Η Γερμανία υπό δημοσιονομική πίεση: Οι αγορές «τιμολογούν» την πολιτική Merz
Για δεκαετίες, η Γερμανία αποτελούσε το σταθερότερο σημείο αναφοράς της Ευρωζώνης σε επίπεδο δημοσιονομικής πειθαρχίας. Σήμερα, όμως, η επιθετική και ασταθής δημοσιονομική πολιτική της κυβέρνησης Merz δημιουργεί έντονη αναταραχή στις αγορές ομολόγων, με τα risk premiums των χωρών της περιφέρειας — Ιταλίας, Πορτογαλίας και Ισπανίας — να συρρικνώνονται έναντι των γερμανικών Bunds.
Εδώ και μήνες, οι ευρωπαϊκές αγορές χρέους καταγράφουν μια αξιοσημείωτη μετατόπιση. Τα spreads των δεκαετών ομολόγων των χωρών της περιφέρειας μειώνονται σταθερά σε σχέση με τη Γερμανία, η οποία παραδοσιακά λειτουργεί ως «άγκυρα» σταθερότητας. Οι αποδόσεις των ισπανικών τίτλων κινούνται πλέον μόλις 0,4 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τα Bunds, ενώ τα ιταλικά ομόλογα — παρά το χρέος της χώρας που αγγίζει το 125% του ΑΕΠ — διαπραγματεύονται με spread μόλις 0,7 μονάδων. Το επενδυτικό κεφάλαιο απομακρύνεται εμφανώς από τη Γερμανία, αναζητώντας άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
Το ερώτημα που αναδύεται είναι σαφές: προεξοφλούν οι αγορές μια δημοσιονομική εκτροπή της Γερμανίας;
Ανατιμολόγηση της γερμανικής στρατηγικής χρέους
Η στρατηγική δανεισμού της Γερμανίας βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της προσοχής. Με τη δημιουργία του «ειδικού ταμείου», το Βερολίνο έχει οδηγήσει τη χώρα σε μια απότομη αύξηση χρέους. Για την επόμενη δεκαετία προβλέπεται η έκδοση άνω των 850 δισ. ευρώ νέου χρέους, πέραν ενός προϋπολογισμού που ήδη εμφανίζει έλλειμμα 2,5%–3%.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι μέχρι το τέλος της δεκαετίας το δημόσιο χρέος θα αγγίξει το 85%–90% του ΑΕΠ. Καμία ένδειξη δεν υποδηλώνει ότι ένα «οικονομικό θαύμα» θα ανακόψει αυτή την πορεία. Οι έμμεσες υποχρεώσεις από συνταξιοδοτικά και κοινωνικά συστήματα δεν υπολογίζονται καν, όπως συμβαίνει και σε άλλες χώρες.
Στις αγορές ομολόγων, όμως, δεν έχει σημασία το απόλυτο μέγεθος του χρέους, αλλά η μεταβολή του. Και αυτή η απότομη αύξηση είναι που τιμολογείται. Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι ο νέος δανεισμός δεν συνοδεύεται από ουσιαστική δημιουργία αξίας. Η κρατική πίστωση διοχετεύεται σε τομείς χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα, θυμίζοντας πρακτικές κεντρικά σχεδιασμένων οικονομιών.
Οι αγορές προεξοφλούν το μέλλον
Οι επενδυτές παρακολουθούν με αυξανόμενη επιφυλακτικότητα τις πολιτικές επιλογές της Γερμανίας: την έξοδο από την πυρηνική ενέργεια, τις υψηλές τιμές ενέργειας που πιέζουν τη βιομηχανία, τη μεταναστευτική πολιτική που επιβαρύνει το κοινωνικό κράτος. Όλα αυτά ενσωματώνονται στην τιμολόγηση των Bunds.
Οι αγορές ομολόγων λειτουργούν ως πρόβλεψη για το μέλλον ενός κράτους. Η τάση είναι ξεκάθαρη: οι αποδόσεις ανεβαίνουν και αναμένεται να συνεχίσουν ανοδικά. Όσο αυξάνεται το χρέος, τόσο ακριβότερη γίνεται η εξυπηρέτησή του.
Την ίδια στιγμή, τα οικονομικά δεδομένα της Γερμανίας επιδεινώνονται. Η παραγωγικότητα έχει σταματήσει να αυξάνεται από το 2018 και πλέον υποχωρεί. Η βιομηχανική παραγωγή έχει μειωθεί κατά περίπου 20%, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας στη μεταποίηση έχουν χαθεί. Αντίθετα, ο δημόσιος τομέας επεκτείνεται και απορροφά πάνω από το 50% της οικονομικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, η «πράσινη οικονομία» δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα, ενώ αναπτύσσεται ένας τομέας που καταναλώνει πόρους χωρίς να δημιουργεί πραγματική παραγωγή, επιβαρύνοντας τους εργαζόμενους με ολοένα και υψηλότερες εισφορές και φόρους.
Ιδεολογικές επιλογές και οικονομικές συνέπειες
Η κυβέρνηση Merz επιταχύνει αυτή την πορεία, αντιμετωπίζοντας την κρίση ως ευκαιρία για την εφαρμογή μιας κλιματικής σοσιαλιστικής ατζέντας. Ωστόσο, η οικονομική πραγματικότητα δείχνει ότι η ανάπτυξη και η ευημερία απαιτούν φθηνή και αξιόπιστη ενέργεια — κάτι που η Γερμανία έχει απολέσει.
Η αποβιομηχάνιση και η πτώση της παραγωγικότητας δεν ήταν αναπόφευκτες. Αντίθετα, καταγράφονται ως αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Οι προσπάθειες επικοινωνιακής διαχείρισης, η αυξανόμενη λογοκρισία και η στοχοποίηση της επιχειρηματικότητας δεν αλλάζουν την εικόνα: η χώρα κινείται σε μια πορεία χωρίς επιστροφή.
Το μήνυμα των αγορών και οι πρώτες μετατοπίσεις
Ορισμένες χώρες της Ευρωζώνης έχουν ήδη προσαρμοστεί. Η Ιταλία μεταφέρει αποθέματα χρυσού σε κρατικά θησαυροφυλάκια και επιδιώκει ενεργειακή αυτονομία μέσω φυσικού αερίου από τη Βόρεια Αφρική. Οι αγορές ανταμείβουν αυτές τις κινήσεις με χαμηλότερες αποδόσεις και μειωμένα risk premiums.
Αντίθετα, η Γερμανία δεν διαθέτει αντίστοιχο αφήγημα. Η δέσμευση του Βερολίνου στον πόλεμο της Ουκρανίας, χωρίς σαφή δημοκρατική εντολή, επιβαρύνει περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά. Ο Merz σχεδιάζει να διαθέσει περίπου 11,5 δισ. ευρώ από τον προϋπολογισμό του 2026 προς το Κίεβο, σε ευθυγράμμιση με Παρίσι, Λονδίνο και Βρυξέλλες, αγνοώντας το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ευρωπαϊκό μέτωπο.
Η γεωπολιτική αυτή στάση αντικατοπτρίζεται στις αγορές ομολόγων, με τη γερμανική ηγεσία να αναλαμβάνει υψηλό ρίσκο χωρίς σαφή προοπτική.
