Η νέα αγορά εργασίας των οικονομολόγων στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία του Πάνου Σίμου και του Θοδωρή Πάντου

Τα τελευταία χρόνια η αγορά εργασίας των οικονομολόγων στην Ελλάδα μεταβλήθηκε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο των τελευταίων δεκαετιών. Η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ και των λοιπών χρηματοδοτικών εργαλείων δημιούργησε πρωτοφανή ζήτηση για νέους επιστήμονες, οι οποίοι στελέχωσαν μεγάλες συμβουλευτικές και ελεγκτικές εταιρείες, αλλά και πλήθος επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον χώρο των επενδύσεων και των χρηματοδοτήσεων.

Η εξέλιξη αυτή υπήρξε αναμφίβολα θετική. Δημιούργησε χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας, περιόρισε αισθητά την ανεργία των αποφοίτων οικονομικών σχολών και συνέβαλε ουσιαστικά στην υλοποίηση ενός σημαντικού μέρους των επενδύσεων της ελληνικής οικονομίας.

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στον αριθμό των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ή που ενδεχομένως θα χαθούν στο μέλλον. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό. Δεν αφορά μόνο την ποσότητα της απασχόλησης, αλλά κυρίως το περιεχόμενο της εργασίας και τις δεξιότητες που αποκτούν σήμερα οι νέοι οικονομολόγοι, οι οποίες θα καθορίσουν τη δυνατότητά τους να εξελιχθούν αύριο σε στελέχη που αναλύουν, συμβουλεύουν και λαμβάνουν επιχειρηματικές αποφάσεις.

Η συζήτηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς δύο μεγάλες εξελίξεις διαμορφώνουν ήδη το νέο τοπίο: αφενός η σταδιακή ολοκλήρωση του κύκλου των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών προγραμμάτων και αφετέρου η ταχύτατη ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις επαγγελματικές υπηρεσίες. Οι εξελίξεις αυτές δεν μεταβάλλουν μόνο τη ζήτηση για ανθρώπινο δυναμικό. Μεταβάλλουν κυρίως το είδος των γνώσεων και των δεξιοτήτων που θα έχουν πραγματική αξία τα επόμενα χρόνια.

Το πραγματικό περιεχόμενο της επαγγελματικής εμπειρίας

Οι μεγάλες συμβουλευτικές και ελεγκτικές εταιρείες αποτελούν αναμφίβολα σημαντικά σχολεία επαγγελματικής οργάνωσης. Οι νέοι επιστήμονες εκπαιδεύονται σε σύγχρονες διαδικασίες, στη διαχείριση σύνθετων έργων, στην ομαδική εργασία και στην εξυπηρέτηση απαιτητικών πελατών. Η εμπειρία αυτή είναι πολύτιμη και κανείς δεν μπορεί να την αμφισβητήσει.

Το κρίσιμο ερώτημα όμιως δεν είναι αν οι εταιρείες αυτές αποτελούν σχολείο, αλλά ποιο είναι το πραγματικό περιεχόμενο της επαγγελματικής εμπειρίας που αποκτούν οι νέοι οικονομολόγοι.

Η ενασχόληση με επενδυτικά προγράμματα μπορεί να προσφέρει σημαντική γνώση στη χρηματοοικονομική ανάλυση, στην αξιολόγηση επενδύσεων και στη διαμόρφωση επιχειρηματικών σχεδίων. Αυτό όμως προϋποθέτει ουσιαστική συμμετοχή στο έργο.

Ένας νέος οικονομολόγος μπορεί να έχει συμμετάσχει στην προετοιμασία εκατοντάδων επενδυτικών φακέλων. Αν όμως δεν έχει κληθεί ποτέ να αξιολογήσει τη βιωσιμότητα μιας επένδυσης, να συζητήσει με τον επιχειρηματία τις παραδοχές ενός επιχειρηματικού σχεδίου ή να υποστηρίξει μια κρίσιμη επιχειρηματική απόφαση, η εμπειρία αυτή παραμένει περιορισμένη ως προς την ανάπτυξη των ουσιαστικών δεξιοτήτων του.

Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί ευθύνη ούτε των νέων επιστημόνων ούτε των ίδιων των επιχειρήσεων. Οι εταιρείες οργανώθηκαν για να διαχειριστούν έναν πρωτοφανή όγκο έργων μέσα σε ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα. Η τυποποίηση της εργασίας και η εξειδίκευση των καθηκόντων υπήρξαν αναγκαίες προϋποθέσεις για την επίτευξη υψηλής παραγωγικότητας.

Το ερώτημα είναι αν το παραγωγικό μοντέλο που εξυπηρέτησε αποτελεσματικά μια συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία μπορεί να αποτελέσει και το κατάλληλο μοντέλο ανάπτυξης των στελεχών που θα χρειαστεί η ελληνική οικονομία την επόμενη δεκαετία.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει το περιεχόμενο του επαγγέλματος

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να μεταβάλλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο παρέχονται οι επαγγελματικές υπηρεσίες. Η σύνταξη επιχειρηματικών σχεδίων, η επεξεργασία οικονομικών δεδομένων, η παραγωγή αναφορών, η αναζήτηση πληροφοριών και η προετοιμασία τεκμηρίωσης είναι πλέον εργασίες που μπορούν να υποστηριχθούν, σε σημαντικό βαθμό, από προηγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Η εξέλιξη αυτή δεν οδηγεί στην κατάργηση του επαγγέλματος του οικονομολόγου. Μεταβάλλει όμως ριζικά τη δομή του.

Οι επαναλαμβανόμενες και τυποποιημένες εργασίες θα απαιτούν ολοένα και λιγότερο ανθρώπινο χρόνο, ενώ η αξία θα μετατοπιστεί στους επαγγελματίες που μπορούν να αξιολογούν τα αποτελέσματα, να ερμηνεύουν τα δεδομένα, να εκτιμούν τους κινδύνους και να υποστηρίζουν τη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων.

Με άλλα λόγια, η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αντικαταστήσει τον οικονομολόγο. Θα λειτουργήσει όμως ως επιταχυντής διαφοροποίησης. Οι οικονομολόγοι με ουσιαστικές γνώσεις, αναλυτική σκέψη και επιχειρηματική αντίληψη θα αυξήσουν σημαντικά την παραγωγικότητά τους. Αντίθετα, όσοι περιορίζονται αποκλειστικά στην εκτέλεση προκαθορισμένων διαδικασιών θα βρεθούν αντιμέτωποι με πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες προσαρμογής.

Ο πραγματικός κίνδυνος για την αγορά εργασίας δεν είναι ποσοτικός αλλά ποιοτικός.

Είναι πιθανό να δημιουργηθεί μια αναντιστοιχία μεταξύ των δεξιοτήτων που θα προσφέρονται και εκείνων που θα ζητούν οι επιχειρήσεις. Δηλαδή επαγγελματίες με πέντε ή επτά χρόνια προϋπηρεσίας, αλλά περιορισμένη εμπειρία στη χρηματοοικονομική ανάλυση, στη φορολογική στρατηγική, στην κοστολόγηση, στη διαχείριση επιχειρηματικού κινδύνου ή στη συνολική οικονομική διοίκηση μιας επιχείρησης.

Η τάση αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Ήδη σε αρκετές ανεπτυγμένες οικονομίες παρατηρείται επαναξιολόγηση των θέσεων εισαγωγικού επιπέδου, καθώς οι τεχνολογικές εξελίξεις αναλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος των τυποποιημένων εργασιών. Το μήνυμα είναι σαφές: η ποιότητα της εμπειρίας αποκτά μεγαλύτερη σημασία από τη διάρκεια της προϋπηρεσίας.

Ο οικονομολόγος που θα χρειαστεί η αγορά

Η ελληνική οικονομία δεν θα χρειαστεί απλώς περισσότερους οικονομολόγους.

Θα χρειαστεί διαφορετικούς οικονομολόγους.

Η μεγάλη πλειονότητα των ελληνικών επιχειρήσεων είναι μικρομεσαίες και οικογενειακές. Οι επιχειρήσεις αυτές δεν αναζητούν απλώς στελέχη που γνωρίζουν να ολοκληρώνουν έναν επενδυτικό φάκελο ή να διαχειρίζονται μια διαδικασία χρηματοδότησης.

Χρειάζονται συμβούλους που κατανοούν συνολικά τη λειτουργία της επιχείρησης. Ανθρώπους που μπορούν να αξιολογήσουν μια επένδυση, να οργανώσουν τις ταμειακές ροές, να σχεδιάσουν τη φορολογική στρατηγική, να υποστηρίξουν μια διαπραγμάτευση με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και να αξιοποιήσουν την τεχνολογία ως εργαλείο επιχειρηματικής ανάπτυξης.

Η αγορά οδηγείται, πλέον, προς τον υβριδικό οικονομολόγο. Έναν επαγγελματία που συνδυάζει λογιστική, φορολογία, χρηματοοικονομική ανάλυση, πληροφοριακά συστήματα και τεχνολογία με επιχειρηματική αντίληψη και ικανότητα λήψης αποφάσεων.

Η εξέλιξη αυτή αφορά και τις ίδιες τις συμβουλευτικές επιχειρήσεις. Κάποιες εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να επενδύουν συστηματικά στην ανάπτυξη στελεχών που αποκτούν εμπειρία σε διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα και συμμετέχουν ενεργά στην επίλυση πραγματικών επιχειρηματικών προβλημάτων. Η επιλογή αυτή δεν αποτελεί απλώς μια διαφορετική φιλοσοφία διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού. Αποτελεί επένδυση στη μακροχρόνια ανταγωνιστικότητα των ίδιων των επιχειρήσεων.

Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία θα εξισώνει ολοένα και περισσότερο τις διαδικασίες, το πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν θα βρίσκεται στα εργαλεία, αλλά στους ανθρώπους που διαθέτουν ολοκληρωμένη γνώση, κρίση και ικανότητα να μετατρέπουν την πληροφορία σε υπεύθυνη επιχειρηματική απόφαση.

* O Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου ARTION, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

O Πάνος Σίμου είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Connectline, εταιρείας του ΟΜΙΛΟΥ ARTION.

O Θοδωρής Πάντος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της OneBusiness, εταιρείας του ΟΜΙΛΟΥ ARTION