Ταμείο Ανάκαμψης: Σοβαρές προειδοποιήσεις για αδιαφάνεια και κίνδυνο απάτης από το ΕΕΣ
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αποδομεί τον RRF – Ελλιπής ιχνηλασιμότητα, αδύναμες δικλίδες ασφαλείας και αβέβαιο πραγματικό αντίκρισμα των 650 δισ. ευρώ
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) παρουσιάζει μια από τις πιο αιχμηρές εκθέσεις που έχουν δημοσιευθεί για τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), αποκαλύπτοντας σοβαρά κενά διαφάνειας και ελέγχου στη διαχείριση των 650 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης. Η έρευνα, που βασίστηκε σε δειγματοληπτικούς ελέγχους σε δέκα κράτη‑μέλη, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ε.Ε. δεν διαθέτει σαφή εικόνα για το πού καταλήγουν τα κονδύλια και ποια είναι τα πραγματικά αποτελέσματα των έργων που χρηματοδοτούνται.
Σύμφωνα με το ΕΕΣ, η πρωτοφανής προσέγγιση του RRF –όπου οι εκταμιεύσεις συνδέονται με την επίτευξη οροσήμων και όχι με το πραγματικό κόστος των έργων– έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο τα κράτη‑μέλη μπορούν να λάβουν πλήρη χρηματοδότηση ακόμη και όταν τα έργα κοστίζουν λιγότερο ή δεν έχουν ολοκληρωθεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γαλλία, η οποία έλαβε ολόκληρη τη χρηματοδότηση για έργο ψηφιακής αναβάθμισης, παρότι το τελικό κόστος ήταν κατά 132 εκατ. ευρώ χαμηλότερο από τον αρχικό προϋπολογισμό.
Η έκθεση επισημαίνει ότι οι δικλίδες ασφαλείας του Μηχανισμού παραμένουν αδύναμες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στα κράτη‑μέλη για τον εντοπισμό παρατυπιών, ενώ τα εθνικά συστήματα ελέγχου παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες. Επιπλέον, η Κομισιόν δεν έχει τη δυνατότητα να επιβάλει δημοσιονομικές διορθώσεις σε περιπτώσεις παραβίασης των κανόνων δημοσίων συμβάσεων, εκτός αν πρόκειται για σοβαρά περιστατικά όπως η απάτη. Αυτό σημαίνει ότι οι πληρωμές συνεχίζονται κανονικά, αρκεί να έχουν «τυπικά» εκπληρωθεί τα ορόσημα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο κίνδυνος διπλής χρηματοδότησης, καθώς σε πολλές χώρες τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των έργων του RRF και των Ταμείων Συνοχής δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Το εργαλείο Arachne, που έχει σχεδιαστεί για τον εντοπισμό ύποπτων περιπτώσεων, χρησιμοποιείται ελάχιστα, αφήνοντας μεγάλα περιθώρια για λάθη ή καταχρήσεις. Σε ορισμένα κράτη‑μέλη δεν είναι καν δυνατή η ηλεκτρονική αντιστοίχιση έργων και δικαιούχων.
Παρά τις βελτιώσεις που έχουν γίνει από την έναρξη του προγράμματος, το ΕΕΣ τονίζει ότι η Ε.Ε. εξακολουθεί να μην έχει σαφή εικόνα για το πραγματικό αντίκρισμα των επενδύσεων στην οικονομία. Η εκταμίευση των κονδυλίων προς τους εθνικούς προϋπολογισμούς δεν σημαίνει ότι τα χρήματα έχουν φτάσει στους τελικούς αποδέκτες ή ότι έχουν παραχθεί τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Με το 50% των επενδύσεων και το 16% των μεταρρυθμίσεων να πρέπει να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026, ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά.
Το Συνέδριο προειδοποιεί ότι τα κενά διαφάνειας και ελέγχου του RRF δεν πρέπει να μεταφερθούν στον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ε.Ε. για την περίοδο 2028‑2034, ο οποίος αναμένεται να φτάσει τα 2 τρισ. ευρώ. Ωστόσο, όπως σημειώνει η έκθεση, οι Βρυξέλλες και τα κράτη‑μέλη δείχνουν περιορισμένη διάθεση να υιοθετήσουν τις συστάσεις, παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα βρίσκεται δύο μόλις μήνες πριν από τη λήξη του.
