Ο γιατρός που θεράπευε το έλκος πριν από όλους: Η άγνωστη ελληνική ιστορία πίσω από ένα Νόμπελ
Ο Ιωάννης Λυκούδης ανακάλυψε τη μικροβιακή αιτία του πεπτικού έλκους δεκαετίες πριν από τους βραβευμένους Αυστραλούς και αγνοήθηκε
Η ιστορία του Ιωάννη Λυκούδη μοιάζει με χαμένο κεφάλαιο της ελληνικής ιατρικής. Ο γιατρός από το Μεσολόγγι είχε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πεπτικό έλκος δεν ήταν αποτέλεσμα άγχους ή διατροφής, όπως πίστευε τότε η επιστημονική κοινότητα, αλλά μικροβιακής αιτιολογίας. Με δικές του δοκιμές δημιούργησε το φαρμακευτικό σκεύασμα Elgaco, το οποίο χορήγησε σε χιλιάδες ασθενείς με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Παρά το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που έλαβε το 1961, η ανακάλυψή του δεν βρήκε ποτέ τον δρόμο προς την επίσημη ιατρική αναγνώριση.
Ο Λυκούδης είχε διανύσει μια δύσκολη πορεία μέχρι να φτάσει εκεί. Γεννημένος το 1910 σε πολύτεκνη οικογένεια, μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια και εργάστηκε από μικρός για να στηρίξει το σπίτι του. Παρά τις αντιξοότητες, εισήχθη στη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή, όμως η φυματίωση τον ανάγκασε να αποστρατευθεί νωρίς. Επιστρέφοντας στο Μεσολόγγι, άσκησε την ιατρική με αφοσίωση, ενώ παράλληλα ανέπτυξε έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον, ιδίως σε νοσήματα που ταλαιπωρούσαν την περιοχή, όπως η ελονοσία.
Η προσωπική του μάχη με το έλκος στομάχου τον οδήγησε στην καθοριστική παρατήρηση: τα αντιβιοτικά που έλαβε για αιμορραγική γαστρίτιδα βελτίωσαν θεαματικά την κατάστασή του. Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε την αφετηρία για τη δημιουργία του Elgaco, ενός συνδυασμού αντιβιοτικών και βιταμίνης Α, το οποίο χορηγούσε σε κύκλους θεραπείας 10 έως 15 ημερών. Σύμφωνα με τα αρχεία του γιου του, περισσότεροι από 50.000 ασθενείς θεραπεύτηκαν με τη μέθοδό του.
Παρά την επιτυχία του, ο Λυκούδης βρέθηκε αντιμέτωπος με την αδιαφορία της πολιτείας και την καχυποψία του ιατρικού κατεστημένου. Η προσπάθειά του να προωθήσει το Elgaco σε φαρμακευτικές εταιρείες δεν καρποφόρησε, ενώ το Πανεπιστήμιο Αθηνών αρνήθηκε να υποστηρίξει κλινικές μελέτες. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών τον τιμώρησε μάλιστα με πρόστιμο, κατηγορώντας τον για διακίνηση μη εγκεκριμένων φαρμάκων. Απογοητευμένος, επέστρεψε στο Μεσολόγγι, όπου πέθανε το 1980, χωρίς να δει τη δικαίωση που περίμενε.
Λίγα χρόνια αργότερα, δύο Αυστραλοί γιατροί, οι Barry Marshall και Robin Warren, απέδειξαν ότι το έλκος οφείλεται στο μικρόβιο Helicobacter pylori. Η ανακάλυψή τους τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής το 2005, ενώ και οι δύο αναφέρθηκαν δημόσια στον Λυκούδη, αναγνωρίζοντας ότι είχε φτάσει στο ίδιο συμπέρασμα δεκαετίες πριν. Ο Marshall μάλιστα σημείωσε ότι, αν ο Έλληνας γιατρός είχε γίνει δεκτός από την επιστημονική κοινότητα, θα είχε προηγηθεί εκείνος στη βράβευση.
Η μεταθανάτια αναγνώριση ήρθε αργά. Το 2006, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών ακύρωσε την ποινή που του είχε επιβάλει το 1968, ενώ η Ακαδημία Αθηνών τον τίμησε για την προσφορά του. Η ιστορία του, ωστόσο, παραμένει υπενθύμιση του πόσο εύκολα μια σημαντική ανακάλυψη μπορεί να χαθεί όταν δεν υποστηρίζεται από τους θεσμούς.
