Η ωρολογιακή βόμβα του ιδιωτικού χρέους

Του Άγη Βερούτη

Η χώρα κινδυνεύει να ανατιναχθεί από το δυσθεώρητο ύψος του ληξιπρόθεσμου ιδιωτικού χρέους της πολύ νωρίτερα από ό,τι από το στεγαστικό, το δημογραφικό ή το συνταξιοδοτικό. Και αυτό το πρόβλημα δεν λύνεται με κουπόνια.

Η Ελλάδα βγήκε από τα μνημόνια εδώ και χρόνια, αλλά σχεδόν 5 εκατ. ΑΦΜ έμειναν μέσα.

Στους δείκτες η χώρα φαίνεται όρθια. Το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ πέφτει. Οι αγορές μάς δανείζουν. Οι οίκοι αξιολόγησης μάς ξανακοιτούν σαν κανονική χώρα. Τα δημόσια έσοδα τρέχουν. Ο τουρισμός γεμίζει ταμεία και κυβερνητικές ανακοινώσεις.

Πίσω από τη βιτρίνα συνεχίζει να δουλεύει το ταμείο της κρίσης. Προσαυξήσεις, κατασχέσεις, παρακρατήσεις, κομμένες ενημερότητες, χαμένες ρυθμίσεις, δεσμευμένοι λογαριασμοί. Μια χώρα επισήμως θεραπευμένη κρατά εκατομμύρια πολίτες και επιχειρήσεις με σωληνάκι ρύθμισης.

Τον Μάρτιο του 2026, τα ληξιπρόθεσμα χρέη προς την εφορία έφτασαν τα €114,516 δισ. ευρώ. Από αυτά, €35,264 δισ. ευρώ χαρακτηρίζονται ανεπίδεκτα είσπραξης, αφήνοντας πραγματικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο €79,252 δισ. ευρώ. Οι οφειλέτες της εφορίας ανήλθαν σε 4.797.755.

Με περίπου 9 εκατ. ενεργά ΑΦΜ στη χώρα, αυτό σημαίνει πάνω από το μισό ενεργό φορολογικό σώμα σε κατάσταση ομηρίας. Άλλος με ρύθμιση που τρέμει μη χαθεί. Άλλος με φορολογική ενημερότητα υπό όρους. Άλλος με δεσμευμένο λογαριασμό. Άλλος με το επόμενο ηλεκτρονικό ραβασάκι να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του.

Στα ασφαλιστικά ταμεία, μέσω ΚΕΑΟ, το χρέος έφτασε τα €51,78 δισ. ευρώ στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Μέσα σε έναν χρόνο αυξήθηκε κατά €2 δισ. ευρώ. Μέσα σε ένα τρίμηνο προστέθηκαν 470 εκατ. ευρώ, από τα οποία μόλις €40 εκατ. ευρώ ήταν νέα απλήρωτα χρέη και €430 εκατ. ευρώ ήταν πρόσθετες χρεώσεις, πρόστιμα κλπ. Δηλαδή μεσαιωνικές πρακτικές.

Το χρέος γεννάει χρέος μόνο του. Το κράτος έστησε έναν μηχανισμό που φουσκώνει την οφειλή ακόμη και όταν η πραγματική οικονομία σέρνεται.

Πάνω από €166 δισ. ευρώ προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, πριν μετρήσουμε τράπεζες, funds, servicers, κάρτες, επαγγελματικά δάνεια, στεγαστικά και παλιές ρυθμίσεις.

Εθνική υποθήκη. Με ΑΦΜ.

Από το 2009 μέχρι το 2026 η Ελλάδα μετρά 17 χρόνια κρίσης. Μια ολόκληρη ζωή για τον μικρό επαγγελματία. Δημοσιονομική κατάρρευση, μνημόνια, capital controls, πανδημία, ενεργειακό σοκ, πληθωρισμός, ακρίβεια, ακριβότερο χρήμα. Η μικρή οικονομία έζησε σε μόνιμη άμυνα. Πάνω σε αυτή την άμυνα χτίστηκε η δημοσιονομική σωτηρία του κράτους.

Η χώρα έβαλε φόρους χρεοκοπίας και τους κράτησε ως κανονικότητα. Έβαλε πρόστιμα παραδειγματισμού και τα έκανε μόνιμη απειλή. Έβαλε προκαταβολές φόρου, εισφορές, ΦΠΑ πάνω σε τιμολόγια που πληρώθηκαν μήνες αργότερα, και μια διοικητική κουλτούρα που μιλάει στον οφειλέτη με ύφος εισαγγελέα.

Η χώρα βάφτισε τη δημοσιονομική ανάγκη, ηθική κατηγορία.

Ο στρατηγικός μπαταχτσής υπάρχει. Ο μεγάλος οφειλέτης υπάρχει. Η απάτη υπάρχει. Απέναντί τους χρειάζεται σοβαρή εισπρακτική δουλειά, περιουσιακή ανάλυση και επιμονή. Μαζί τους όμως μπήκε στο ίδιο τσουβάλι και ο κανονικός άνθρωπος.

Ο μαγαζάτορας που άντεξε 17 χρόνια κρίσης. Ο ελεύθερος επαγγελματίας που πλήρωσε όσο μπορούσε, ίσως και το 90% της ρυθμισμένης οφειλής και έχασε μια ρύθμιση για δύο μήνες. Η μικρή εταιρεία που κράτησε προσωπικό, πλήρωσε ενοίκιο, ρεύμα, προμηθευτές και μισθούς, και μετά βρέθηκε απέναντι σε μια κρατική μηχανή που θεωρεί το ταμειακό κενό ηθικό ελάττωμα. Και ενώ έχει πληρώσει το 50% ή το 80% της οφειλής, αν χάσει τη ρύθμιση επιστρέφουν τα παλιά πρόστιμα που μπορεί να είναι άλλες 20 φορές από τις δόσεις που απέμεναν. Σαν το Σίσυφο ένα πράμα.

Πόση αλαζονεία χωράει αλήθεια σε μία εγκύκλιο;

Ο νομοθέτης φαντάζεται κάθε μικρή επιχείρηση με ταμείο υπουργείου. Τα έσοδα μπαίνουν στην ώρα τους, οι πελάτες πληρώνουν στην ώρα τους, το μαξιλάρι υπάρχει πάντα. Το σπίτι και το μαγαζί οφείλουν να βάλουν στην άκρη παιδιά, φάρμακα, ενοίκιο, μισθούς και προμηθευτές για να μείνει ατσαλάκωτη η εγκύκλιος.

Η αναλγησία έγινε διοικητική αρετή.

Η παγίδα στήνεται με γλώσσα νομιμότητας. Μπαίνεις στη ρύθμιση, πληρώνεις την παλιά πληγή, πληρώνεις τα τρέχοντα, πληρώνεις και την προκαταβολή για το πιθανό εισόδημα του επόμενου έτους. Σκοντάφτεις για λίγο και επιστρέφουν πρόστιμα και προσαυξήσεις, φουσκωμένα, έτοιμα να σε ξαναβάλουν στη θέση σου.

Ποια θέση;

Του αιχμαλώτου.

Μια μικρή επιχείρηση με χρέη προς εφορία και ΕΦΚΑ χάνει την κανονική της ζωή. Χάνει δανεισμό, καθαρή ενημερότητα, δυνατότητα επένδυσης, ψυχραιμία πρόσληψης, σχέδιο πέρα από τον επόμενο μήνα. Ζει με το ΙΒΑΝ υπό απειλή, με την ενημερότητα υπό όρους, με τον λογιστή σε ρόλο ψυχολόγου και με το κράτος πάνω από το ταμείο.

Μετά έρχεται η ίδια πολιτεία και ρωτάει γιατί οι ελληνικές επιχειρήσεις μένουν μικρές.

Γιατί τις κρατάτε μικρές, κύριοι.

Γιατί τις κρατάτε πειθαρχημένες με το χρέος.

Γιατί τις φορτώσατε με το κόστος διάσωσης του κράτους και μετά τις μετράτε ως χαμηλής παραγωγικότητας.

Ο ισχυρός διαπραγματεύεται. Ο μεγάλος καθυστερεί. Ο πονηρός κρύβεται. Ο μικρός ρυθμίζεται μέχρι να σπάσει.

Το ελληνικό κράτος έχει παλιά λατρεία με τον εύκολο στόχο. Το μαγαζί στη γωνία φαίνεται. Ο επαγγελματίας φαίνεται. Η μικρή εταιρεία φαίνεται. Το ΙΒΑΝ φαίνεται. Το ακίνητο φαίνεται. Η ταμειακή φαίνεται. Ο μικρός έχει πόρτα, κουδούνι, λογιστή και αγωνία. Άρα γίνεται ιδανικός στόχος.

Ο μεγάλος έχει δομή.

Ο μικρός έχει πρόσωπο.

Και το κράτος λατρεύει να τιμωρεί πρόσωπα διότι δυσκολεύεται να σπάσει δομές.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι το 99,9% των επιχειρήσεων του μη χρηματοπιστωτικού επιχειρηματικού τομέα στην Ελλάδα. Απασχολούν 2.579.284 ανθρώπους. Κρατούν το 84,7% της απασχόλησης. Παράγουν €51,8 δισ. ευρώ προστιθέμενης αξίας, δηλαδή το 62,8% του συνόλου.

Η χώρα φόρτωσε τη ραχοκοκαλιά της απασχόλησης με τη φορολογική κληρονομιά της χρεοκοπίας.

Μπράβο μας! Ελληνικό μέχρι το κόκαλο.

Στο ΚΕΑΟ, το 84,33% των οφειλετών, δηλαδή 1.728.446 άνθρωποι και επιχειρήσεις, χρωστούν έως €30.000 ευρώ. Υπάρχουν μεγάλοι οφειλέτες με χρέη πάνω από €1 εκατ. ευρώ, που συγκεντρώνουν τεράστια ποσά. Υπάρχει όμως και η θάλασσα των μικρών και μεσαίων οφειλετών, με ποσά αρκετά μεγάλα για να καταστρέψουν μια ζωή και αρκετά μικρά για να φαίνονται ασήμαντα στα μάτια του υπουργείου.

Στις μικρές και μεσαίες οφειλές μπαίνει φωτιά στο φιτίλι.

Οι 24, 48 και 72 δόσεις, ο εξωδικαστικός και οι πλατφόρμες έχουν χρησιμότητα. Μερικές φορές σώζουν ανθρώπους. Το πρόβλημα όμως έχει ξεφύγει από τις δόσεις. Θέλει πολιτική απόφαση, όχι άλλη πλατφόρμα.

Χρειάζεται καθαρή διάκριση. Το νεκρό χρέος να φύγει από την πολιτική ομίχλη. Ο μεγάλος στρατηγικός κακοπληρωτής να κυνηγηθεί με πραγματική επιμονή. Ο μικρομεσαίος που θέλει να πληρώσει να μπει σε μόνιμη, καθαρή, ανθρώπινη ρύθμιση επιστροφής στην κανονικότητα.

Η μόνιμη ρύθμιση των 100 δόσεων δεν είναι χάρη. Είναι αφοπλισμός της κοινωνικής βόμβας που θα σκάσει όπου να ’ναι.

Καθαροί κανόνες. Λογική πραγματικής δυνατότητας πληρωμής. Επαναφορά χωρίς τελετουργικό εξευτελισμό. Προστασία από την πλήρη αναβίωση εξωφρενικών προστίμων για μια προσωρινή αδυναμία. Στόχος η επανένταξη, αντί για δημόσια μαστίγωση.

Η αγορά χρειάζεται ανάσα. Όχι συγχωροχάρτι. Ανάσα στον παραγωγικό κόσμο που λύγισε κάτω από συντελεστές χρεοκοπίας και σήμερα αντιμετωπίζεται σαν ηθικός αυτουργός της κρίσης.

Η χώρα πλήρωσε ακριβά τη χρεοκοπία. Οι μικρομεσαίοι την πλήρωσαν δύο φορές. Μία ως φορολογούμενοι και μία ως οφειλέτες. Η πρώτη πληρωμή έσωσε το κράτος. Η δεύτερη τους κράτησε δεμένους.

Ένα μεγάλο κομμάτι της οικονομίας, το πιο ευάλωτο, οι μικρομεσαίοι, εκείνοι από τους οποίους εξαρτάται περίπου το 84,7% των θέσεων εργασίας της ελληνικής οικονομίας στον μη χρηματοπιστωτικό επιχειρηματικό τομέα, είναι όμηροι των αποτελεσμάτων της επιθετικής φορολόγησης και των εξωσυμπαντικών προστίμων που επιβλήθηκαν για να εξυπηρετήσουν εισπρακτικές ανάγκες που έβγαλαν τη χώρα από τη χρεοκοπία.

Όταν η χώρα ανάσανε, αυτοί παρέμειναν αλυσοδεμένοι με χρέη από φορολόγηση που τους ήταν αδύνατον να πληρώσουν, πρόστιμα παραδειγματισμού που η ίδια η Ευρώπη μάς είχε πει να μετριάσουμε αλλά εμείς ξέραμε καλύτερα, και μια ανελαστική και εκδικητική κουλτούρα ρυθμίσεων που αδυνατεί να καταλάβει ότι κάθε μικρή επιχείρηση, ελεύθερος επαγγελματίας και σπιτικό έχουν ανάγκες μετρητών για να επιβιώσουν.

Η συλλογιστική του νομοθέτη είναι ως τώρα εκδικητική απέναντι σε σχεδόν 4,8 εκατομμύρια φυσικά και νομικά πρόσωπα που εμφανίζονται με ληξιπρόθεσμα χρέη προς την εφορία. Άνθρωποι και επιχειρήσεις λύγισαν κάτω από τους συντελεστές της χρεοκοπίας, ενώ η πολιτεία αρνείται ηλιθιωδώς να αντιληφθεί τη γυμνή πραγματικότητα.

Όποιος αισθάνεται όμηρος, κάποια στιγμή παύει να ζητά διόρθωση. Ζητά τιμωρία. Και όταν πάνω από το μισό ενεργό φορολογικό σώμα ζει με ληξιπρόθεσμα, δεσμεύσεις, ρυθμίσεις και φόβο, ο αντισυστημισμός παύει να είναι ιδιοτροπία. Γίνεται τρόπος εκδίκησης. Άνθρωποι που βρίσκονται σε ομηρία 17 χρόνια, με άγρια χαρά θα θέλουν να δουν να καταρρέει το σύστημα που πιστεύουν ότι τους αδικεί.

Το πρόβλημα κάποια στιγμή θα εκραγεί. Είναι μαθηματικά βέβαιο. Και όταν εκραγεί, θα παρασύρει το σύνολο του πολιτικού συστήματος που παριστάνει ότι όλα είναι ανθηρά στη χώρα.

Θα παρασύρει όσους φόρεσαν γραβάτα σοβαρότητας πάνω σε αυτή την κοινωνική ομηρία. Θα παρασύρει όσους είδαν πάνω από το μισό ενεργό φορολογικό σώμα δεμένο πισθάγκωνα σε ληξιπρόθεσμα και μίλησαν για κανονικότητα.

Και όταν λέμε ότι θα παρασύρει ΟΛΟ το πολιτικό σύστημα, εννοούμε ότι θα το πάρει ο διάολος…