε κοιτάσµατα και παραγωγική δυνατότητα µεγαλύτερα των ΗΑΕ, αν και µετά το 1979 η Τεχεράνη σπάνια ξεπερνούσε τα ΗΑΕ στην παραγωγή.

Το σηµαντικότερο πεδίο τριβής µε το Ριάντ, ωστόσο, ήταν η απόφασή του να καταστήσει τη Ρωσία de facto µέλος του καρτέλ µετά το 2016 –όταν η Ρωσία έγινε επισήµως παρατηρητής– σε µια προσπάθεια να συγκρατήσει σχετικά υψηλά τις τιµές ακόµη και εις βάρος της πίεσης πολλών µελών του ΟΠΕΚ ώστε να κάνει το ακριβώς αντίθετο. Το Ριάντ βρήκε στη Ρωσία έναν ισχυρό και ικανό σύµµαχο κατά της πίεσης που ασκούσε η εκτόξευση της µη συµβατικής παραγωγής πετρελαίου από τις ΗΠΑ και τον Καναδά. Τα ΗΑΕ επεδίωκαν την αύξηση της παραγωγής τους προς µεγιστοποίηση των αγοραστικών τους µεριδίων, κάτι που ούτως ή άλλως πρέπει να κάνουν για να καλύψουν τη ζηµία του τρίτου πολέµου του Κόλπου στην οικονοµία τους και να προσπαθήσουν να κρατήσουν όριο το Ντουµπάι.