Τα αποθέματα χρυσού της χώρας (16 Δις) είναι της Ελλάδος ή της Τράπεζας της Ελλάδος ;;;
Τα αποθέματα χρυσού της χώρας (16 Δις) είναι της Ελλάδος ή της Τράπεζας της Ελλάδος ;;;
Σε ποιον ανήκει ο χρυσός που φυλάσσεται από την Τράπεζα της Ελλάδος ;;; Στο Ελληνικό Δημόσιο και στον Ελληνικό Λαό ή στην ΤτΕ, την ΕΚΤ και την Ευρώπη των Τραπεζών ;;;
Στην Ιταλία, μια τροπολογία που κατατέθηκε στο πλαίσιο του προϋπολογισμού 2026, άναψε φωτιές σε ένα θέμα που οι κυβερνήσεις συνήθως αποφεύγουν να ακουμπήσουν: Ποιος είναι ο “κύριος” των αποθεμάτων χρυσού των κρατών-μελών της Ευρωζώνης και πως ακριβώς ρυθμίζεται αυτό το ζήτημα στην σημερινή ΕΕ, δηλαδή στην Ευρώπη των Τραπεζών. Η πρωτοβουλία προήλθε από βουλευτές και γερουσιαστές του κυβερνώντος κόμματος της Τζόρτζια Μελόνι, με δημόσια επιχειρηματολογία ότι ο χρυσός –ως αποθεματικό εθνικής ασφάλειας– πρέπει να αναγνωριστεί ρητά ως «ιδιοκτησία του ιταλικού λαού».
Γράφει ο Κυριάκος Τόμπρας
Οικονομολόγος, Διδάκτωρ Οικονομικού Πανεπιστημίου Salerno, Πρόεδρος Υπέρβασης
Η αντίδραση δεν άργησε. Η ΕΚΤ, στο πλαίσιο της διαδικασίας γνωμοδότησης για εθνικές ρυθμίσεις που αφορούν τις εθνικές κεντρικές τράπεζες, προειδοποίησε την Ιταλία, ότι, οποιαδήποτε νομοθετική κίνηση που αγγίζει το νομικό καθεστώς ή τη διαχείριση των αποθεμάτων χρυσού της χώρας μπορεί να θεωρηθεί ως παρέμβαση στην ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, όπως αυτή προστατεύεται από τις Συνθήκες.
Το γεγονός αυτό έλαβε μεγάλη δημοσιότητα και στον ελληνικό Τύπο. Άλλα δημοσιεύματα το παρουσίασαν ως μάχη για ανάκτηση του χρυσού από τους τραπεζίτες και άλλα ως άρνηση της ΕΕ να επιστρέψει τον ιταλικό χρυσό στη Ρώμη. Όμως, πίσω από την οποιαδήποτε νομική και πολιτική επιχειρηματολογία, υπάρχει μια σκληρή και αδυσώπητη πραγματικότητα: Στην Ευρωζώνη, το «ποιος διαθέτει το ιδιοκτησιακό δικαίωμα» στα αποθέματα χρυσού των κρατών μελών είναι επιτηδευμένα δυσδιάκριτο και η διευκρίνηση του φλέγοντος αυτού ζητήματος γίνεται ακόμη και πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, ειδικά όταν οι αυξήσεις στην τιμή του χρυσού και στα δημόσια χρέη σπάνε ταυτόχρονα τα κοντέρ.
Τι συνέβη στην Ιταλία
Η Ιταλία διαθέτει περίπου 2.452 τόνους χρυσού (από τα μεγαλύτερα αποθέματα διεθνώς) και η αγοραία αξία του αποθέματος της αποτιμάται γύρω στα 285–300 δις ευρώ, ανάλογα με την περίοδο και την τιμή. Σύμφωνα με τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις, το αρχικό κείμενο της ρύθμισης έκανε πιο «κρατική» την διατύπωση και στη συνέχεια την «μαλάκωσε» ώστε να μιλά για «τον ιταλικό Λαό», ακριβώς για να μειώσει την τριβή με την ΕΚΤ και την αποπροσανατολιστική της απάντηση περί της ανεξαρτησίας της Τράπεζας της Ιταλίας.
Παράλληλα, η ίδια η ΤτΙ (Banca d’Italia) διατυπώνει με απόλυτη καθαρότητα μια θέση που στην Ελλάδα σπανίως λέγεται τόσο ωμά. Πράγματι, στην σελίδα της για τα αποθέματα αναφέρει ότι ο χρυσός είναι ιδιοκτησία της, ενώ παράλληλα αναφέρει και ότι η γεωγραφική διασπορά της φύλαξης του (Ιταλία, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελβετία) είναι αποτέλεσμα ιστορικών λόγων και επιλογών ασφάλειας της διαχείρισης του.
Εδώ ακριβώς, λοιπόν, είναι το ζουμί. Όταν μια κεντρική τράπεζα δηλώνει ότι είναι δικός της ο χρυσός, ενώ μια κυβέρνηση λέει ότι είναι του Λαού της, δεν μιλάμε για πολιτική ρητορική. Μιλάμε για ένα καίριο νομικό και εθνικολογιστικό ζήτημα, για δικαιώματα κυριότητας και διάθεσης και, εν τέλει, για το αν επιτρέπεται ή όχι να χρησιμοποιηθεί ο χρυσός των κρατών-μελών της Ευρωζώνης ως εργαλείο δημοσιονομικής πολιτικής. Εδώ, λοιπόν, μπαίνει και η κόκκινη γραμμή των Συνθηκών, που προβλέπουν ρητά την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης (άρθρο 123).
Η περίπτωση της Ελλάδας και η Τράπεζα της Ελλάδος
Στην Ελλάδα, η θεμελιώδης διαφορά με την Ιταλία, αλλά και με όλα τα σοβαρά κράτη-μέλη της Ευρωζώνης, είναι ότι η δική μας κεντρική τράπεζα, η Τράπεζα της Ελλάδος, σε αντίθεση με την αντίστοιχη ιταλική, είναι ιδιωτική ανώνυμη εταιρεία αγνώστων μετόχων πλειοψηφίας και, μάλιστα, κατά παγκόσμια πρωτοτυπία, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την κεντρική τράπεζα του Βελγίου, εισηγμένη στο χρηματιστήριο.
Με αυτή, λοιπόν, την κυριολεκτικά προκλητική νομική μορφή και πραγματικότητα, η ΤτΕ, καταστατικά, «κατέχει και διαχειρίζεται τα επίσημα συναλλαγματικά διαθέσιμα της χώρας, στα οποία περιλαμβάνονται τα σε συνάλλαγμα και χρυσό διαθέσιμα της Τράπεζας της Ελλάδος και του Δημοσίου».
Έτσι, το ίδιο το θεσμικό κείμενο του καταστατικού της ΤτΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχει διπλή «πηγή» προέλευσης. Τα διαθέσιμα της ΤτΕ και τα διαθέσιμα του Δημοσίου, υπό θεματοφυλακή και διαχείριση από την ΤτΕ.
Αυτό, λοιπόν, από μόνο του γεννά το ερώτημα: Πόσος ακριβώς από τον χρυσό αυτών των αποθεμάτων είναι της Τράπεζας της Ελλάδος και πόσος του Ελληνικού Δημοσίου και, έτσι, του Ελληνικού Λαού ;;;
Στις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της χρήσης 2024, η ΤτΕ εμφανίζει «Χρυσό και απαιτήσεις σε χρυσό» 152,2 τόνους (4.892,9 χιλ. ουγγιές), με αποτίμηση 12.286,5 εκατ. ευρώ στις 31/12/2024 και, μάλιστα, παραθέτει και την εξής ανάλυση:
⦁ 114,6 τόνοι: χρυσός σε ράβδους, «στην κατοχή της Τράπεζας»
⦁ 30,7 τόνοι: «απαίτηση σε χρυσό έναντι του Ελληνικού Δημοσίου» (συνδεδεμένη με καταβολή ποσού συμμετοχής της Ελλάδος στο ΔΝΤ από την ΤτΕ) και
⦁ 7,0 τόνοι μη τυποποιημένος χρυσός και χρυσά νομίσματα, με ειδική μνεία στις χρυσές λίρες.
Στην πιο πρόσφατη αποτίμηση, στην ενδιάμεση χρηματοοικονομική κατάσταση της ΤτΕ της 31/10/2025, το κονδύλι «Χρυσός και απαιτήσεις σε χρυσό» εμφανίζεται αποτιμημένο στα 15.921,8 εκατ. ευρώ. Και εδώ ακριβώς προκύπτει το καίριο ερώτημα:
Τα 16 δις των αποθεμάτων χρυσού της χώρας, είναι της Ελλάδος ή της Τράπεζας της Ελλάδος και, έτσι, της ΕΚΤ και του Ευρωσυστήματος ;;;
Την καθοριστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα μπορεί να την δώσει μόνον η ερώτηση που όλοι αποφεύγουν.
Πως, πότε και από ποιόν αποκτήθηκε και πληρώθηκε ιστορικά ο χρυσός των ελληνικών αποθεμάτων που σήμερα φυλάσσεται και διαχειρίζεται από την Τράπεζα της Ελλάδος ;;;
Γιατί αν πράγματι ένα μέρος αυτού του χρυσού αποκτήθηκε με κεφάλαια της ίδιας της Τράπεζας της Ελλάδος, τότε αυτό το μέρος – και μόνον αυτό – μπορεί πράγματι να θεμελιώσει ένα περιορισμένο στην αντίστοιχη μόνο ποσότητα ιδιοκτησιακό δικαίωμα της ΤτΕ, ενώ, αντιστοίχως, το ιδιοκτησιακό δικαίωμα του συνόλου της υπόλοιπης ποσότητας που αποκτήθηκε με το δημόσιο χρήμα και τα κεφάλαια του ελληνικού κράτους ανήκει αδιαμφισβήτητα στο Ελληνικό Δημόσιο και, έτσι, στον Ελληνικό Λαό.
Όμως το επιχείρημα, ότι, μόνον αν τον πλήρωσε με δικούς της χρηματοδοτικούς πόρους η ΤτΕ, τότε μόνο της ανήκει, δεν λύνεται με εικασίες.
Στο ιστορικό της ίδιας της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρεται ότι, όταν ξεκίνησε την λειτουργία της, το 1928, ανέλαβε ορισμένα στοιχεία ενεργητικού (κυρίως χρυσό και κρατικά ομόλογα)» από την Εθνική Τράπεζα. Δηλαδή ότι ανέλαβε αποθέματα χρυσού που ανήκαν στο κράτος, αφού εως τότε η Εθνική Τράπεζα ασκούσε κεντρικοτραπεζικές λειτουργίες και, έτσι, η ΤτΕ. στο ξεκίνημά της, κληρονόμησε τα συγκεκριμένα αυτά αποθέματα χρυσού. Στο επίσημο ιστορικό βιβλίο της ΤτΕ (1928–2008) αναγράφεται, ότι, το σύστημα κάλυψης και σταθερότητας βασιζόταν σε χρυσό και συνάλλαγμα και ότι οργανώθηκαν πρακτικές και υπηρεσίες για αγορές και διαχείριση. Ακόμη, η ίδια η ΤτΕ καταγράφει ότι, κατά τον πόλεμο, τα αποθέματα χρυσού μεταφέρθηκαν μυστικά σε Κρήτη, Αίγυπτο και Νότια Αφρική, αποδεικνύοντας, έτσι, την συνέχεια των αποθεμάτων χρυσού ήδη πριν το 1941. Έκτοτε μεσολαβεί μια ηθελημένη «σιγή ασυρμάτου» για τα αποθέματα χρυσού της χώρας, μέχρι το 2003, όταν, σε επίσημο δελτίο τύπου, η ΤτΕ εξηγεί ότι πώλησε 20 τόνους χρυσού από τα συνολικά αποθέματά (αναφέρει τότε συνολικά 147 τόνους) στο πλαίσιο αποδοτικότερης διαχείρισης χαρτοφυλακίου. Περιγράφει επίσης ότι, βάσει του Καταστατικού της, αγοράζει χρυσά νομίσματα και πλακίδια από ιδιώτες, τα οποία δεν είναι άμεσα εμπορεύσιμα, γι’ αυτό τα «αναβάθμισε» μετατρέποντάς τα σε ράβδους διεθνών προδιαγραφών. Αναφέρει ακόμη ότι μέσα σε πέντε χρόνια έγινε «αναβάθμιση 81 τόνων» και ότι το προϊόν της πώλησης δεν εκχωρείται σε τρίτους, κάτι που –όπως λέει– αποκλείεται από την ισχύουσα νομοθεσία.
Τα παραπάνω δείχνουν ότι μέρος των αποθεμάτων μπορεί να συνδέεται με αγορές χρυσού από το κοινό και με πράξεις διαχείρισης (μετατροπές, πωλήσεις και επενδύσεις του προϊόντος). Έτσι, το ιδιοκτησιακό δικαίωμα δεν μπορεί να αποφασιστεί πολιτικά με μια απλή διατύπωση, ακόμη και αν αυτή προέρχεται από την ίδια την ΕΚΤ. Απαιτούνται στοιχεία, παραστατικά αγορών, πωλήσεων, πληρωμών και εισπράξεων, λογαριασμοί, και, έτσι, αναγκαστικά…..
Απαιτείται η διενέργεια ειδικού για τον σκοπό αυτό Λογιστικού Ελέγχου και Πραγματογνωμοσύνης !!!
Η ανεξαρτησία της ΤτΕ είναι θεσμικά κατοχυρωμένη στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Όμως η ανεξαρτησία της αυτή, όπως σωστά υπογραμμίζει η ίδια η ΕΚΤ, αποσκοπεί στο να προστατέψει τη νομισματική πολιτική από βραχυπρόθεσμες πιέσεις και όχι να δημιουργήσει «γκρίζες ζώνες» γύρω από το ποιανού είναι η δημόσια περιουσία. Και εδώ, ακριβώς, βρίσκεται η ουσία. Αν, πράγματι, ο χρυσός είναι περιουσία του Δημοσίου, η κοινωνία δικαιούται να ξέρει τι ακριβώς υπάρχει, πού φυλάσσεται, με ποιον τίτλο κατέχεται και αν φέρει οποιοδήποτε βάρος και δέσμευση. Αν ένα μέρος του είναι περιουσία της ΤτΕ, αυτό επίσης πρέπει να αποτυπώνεται διακριτά. Διαφάνεια δεν σημαίνει δήμευση. Σημαίνει λογοδοσία.
Πρόταση για τον Προϋπολογισμό 2026:
Νομοθετική ρύθμιση για την αποσαφήνιση του ιδιοκτησιακού δικαιώματος των αποθεμάτων χρυσού της χώρας, κατόπιν Λογιστικού Ελέγχου και Πραγματογνωμοσύνης
Με αφορμή το ιταλικό επεισόδιο, που απέδειξε πόσο εκρηκτικό είναι το συσγκεκριμένο αυτό ζήτημα όταν παραμένει θολό, οφείλουμε να κάνουμε κάτι πολύ απλό. Να το ξεκαθαρίσουμε θεσμικά και να το τεκμηριώσουμε λογιστικά.
Έτσι, μια ρεαλιστική δέσμη παρέμβασης στον Προϋπολογισμό 2026 θα μπορούσε να περιλαμβάνει τα εξής:
⦁ Δημιουργία «Εθνικού Μητρώου Χρυσού», με ρητή διάταξη διαφάνειας και ετήσια υποχρέωση της ΤτΕ να δημοσιεύει και να υποβάλλει στη Βουλή αναλυτικό πίνακα που να διακρίνει ποσοτικά και ποιοτικά τον χρυσό που κατέχεται για ίδιο λογαριασμό, για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου και τυχόν άλλων φορέων, με σαφή αναφορά σε τόπους φύλαξης και είδος (ράβδοι, νομίσματα, λοιπά).
⦁ Διάταξη «Μη δημοσιονομικής χρήσης» χωρίς τις νόμιμες διαδικασίες, ώστε να μην μπορεί κανείς να διαχειριστεί τα αποθέματα χρυσού της χώρας σα να ήταν το ταμείο του μήνα, όπως ακριβώς επικαλείται η ΕΚΤ στην ιταλική περίπτωση.
⦁ Διενέργεια «Λογιστικού Ελέγχου και Πραγματογνωμοσύνης», με ιστορικό έλεγχο, από ιδρύσεως της ΤτΕ μέχρι και σήμερα, της κτήσης, φύλαξης, διαχείρισης, μετατροπών, αγορών, πωλήσεων, πληρωμών και εισπράξεων των αποθεμάτων χρυσού που διαμόρφωσαν το σημερινό απόθεμα, από ανεξάρτητους ορκωτούς ελεγκτές και πλήρη πρόσβαση σε όλα τα σχετικά αρχεία του ελληνικού κράτους και της ΤτΕ.
⦁ Ρητή νομοθετική απάντηση στο ερώτημα της κυριότητας στο τέλος του ελέγχου.
Λογιστικός Έλεγχος και Πραγματογνωμοσύνη πρέπει να καλύπτουν υποχρεωτικά τα εξής:
⦁ Το σύνολο των αγορών, πωλήσεων, μετατροπών, ανταλλαγών, δανεισμών, ενεχυριάσεων, ανταλλακτικών πράξεων και κάθε άλλης πράξης επί χρυσού ή απαιτήσεων σε χρυσό, από την έναρξη λειτουργίας της Τράπεζας της Ελλάδος έως και την ημερομηνία ολοκλήρωσης του ελέγχου.
⦁ Την πηγή κτήσης κάθε επιμέρους τμήματος (μεταφορά/εκχώρηση/αγορά/λοιπή αιτία).
⦁ Τον φορέα που αποφάσισε κάθε σημαντική πράξη (όργανα ΤτΕ, κρατικά όργανα, διεθνείς υποχρεώσεις).
⦁ Την πηγή χρηματοδότησης/αντιστάθμισμα (με ποια οικονομικά μέσα αποκτήθηκε ή εκποιήθηκε ο χρυσός, και αν τα μέσα ανήκαν στην ΤτΕ, στο Ελληνικό Δημόσιο ή σε άλλους φορείς).
⦁ Την ύπαρξη ή μη βαρών, δεσμεύσεων, εξασφαλίσεων, ενεχυριάσεων ή άλλων επιβαρύνσεων επί των αποθεμάτων χρυσού ή απαιτήσεων σε χρυσό.
⦁ Την ταυτοποίηση και τεκμηρίωση των τόπων φύλαξης (εντός και εκτός Ελλάδος) και τη συμφωνία ποσοτήτων με βεβαιώσεις θεματοφυλάκων.
⦁ Την ειδική διερεύνηση των απαιτήσεων σε χρυσό έναντι του Ελληνικού Δημοσίου, συμπεριλαμβανομένης της αιτίας δημιουργίας τους, των λογιστικών εγγραφών και των σχετικών διεθνών υποχρεώσεων.
Η Τράπεζα της Ελλάδος πρέπει να υποχρεωθεί να θέσει στη διάθεση της ειδικής Επιτροπής της Βουλής όλα τα αναγκαία έγγραφα, βιβλία, λογιστικά στοιχεία, πρακτικά οργάνων, συμβάσεις και αλληλογραφία με θεματοφύλακες/διεθνείς οργανισμούς, στο μέτρο που απαιτούνται για την εκπλήρωση του αντικειμένου, με πρόνοια για τη διαχείριση τυχόν απορρήτων στοιχείων με ειδικό παράρτημα.
Η Επιτροπή της Βουλής θα πρέπει να συντάξει:
⦁ Δημόσια Έκθεση Πορίσματος, που να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη αναδρομική εικόνα κτήσης/εκποίησης και σαφή συμπεράσματα για το ιδιοκτησιακό καθεστώς των σημερινών αποθεμάτων και
⦁ Εμπιστευτικό Παράρτημα, όπου απαιτείται για λόγους ασφάλειας ή διεθνών δεσμεύσεων.
Μετά την υποβολή του πορίσματος, η Κυβέρνηση πρέπει να εισαγάγει στη Βουλή νομοθετική κύρωση των συμπερασμάτων ως προς την κυριότητα και το καθεστώς διάθεσης και επιβάρυνσης, καθώς και κάθε αναγκαία προσαρμογή στις λογιστικές και θεσμικές ρυθμίσεις, ώστε να αποσαφηνιστεί οριστικά αν ο χρυσός ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο ή στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Η περίπτωση της Ιταλίας απέδειξε για μια ακόμη φορά, ότι, όταν μια κυβέρνηση θέλει να βάλει σε νόμο τη φράση «του Λαού», η Ευρώπη των Τραπεζών, προκειμένου να μην απαντήσει ποτέ στο καυτό ερώτημα, όπως εν προκειμένω αυτό του ιδιοκτησιακού δικαιώματος των αποθεμάτων χρυσού των κρατών-μελών του Ευρωσυστήματος, απαντά παρελκυστικά, με το αποπροσανατολιστικό επιχείρημα της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών. Κάπως έτσι, λοιπόν, ήρθε η ώρα να μάθουμε με ακρίβεια πόσα ακριβώς αποθέματα χρυσού έχουμε ως χώρα, που βρίσκονται και, ακόμη περισσότερο, σε ποιον ανήκουν. Στην ΤτΕ και την ΕΚΤ ή στο Ελληνικό Δημόσιο και, έτσι, στον Ελληνικό Λαό ;;;
Η Ιταλία, με 2.452 τόνους, άνοιξε τον δημόσιο διάλογο εντός ΕΕ και η ΕΚΤ έδειξε μέχρι που «επιτρέπει» να φτάσει μια κυβέρνηση. Η Ελλάδα, με 152,2 μόλις τόνους χρυσού, δεν έχει δικαιολογία να κρύβεται πίσω από σιωπές και αμφισημίες. Αν ο χρυσός είναι «εθνικό αποθεματικό», τότε ας το αποδείξουμε θεσμικά. Και αν είναι εν μέρει της ΤτΕ, τότε ας το τεκμηριώσουμε και αυτό με αδιαμφισβήτητα στοιχεία. Το μόνο που δεν επιτρέπεται να κάνουμε είναι να συνεχίσουμε να κολυμπάμε στην «γκρίζα ζώνη» των «θολών νερών» του να μην ξέρει κανείς επίσημα, καθαρά και μετρήσιμα, τι ανήκει σε ποιόν και ποιανού είναι τι. Ειδικά σήμερα, υπό τις παρούσες, ύποπτες γεωπολιτικές συνθήκες, υπό τις οποίες η γερμανική Bundesbank τρέχει ειδικό πρόγραμμα επαναπατρισμού και αναδιάταξης της φύλαξης των γερμανικών αποθεμάτων χρυσού, με μαζικούς επαναπατρισμούς από ΗΠΑ και Γαλλία στην Φρανκφούρτη και με την δημοσιοποίηση καταλόγων ράβδων και διαδικασιών ελέγχου γνησιότητας και βάρους.
