Κληρονόμοι: Πώς μπορούν να προστατευτούν από άγνωστες οφειλές
Η μεταβατική ρύθμιση του νέου κληρονομικού δικαίου, οι παγίδες της σιωπηρής αποδοχής και η κρίσιμη προθεσμία των έξι μηνών
Χιλιάδες πολίτες που βρέθηκαν ξαφνικά να χρωστούν χωρίς να το γνωρίζουν αποκτούν πλέον μια τελευταία δυνατότητα να προστατεύσουν την προσωπική τους περιουσία. Με τον νέο νόμο για το κληρονομικό δίκαιο, που δημοσιεύθηκε στις 22 Μαΐου 2026, θεσπίζεται μεταβατική διάταξη η οποία επιτρέπει σε κληρονόμους να ζητήσουν απογραφή της κληρονομίας, ακόμη και αν έχασαν την αρχική προθεσμία για αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Η προθεσμία είναι αποκλειστική και λήγει στις 22 Νοεμβρίου 2026, γεγονός που καθιστά άμεση την ανάγκη ενεργειών για όσους επιθυμούν να ενταχθούν στο νέο πλαίσιο.
Το πρόβλημα που επιχειρεί να λύσει ο νόμος είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες: κληρονόμοι που δεν αποποιήθηκαν εγκαίρως την κληρονομία θεωρήθηκαν ότι την αποδέχθηκαν σιωπηρά, χωρίς να γνωρίζουν ότι αυτή περιλάμβανε χρέη προς τράπεζες, Δημόσιο ή ιδιώτες. Με το προηγούμενο καθεστώς, η προθεσμία αποποίησης ήταν τέσσερις μήνες και η παράλειψη δήλωσης οδηγούσε αυτομάτως σε αποδοχή, ακόμη και αν ο κληρονόμος δεν είχε καμία ενημέρωση για την οικονομική κατάσταση του θανόντος.
Το ευεργέτημα της απογραφής, που προβλέπεται στον Αστικό Κώδικα, λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας: επιτρέπει τον διαχωρισμό της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου από την κληρονομιαία. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, όποιος δεν είχε δηλώσει εγκαίρως ότι αποδέχεται την κληρονομία με απογραφή έχανε οριστικά αυτή τη δυνατότητα και μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με απαιτήσεις πιστωτών που στρέφονταν και κατά της δικής του περιουσίας.
Η νέα ρύθμιση δεν επιτρέπει αναδρομική αποποίηση ούτε αναιρεί τη σιωπηρή αποδοχή. Ο κληρονόμος παραμένει κληρονόμος, αλλά μπορεί πλέον να αποκτήσει εκ των υστέρων το ευεργέτημα της απογραφής. Για να το πετύχει, πρέπει να κινηθεί δικαστικά, ζητώντας τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων που θα καταγράψουν αναλυτικά τα περιουσιακά στοιχεία και τις οφειλές της κληρονομίας. Παρότι η διαδικασία απαιτεί χρόνο και κόστος, αποτελεί τη μοναδική διέξοδο για όσους θέλουν να αποφύγουν χρέη που δεν δημιούργησαν οι ίδιοι.
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη εξαίρεση που αφήνει εκτός πολλούς ενδιαφερόμενους. Η δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση ισχύει μόνο εφόσον δεν έχει ήδη ξεκινήσει πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου. Αν έχει επιδοθεί διαταγή πληρωμής, γίνει κατάσχεση λογαριασμού ή κινηθεί διαδικασία πλειστηριασμού, η προστασία δεν μπορεί πλέον να ενεργοποιηθεί. Αυτό έχει οδηγήσει πιστωτές –τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία και εφορία– σε αγώνα δρόμου για να κινήσουν διαδικασίες πριν οι κληρονόμοι προλάβουν να υποβάλουν αίτηση.
Η μεταβατική διάταξη επιχειρεί να διορθώσει μια αδικία που άφηνε πολίτες εκτεθειμένους σε χρέη συγγενών που δεν γνώριζαν καν ότι υπήρχαν. Όμως η στενή προθεσμία και οι αυστηρές προϋποθέσεις καθιστούν αναγκαία την άμεση ενημέρωση και κινητοποίηση όσων βρίσκονται σε αντίστοιχη θέση.
