Οικογενειακές επιχειρήσεις χωρίς σχέδιο διαδοχής: Η «σιωπηλή» απειλή για την επόμενη ημέρα της ελληνικής αγοράς
Τι δείχνει το EY Entrepreneurship Barometer 2026 για επενδύσεις, καινοτομία και μεταβιβάσεις
Οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν τον πυρήνα της ελληνικής οικονομίας, όμως η έλλειψη οργανωμένου σχεδίου διαδοχής αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζήτημα για τη βιωσιμότητα και την ανάπτυξή τους. Σύμφωνα με το EY Entrepreneurship Barometer 2026, μόλις τρεις στις δέκα διαθέτουν επίσημο πλάνο για την επόμενη ημέρα, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα σε επίπεδο διοίκησης, επενδύσεων και στρατηγικής εξέλιξης. Το μικρό μέγεθος των περισσότερων επιχειρήσεων, η περιορισμένη διάθεση για ρίσκο και η στενή σύνδεση με την οικογένεια εντείνουν τις προκλήσεις.
Η δομή της ελληνικής επιχειρηματικότητας εξηγεί πολλά από τα σημερινά εμπόδια. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, με έως εννέα εργαζόμενους, αντιστοιχούν στο 94,5% του συνόλου, ενώ οι μικρομεσαίες φτάνουν το 99,9%. Η υπεροχή των μικρών μονάδων περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης επενδύσεων, την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και την προσέλκυση εξειδικευμένου προσωπικού. Η παραγωγική επέκταση παραμένει δύσκολη, με αποτέλεσμα η οικονομία να στερείται μεγαλύτερων σχημάτων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα.
Παρά τις δυσκολίες, οι Έλληνες επιχειρηματίες εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να επενδύσουν σε σχέση με άλλες χώρες της έρευνας. Η κατεύθυνση των επενδύσεων, όμως, δείχνει μια προσεκτική στρατηγική: 63% σχεδιάζει αναβαθμίσεις σε πληροφοριακά συστήματα και λογισμικό, ενώ 51% στρέφεται σε τεχνολογίες αυτοματοποίησης. Αντίθετα, η διάθεση για επενδύσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό και νέες εγκαταστάσεις υποχωρεί, περιορίζοντας την παραγωγική επέκταση. Η αυτοχρηματοδότηση παραμένει κυρίαρχη, με 66% να επανεπενδύει κέρδη και ίδια κεφάλαια, ενώ μόλις 20% αξιοποιεί τραπεζικό δανεισμό.
Στο πεδίο της καινοτομίας, οι επιχειρήσεις δίνουν προτεραιότητα στην οργανωσιακή αναβάθμιση. Το 59% εστιάζει σε αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία, ενώ η καινοτομία προϊόντος και διαδικασιών ακολουθεί με χαμηλότερα ποσοστά. Η τεχνητή νοημοσύνη κερδίζει έδαφος, με 83% να δηλώνει αυξημένη χρήση AI και machine learning τον τελευταίο χρόνο. Ωστόσο, οι επενδύσεις παραμένουν περιορισμένες: 39% έχει διαθέσει έως 25.000 ευρώ την τελευταία τριετία και 20% δεν έχει επενδύσει καθόλου.
Η επιφυλακτικότητα είναι εμφανής και στις μεταβιβάσεις. Επτά στους δέκα επιχειρηματίες δεν εξετάζουν πώληση της εταιρείας τους, ενώ η οικογενειακή διαδοχή παραμένει η πιο συνηθισμένη επιλογή. Παρά ταύτα, η πώληση σε άλλη εταιρεία εμφανίζεται ως πιο ελκυστική λύση (42%), ενώ το ενδιαφέρον για επενδυτές ή funds μειώνεται στο 32%. Η στενή σχέση των επιχειρήσεων με τον ιδρυτή και την τοπική αγορά συχνά λειτουργεί ανασταλτικά για μεγαλύτερες στρατηγικές κινήσεις.
Το πιο ευαίσθητο ζήτημα αφορά τις οικογενειακές επιχειρήσεις, που αποτελούν το 59% του δείγματος. Η διαδοχή αναδεικνύεται ως η μεγαλύτερη πρόκληση, με 45%, ενώ η ισορροπία μεταξύ οικογένειας και επιχείρησης ακολουθεί με 42%. Παρά τη σημασία του θέματος, μόνο το 31% διαθέτει επίσημο πλάνο διαδοχής, ενώ 33% δεν έχει ασχοληθεί καθόλου. Η απουσία σχεδιασμού δημιουργεί κενό στρατηγικής και περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης σε μια περίοδο που η αγορά απαιτεί ευελιξία, τεχνολογική προσαρμογή και ξεκάθαρη διοικητική συνέχεια.
