Ποινή φυλάκισης χωρίς δίκη: Πώς οι ελληνικές πόλεις αποκλείουν τους πολίτες με αναπηρία
Η αθέατη «ποινή» της καθημερινότητας
Για χιλιάδες ανθρώπους με αναπηρία στην Ελλάδα, η καθημερινότητα μοιάζει με μια αδιάκοπη τιμωρία. Οι πόλεις δεν είναι σχεδιασμένες για όλους· αντίθετα, αποκλείουν, περιορίζουν και συχνά φυλακίζουν τους πολίτες τους μέσα στα ίδια τους τα σπίτια. Μια απλή έξοδος για καφέ μπορεί να μετατραπεί σε οδύσσεια: απροσπέλαστα πεζοδρόμια, κατειλημμένες ράμπες, ανύπαρκτες τουαλέτες ΑμεΑ, εμπόδια παντού.
Όπως τονίζει ο Ιωάννης Βαρδακαστάνης, πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ, η προσβασιμότητα δεν είναι μια μεμονωμένη παρέμβαση αλλά μια «αλυσίδα». Αν ένας κρίκος λείπει —πεζοδρόμιο, δρόμος, είσοδος, μετακίνηση— ολόκληρη η διαδρομή καταρρέει.
Όταν η πόλη γίνεται «έρημος» για τους ανθρώπους με αναπηρία
Ο Ι.Βαρδακαστάνης εξηγεί ότι ακόμη και αν υπάρχουν μεμονωμένες «οάσεις προσβασιμότητας», όπως πάρκα με ράμπες και προσβάσιμες τουαλέτες, το πρόβλημα παραμένει: πώς θα φτάσει κανείς εκεί; Αν οι δρόμοι είναι γεμάτοι εμπόδια, η πρόσβαση είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη.
Η Ελλάδα, όπως λέει, έχασε μεγάλες ευκαιρίες —ιδίως την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων— να δημιουργήσει μια κουλτούρα συμπερίληψης. Σήμερα, η Πολιτεία και η κοινωνία έχουν ακόμη «μεγάλο δρόμο» μπροστά τους.
Τυφλοί πολίτες σε πόλεις που δεν τους βλέπουν
Ο Δημήτρης Σηφάκης, πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Τυφλών, περιγράφει μια πραγματικότητα που σοκάρει: οδηγοί όδευσης τυφλών κατειλημμένοι από τραπεζοκαθίσματα, πατίνια, μηχανάκια· πεζοδρόμια μισού μέτρου με δέντρα στη μέση· διασταυρώσεις χωρίς ηχητικά φανάρια· ΜΜΜ χωρίς αναγγελία στάσεων.
Πολλοί άνθρωποι με οπτική αναπηρία δεν βγαίνουν καν από το σπίτι τους. Ο φόβος, η ανασφάλεια και η έλλειψη υποδομών τους κρατούν αποκλεισμένους.
Ο ίδιος ο Δ. Σηφάκης έχει τραυματιστεί σε αφύλακτα έργα που εμφανίζονται από τη μια μέρα στην άλλη. «Έχω εκπαιδευτεί και μπορώ να το ξεπερνάω, αλλά κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούν», λέει χαρακτηριστικά.
Όταν η Πολιτεία δεν ακούει, οι πολίτες παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους
Η ιστορία του Κωνσταντίνου Τσιφτσόπουλου στη Θεσσαλονίκη έγινε σύμβολο αγανάκτησης αλλά και ελπίδας. Μετά από ενάμιση χρόνο αιτημάτων για μια ράμπα στη γειτονιά του, αποφάσισε να την φτιάξει μόνος του. Με εργαλεία, μπετόν και τη βοήθεια περαστικών, δημιούργησε μια αυτοσχέδια ράμπα μέσα στη βροχή.
Η πράξη του συγκίνησε την πόλη και ανάγκασε τον Δήμο να παρέμβει την επόμενη κιόλας μέρα, κατασκευάζοντας επιτέλους τη ράμπα που ζητούσαν οι κάτοικοι επί μήνες.
Κοζάνη: Μια πόλη δύσβατη για όσους έχουν ανάγκη
Ο Μιχάλης Μήγγος, πρόεδρος του Συλλόγου ΑμεΑ Κοζάνης, περιγράφει μια πόλη όπου οι ανηφόρες, τα στενά πεζοδρόμια και η έλλειψη κατάλληλων αμαξιδίων καθιστούν την καθημερινότητα εξαιρετικά δύσκολη. Η Δυτική Μακεδονία έχει από τα υψηλότερα ποσοστά αναπηρίας στη χώρα, όμως οι υποδομές παραμένουν ανεπαρκείς.
Ακόμη και οι τουαλέτες ΑμεΑ σε δημόσιους χώρους συχνά μετατρέπονται σε αποθήκες. «Πώς να στηρίξω τις τοπικές επιχειρήσεις όταν κλείνουν τις οδεύσεις τυφλών ή παρκάρουν μπροστά στις ράμπες;» αναρωτιέται.
Ένα κράτος-θεατής και μια κοινωνία που «κάνει ό,τι της έρθει»
Ο Δ.Σηφάκης επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι υποδομές αλλά και η κουλτούρα. Η έλλειψη παιδείας και η αδιαφορία οδηγούν σε συμπεριφορές που εγκλωβίζουν ανθρώπους με αναπηρία: παρκαρισμένα αυτοκίνητα σε ράμπες, καρέκλες πάνω σε οδηγούς όδευσης, εμπόδια παντού.
Ακόμη και το κράτος αποτυγχάνει στα βασικά: από τις 1.000 εφαρμογές του gov.gr, μόλις 15 είναι προσβάσιμες σε άτομα με προβλήματα όρασης. Υπάρχουν Κέντρα Κοινότητας και ΚΕΠΑ χωρίς προσβάσιμες εισόδους. Στις τράπεζες, οι τυφλοί δεν μπορούν να κάνουν ούτε μια απλή ανάληψη χωρίς δύο μάρτυρες.
Κάθε χρόνο, τα ίδια αιτήματα – και η ίδια αργή πρόοδος
Κάθε Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία, ο Σηφάκης παραδίδει στη Βουλή ένα υπόμνημα 49 σελίδων με τα προβλήματα που παραμένουν άλυτα. Παρά τους νόμους και τα σχέδια δράσης, η καθημερινότητα αλλάζει με βασανιστικά αργούς ρυθμούς.
Η ευθύνη όλων μας
Η λειτουργικότητα των πόλεων δεν είναι μόνο ευθύνη των κυβερνήσεων. Είναι και ευθύνη των πολιτών. Μια ράμπα που κλείνει, ένα παρκαρισμένο μηχανάκι, μια καρέκλα πάνω σε οδηγό όδευσης μπορεί να στερήσει την ελευθερία ενός ανθρώπου.
Τα εμπόδια που «αλυσοδένουν» τα άτομα με αναπηρία δεν βρίσκονται στην Καλκούτα, αλλά στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, την Κοζάνη και σε δεκάδες ακόμη ελληνικές πόλεις.
