Τι επιτρέπεται να βλέπουν οι κάμερες στο σπίτι και στο κατάστημα
«Την εποχή των social media, όπου έχουμε εκχωρήσει τα προσωπικά μας δεδομένα στον κάθε τυχόντα, είναι δυνατόν να μας ενοχλεί μια κάμερα;». Το ερώτημα μοιάζει λογικό για πολλούς, όχι όμως και για τα μέλη της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων – ΑΠΠΔ.
Οι άνθρωποι που έχουν αναλάβει να διαφυλάσσουν ως… Κέρβεροι τα ευαίσθητα προσωπικά μας δεδομένα, έρχονται πάλι στην επικαιρότητα, γνωμοδοτώντας και… ρίχνοντας καμπάνα σε ιδιώτες των οποίων οι κάμερες έβλεπαν στο σπίτι των γειτόνων, καθώς το περιστατικό ξαναγέννησε τις συζητήσεις: Τι επιτρέπεται και τι όχι στη χρήση της κάμερας; Πού μπορεί να βλέπει και πότε μπορεί να βρω τον μπελά μου;
Το ζήτημα αναδείχθηκε με την υπόθεση της περασμένης εβδομάδας, κατά την οποία τα μέλη της Αρχής έκριναν ότι δύο ιδιώτες που μηνύθηκαν από γείτονές τους πρέπει να καταβάλλουν αποζημίωση ύψους 6.000 ευρώ επειδή είχαν τρεις κάμερες που έβλεπαν τις ιδιοκτησίες των μηνυτών, παραβιάζοντας τον γενικό κανονισμό για τη νομιμότητα λειτουργίας τους.
Και εδώ είναι το ένα από τα δύο «κλειδιά» σχετικά με το τι επιτρέπεται και τι όχι στη λειτουργία των καμερών. Τις κατευθύνσεις και τις απαντήσεις σχετικά με αυτό τις παίρνουμε από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων 2016/679, γνωστότερο ως GDPR, αλλά και από την Οδηγία 1/2011 της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Τι προβλέπουν;
Ουσιαστικά το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει γενικά από τότε που και η ελληνική αγορά πλημμύρισε με υπερσύγχρονες κάμερες που καταγράφουν έγχρωμη, υψηλής ευκρίνειας εικόνα, περιστρέφονται, ζουμάρουν, έχουν ακόμα και ηχεία, συνδέονται με το κινητό και το κόστος τους ξεκινά από 10 ευρώ. Δηλαδή δεν επιτρέπει την καταγραφή δημόσιων χώρων και συνιστά να αποφεύγεται η καταγραφή προσώπων και σε ιδιωτικούς. Επίσης, δεν επιτρέπει την επεξεργασία όποιων καταγραφών υπάρχουν.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο σε περιπτώσεις τροχαίων ατυχημάτων και δυστυχημάτων, αλλά και εγκλημάτων, τόσο το περιβάλλον των θυμάτων όσο και οι Αρχές συναντούν την άρνηση των καταστηματαρχών ή των ιδιωτών που έχουν κάμερες οι οποίες έχουν καταγράψει τα επίμαχα περιστατικά. Οπως σημειώνει χαρακτηριστικά σε σύνοψη οδηγιών της η Αρχή, «ο σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν αποτελούν εμπόδιο στην ασφάλεια, αλλά προϋπόθεση για τη νομιμότητά της».
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, η ΑΠΠΔ έκρινε σχετικά με τη νομιμότητα της λειτουργίας των καμερών ότι «παρόλο που οι κάμερες έχουν εγκατασταθεί για προσωπική δραστηριότητα σε χώρο οικίας, στο ίδιο οίκημα λειτουργεί και επιχείρηση, και συνεπώς οι κάμερες δεν μπορεί να θεωρηθούν ότι λειτουργούν αποκλειστικά για σκοπούς προσωπικής ή οικιακής δραστηριότητας, αλλά λειτουργούν και για σκοπούς που εμπίπτουν σε επαγγελματική δραστηριότητα».
Στην εποχή λοιπόν που κάμερα ασφαλείας μπορεί να τοποθετήσει κανείς παντού, από το κουδούνι στην πόρτα μέχρι στο παρμπρίζ του αυτοκινήτου ή το κράνος της μοτοσικλέτας, είναι εύκολο να σε πιάσει… σύνδρομο καταδίωξης. Στην Ελλάδα, όμως, η χρήση τέτοιων συστημάτων υπόκειται σε αυστηρούς κανόνες. Νόμοι υπάρχουν, πρόστιμα έχουν επιβληθεί και οι δικαστικές αίθουσες έχουν πολλές φορές φιλοξενήσει υποθέσεις σχετικά με κάμερες. Ας δούμε, λοιπόν, τι επιτρέπεται και τι όχι.
Οταν ο γείτονας είναι αδιάκριτος
Η εικόνα είναι γνώριμη: μία κάμερα στην είσοδο μονοκατοικίας ή διαμερίσματος στραμμένη στην αυλή ή τη βεράντα. Μέχρι εδώ καλά, αρκεί να μην «ξεφεύγει» και βλέπει δρόμο, πεζοδρόμιο ή την είσοδο του απέναντι σπιτιού. Αυτονόητο φυσικά είναι ότι δεν θα πρέπει να βλέπει τα παράθυρα του διπλανού σπιτιού εν είδει κλειδαρότρυπας.
Ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) 2016/679 προβλέπει ότι οι κάμερες που λειτουργούν αποκλειστικά για προσωπική/οικιακή χρήση δεν υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού. Μόνο που αυτό ισχύει εφόσον δεν καταγράφονται πρόσωπα σε δημόσιο χώρο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η κάμερα που πιάνει και λίγο από το πεζοδρόμιο παύει να είναι «ιδιωτική υπόθεση».
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) έχει επιβάλει πρόστιμα για παρόμοιες περιπτώσεις. Σε μια χαρακτηριστική απόφασή της (ΑΠΔΠΧ 32/2017), ιδιοκτήτης μονοκατοικίας τιμωρήθηκε επειδή οι κάμερές του κατέγραφαν και τον κοινόχρηστο δρόμο, θεωρώντας ότι υπερέβη τα όρια του απολύτως αναγκαίου.
Στις πολυκατοικίες τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Για να εγκατασταθεί σύστημα επιτήρησης σε κοινόχρηστους χώρους (είσοδος, διάδρομοι, πιλοτή και ασανσέρ) απαιτείται απόφαση της γενικής συνέλευσης με αυξημένη πλειοψηφία (τουλάχιστον 2/3 των ιδιοκτητών), αναφορά του υπευθύνου επεξεργασίας, καταγραφή στο αρχείο δραστηριοτήτων, αλλά και κατάλληλη σήμανση με πληροφορίες για το ποιος διαχειρίζεται το σύστημα και για ποιο σκοπό.
Ο νόμος προβλέπει ότι και στην είσοδο του διαμερίσματός μας θα πρέπει να έχουμε τοποθετήσει την κάμερα με τέτοιον τρόπο που να μην καταγράφει οτιδήποτε άλλο. Στο «άλλο» περιλαμβάνονται οι είσοδοι των γειτονικών διαμερισμάτων, ο (κοινόχρηστος) διάδρομος και τα πρόσωπα των γειτόνων που περνούν για να πάνε (ή να φύγουν) στα δικά τους διαμερίσματα. Τη σημασία του έχει το γεγονός ότι οι περισσότερες από τις υποθέσεις που έχουν φτάσει στα δικαστήρια και στην ΑΠΔΠΧ αφορούσαν διαφορές μεταξύ γειτόνων…
Συνοπτικά, η τοποθέτηση καμερών σε μονοκατοικίες είναι επιτρεπτή υπό έναν σημαντικό όρο: να καταγράφουν αποκλειστικά ιδιωτικό χώρο. Αν ο φακός «ξεφεύγει» και βλέπει προς τον δρόμο, την πιλοτή ή -ακόμα χειρότερα- το παράθυρο του απέναντι διαμερίσματος, τότε ο ιδιοκτήτης παύει να είναι απλός χρήστης και καθίσταται υπεύθυνος επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων.
Οπως και υποψήφιος να πληρώσει ένα μεγαλοπρεπέστατο πρόστιμο που θα του επιβάλλει η ΑΠΔΠΧ, η οποία αναφέρει χαρακτηριστικά: «Η χρήση καμερών σε κατοικίες για την επιτήρηση ιδιωτικών χώρων επιτρέπεται όταν περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο και δεν καταγράφει δημόσιους ή κοινόχρηστους χώρους».
Στην πραγματικότητα, οι ιδιωτικές κατοικίες δεν έχουν λόγο να καταγράφουν δημόσιους χώρους – και αυτό το έχει επιβεβαιώσει πολλάκις η Αρχή. Στην απόφαση ΑΠΔΠΧ 16/2020, ιδιώτης κατέγραφε με κάμερα το πεζοδρόμιο έξω από την κατοικία του «για να παρακολουθεί ποιος πλησιάζει την εξώπορτά του». Η Αρχή του επέβαλε πρόστιμο και τον υποχρέωσε να τροποποιήσει το σύστημα, κρίνοντας ότι «ο ιδιώτης δεν μπορεί να καταγράφει κοινόχρηστο χώρο χωρίς να αποδεικνύει υπαρκτό και σοβαρό λόγο ασφάλειας».
