Οι νέες καταχρηστικές πρακτικές των τραπεζών
Πώς γιγαντώνονται τα κέρδη τους με τις ευλογίες της κυβέρνησης και του Γ. Στουρνάρα που τις έχουν αναγάγει σε… επιχειρηματικό «προστατευόμενο είδος» – Η νέα «μόδα» με τις χρεώσεις για υποτιθέμενη αναβάθμιση των λογαριασμών.
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024, είχαν καταγραφεί μαζικές διαμαρτυρίες καταναλωτών, καταθετών αλλά και μικρομεσαίων επιχειρήσεων για τα μηδενικά επιτόκια καταθέσεων των τραπεζών και για το καταχρηστικό ύψος των προμηθειών που χρέωναν σε χρήστες των υπηρεσιών τους (δικαιούχους λογαριασμών και μικρομεσαίες επιχειρήσεις). Η αρμόδια εποπτική αρχή, η Τράπεζα της Ελλάδας, και ο επικεφαλής της Γιάννης Στουρνάρας επέδειξαν είτε πλήρη αδυναμία είτε απροθυμία να κάνουν οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση, ενώ τα έσοδα από προμήθειες των 4 συστημικών τραπεζών από το 2022 ώς και το 2024 έκαναν άλματα.
Από τα τέλη του 2024
Η κυβέρνηση, αφού με την υπερεπίσπευση της μετατροπής των συναλλαγών στην αγορά σε ηλεκτρονικές έδωσε πολύ μεγαλύτερο «χώρο» στις τράπεζες να αντλήσουν περισσότερα κέρδη από τις καταχρηστικές τους προμήθειες, αναγκάστηκε στα τέλη του 2024, με τη γνωστή μέθοδο «πολύ λίγο πολύ αργά», να ανακοινώσει μέτρα μείωσης των προμηθειών στις συναλλαγές που έχουν μαζικό χαρακτήρα: μηδενισμός χρεώσεων στις πληρωμές λογαριασμών, πλαφόν 0,5 ευρώ για εμβάσματα ύψους έως 5.000 ευρώ κ.λπ. Το συνολικό κόστος για τις 4 συστημικές τράπεζες υπολογίστηκε σε 100-150 εκατ. ευρώ.
Πολύ λίγο, καθώς τα έσοδα των τραπεζών από προμήθειες το 2024, δηλαδή το έτος που ανακοινώθηκαν τα μέτρα (παρ’ όλο που ίσχυσαν από το 2025) ξεπέρασαν τα 2 δισ. ευρώ – επομένως η επίπτωση των κυβερνητικών μέτρων αντιστοιχούσε στο 4,7-7% των εσόδων τους από προμήθειες. Αν μάλιστα υπολογίσουμε το κόστος για το 2025, όταν ισχύουν τα μέτρα, τα ποσοστά αυτά θα μειωθούν περαιτέρω, καθώς τα αποτελέσματα των τραπεζών «δείχνουν» νέα αύξηση των εσόδων από προμήθειες το τρέχον έτος – π.χ. η Εθνική ανακοίνωσε αύξηση των εσόδων από προμήθειες κατά 8% στα οικονομικά αποτελέσματα α’ εξαμήνου του 2025.
Πολύ αργά, καθώς στην τριετία 2022-2024 είχαν ήδη καταγράψει συνολικά έσοδα από προμήθειες που ξεπέρασαν τα 5,3 δισ. χωρίς να εκδηλωθεί κυβερνητική παρέμβαση.
Το περίεργο ήταν ότι ενώ η κυβέρνηση… εξάντλησε τη σκληρότητά της με τα μέτρα του Δεκεμβρίου 2024, αυτές ευαρεστήθηκαν να πραγματοποιήσουν δύο ειδών δωρεές: 100 εκατ. ευρώ για την επέκταση του προγράμματος ανακαίνισης σχολικών κτιρίων «Μαριέττα Γιαννάκου» και 100 εκατ. για την ίδρυση του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων – προφανώς πανικοβλημένες από τη σκληρότητα της κυβερνητικής παρέμβασης.
Παρά τον… πανικό τους, ωστόσο, οι τράπεζες εφηύραν νέους τρόπους για να αποκομίσουν καταχρηστικά έσοδα από προμήθειες: κατάργησαν τα ΑΤΜ τους πουλώντας τα δίκτυά τους σε συνδεδεμένες εταιρείες ώστε να τιμολογούν τις προμήθειες για τις συναλλαγές μέσω ΑΤΜ κατά βούληση. Το γεγονός προκάλεσε νέα κατακραυγή, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να νομοθετήσει σχετικά στις αρχές Αυγούστου. Περιέργως, οι τράπεζες έδειξαν ξανά την ευαρέσκειά τους, κάνοντας νέα δωρεά 100 + 100 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα «Γιαννάκου-Κουτσίκου» για το 2025 και 2026…
«Αναβάθμιση» λογαριασμών
Στο μεταξύ, όμως, ανακάλυψαν νέα πεδία άσκησης καταχρηστικών πρακτικών: την «αναβάθμιση» λογαριασμών ταμιευτηρίου για να καλύπτουν δωρεάν επιπλέον συναλλαγές με μηνιαία χρέωση επιπλέον προμήθειας.
Πρωταγωνίστρια σε αυτό η Εθνική, αλλά δεν είναι η μόνη. Υπάρχει και χειρότερη εκδοχή αναβάθμισης: από λογαριασμό ταμιευτηρίου σε λογαριασμό «Αποταμιεύω τώρα», που δεσμεύει μέρος των χρημάτων των καταθετών για ένα διάστημα σε προθεσμιακή κατάθεση. Η καταχρηστική αυτή πρακτική στηρίζεται στη μέθοδο opt out: η τράπεζα προτείνει την «αναβάθμιση» και αν δεν απαντήσεις σε καθορισμένη χρονική προθεσμία, θεωρείται ότι συναινείς!
Το θέμα ανέδειξε επίμονα η βουλεύτρια του ΠΑΣΟΚ Μιλένα Αποστολάκη, η οποία κατέθεσε σχετική ερώτηση στη Βουλή και χθες δημοσιοποίησε επιστολή της προς τον… αγνοούμενο επόπτη των τραπεζών, τον επικεφαλής της ΤτΕ Γιάννη Στουρνάρα, καλώντας να κάνει παρέμβαση, ως έχει υποχρέωση αλλά και δυνατότητα.
Προς το παρόν, κυβέρνηση και Γιάννης Στουρνάρας… αγνοούνται. Ισως εμφανιστούν κάποια στιγμή με τη γνωστή τακτική «πολύ αργά», δίνοντας χρόνο για προσπορισμό καταχρηστικών προμηθειών από τις τράπεζες. Και ίσως, εάν και εφόσον κάνουν κάποια παρέμβαση, «τρομοκρατημένες» οι τράπεζες να κάνουν κάποια νέα δωρεά…
Πλέον, κανένας Ελληνας πολίτης δεν έχει απορίες: η «προστασία» των τραπεζών έχει αναδειχτεί σε άτυπη «συνταγματική υποχρέωση» – περιλαμβανομένων και των καταχρηστικών τους πρακτικών. Οι έχοντες καθήκοντα εποπτείας λειτουργούν σαν «φίλοι» των τραπεζών κι όχι σαν προστάτες του δημοσίου συμφέροντος.
Στρατηγική απληστίας…
Δήλωση της Μιλένας Αποστολάκη* στην «Εφ.Συν.»
Σε μια εξαιρετικά δυσμενή συγκυρία για τους καταναλωτές, οι τράπεζες εκμεταλλευόμενες τη θέση τους, τον ανεπαρκή ανταγωνισμό και την ελλιπή εποπτεία αναφορικά με την προάσπιση των συμφερόντων των συναλλασσόμενων δεν διστάζουν είτε να επιδιώκουν την αύξηση των περιθωρίων κέρδους τους είτε να κερδοσκοπούν ανακαλύπτοντας νέες αφορμές χρεώσεων σε βάρος καταναλωτών και επιχειρήσεων. Και αυτό, παρά την πρωτοφανή κερδοφορία τους, η οποία το πρώτο εξάμηνο του 2025 ανήλθε σε νέο επίπεδο-ρεκόρ ύψους 2,48 δισ.
Η μετατροπή λογαριασμών απλού ταμιευτηρίου ή απλού τρεχούμενου, της Εθνικής Τράπεζας, σε λογαριασμούς «προνομίων» έναντι μηνιαίας χρέωσης 0,80 ευρώ για υπηρεσίες που διά νόμου παρέχονται δωρεάν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας στρατηγικής απληστίας, με την οποία φαίνεται ότι επιχειρείται να αντισταθμιστεί μέρος του πενιχρού ποσού που κόστισαν τα μέτρα για την κατάργηση ή τον περιορισμό τραπεζικών χρεώσεων. Μέτρα ύψους μόλις 150 εκατ. ευρώ, που είναι «σταγόνα» στον «ωκεανό» των καθαρών εσόδων από τραπεζικές προμήθειες, οι οποίες επί έξι χρόνια σημειώνουν διαδοχικές αυξήσεις-ρεκόρ.
Καταχρηστικός, αντισυμβατικός και παράνομος είναι εξάλλου ο τρόπος με τον οποίο ενημερώθηκαν οι καταναλωτές: με μια επιστολή με την οποία, αντί να ζητείται η ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή, τεκμαίρεται η από μέρους του αποδοχή των νέων όρων εκτός εάν δηλώσει την αντίρρησή του εντός 60 ημερών. Πρόκειται για μια επιλογή που παραβιάζει ρητές διατάξεις του Κώδικα Τραπεζικής Δεοντολογίας και συνιστά μονομερή επιβολή πρόσθετου βάρους για το οποίο εκβιάζεται η συγκατάθεση του καταναλωτή.
Η κυβέρνηση παρατηρεί αμέτοχη και αδιάφορη: ούτε υπερασπίστηκε την εφαρμογή του νόμου που η ίδια ψήφισε, μετά την πίεση του ΠΑΣΟΚ, ούτε ζήτησε την παρέμβαση της Τραπέζης της Ελλάδος προκειμένου να ελεγχθεί η καταχρηστική συμπεριφορά και να επιβληθούν κυρώσεις δίνοντας «σήμα» στην τραπεζική αγορά ότι η ασυδοσία και η απληστία δεν είναι ανεκτές.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθύτατα θεσμικό και αφορά τον οφειλόμενο ελεγκτικό και παρεμβατικό ρόλο του κράτους ως εγγυητή της νομιμότητας στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
* Βουλεύτρια Βόρειου Τομέα Αθηνών και τομεάρχης Ιδιωτικού Χρέους και Προστασίας Καταναλωτών στο ΠΑΣΟΚ
