Η Φεουδαρχία των funds…
Η φεουδαρχία των funds απειλεί τους μικρούς αγρότες
Έκθεση FAO–ILC–CIRAD αποκαλύπτει ακραία συγκέντρωση γης, αδιαφάνεια και αυξανόμενη είσοδο χρηματοοικονομικών κολοσσών στις αγορές γης
Η παγκόσμια αγορά γης αλλάζει ριζικά, καθώς εταιρικές και χρηματοοικονομικές οντότητες ελέγχουν πλέον περίπου το 70% των μεγάλων συναλλαγών γης διεθνώς. Σύμφωνα με την έκθεση «Η Κατάσταση της Ιδιοκτησίας και της Διακυβέρνησης της Γης» του FAO, του ILC και του CIRAD, τα συνταξιοδοτικά ταμεία αποτελούν το 51% των επενδυτών σε αυτές τις συναλλαγές, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον όπου η γη συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων και η πρόσβαση για τους μικρούς παραγωγούς γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Η έκθεση αναδεικνύει ότι οι εκμεταλλεύσεις άνω των 1.000 εκταρίων αποτελούν μόλις το 0,1% των αγροτικών μονάδων, αλλά διαχειρίζονται πάνω από το μισό της παγκόσμιας γεωργικής γης. Αντίθετα, σχεδόν 500 εκατομμύρια μικρές εκμεταλλεύσεις κάτω των 2 εκταρίων – το 85% των αγροτικών μονάδων – καλλιεργούν μόλις το 9% της γης. Η ανισορροπία αυτή έχει άμεσο αντίκτυπο στην αγροτική φτώχεια, την πρόσβαση σε δάνεια και την ικανότητα των μικρών παραγωγών να επενδύσουν σε βιώσιμες πρακτικές.
Οι περιφερειακές διαφορές είναι εξίσου εντυπωσιακές. Στην Ασία, οι μέσες εκμεταλλεύσεις δεν ξεπερνούν το 1 εκτάριο, ενώ στην Ευρώπη ο μέσος όρος φτάνει τα 18,9 εκτάρια και στη Βόρεια Αμερική τα 200. Στην Ωκεανία, κυρίως λόγω των τεράστιων κτηνοτροφικών μονάδων, ο μέσος όρος εκτοξεύεται στα 1.756 εκτάρια. Παράλληλα, το κορυφαίο 10% των γαιοκτημόνων ελέγχει το 56% της γης κατά μέσο όρο, ενώ σε παγκόσμια κλίμακα το ποσοστό αυτό φτάνει το 89%.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα όταν εξετάζεται μόνο η «τεκμηριωμένη» γη, δηλαδή η γη με επίσημους τίτλους. Σε πολλές χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, το κορυφαίο 10% κατέχει το σύνολο της γης με νομική κατοχύρωση, ενώ το κατώτερο 40% δεν έχει κανένα δικαίωμα καταγεγραμμένο. Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια μικροκαλλιεργητές λειτουργούν χωρίς νομική προστασία, χωρίς πρόσβαση σε δάνεια και χωρίς δυνατότητα συμμετοχής σε κρατικά προγράμματα.
Η συγκέντρωση γης επιταχύνεται από δύο βασικούς παράγοντες: τις μαζικές εξαγορές γης από ξένους και εγχώριους επενδυτές – πάνω από 26,7 εκατ. εκτάρια από το 2000 – και την αυξανόμενη εμπλοκή χρηματοοικονομικών εταιρειών, οι οποίες συχνά αποκτούν γη μέσω σύνθετων μετοχικών σχημάτων που δυσκολεύουν την παρακολούθηση της πραγματικής ιδιοκτησίας. Η Αφρική συγκεντρώνει το 42% αυτών των συμφωνιών, με μέσο μέγεθος συναλλαγής τα 29.000 εκτάρια.
Για τους μικρομεσαίους αγρότες, η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί θεωρητική ανάλυση αλλά καθημερινή πραγματικότητα. Η πρόσβαση στη γη καθορίζει αν μπορούν να λάβουν δάνειο, να ενταχθούν σε προγράμματα ενίσχυσης ή να επενδύσουν σε πρακτικές που απαιτούν μακροχρόνια ασφάλεια. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι χώρες με πιο ισότιμη κατανομή γης έχουν ιστορικά επιτύχει μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και υψηλότερη επισιτιστική ασφάλεια.
