Η Ευρώπη «τρέχει» για πράσινη μετάβαση με… άδεια χέρια!
Η ΕΕ θέλει μηδενικές εκπομπές και ενεργειακή αυτονομία, αλλά παραμένει εγκλωβισμένη σε κρίσιμες πρώτες ύλες που ελέγχουν Κίνα και Τουρκία. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί για ένα ρίσκο που κανείς δεν συζητά.
Ο «πόλεμος» για LNG, πετρέλαιο και αγωγούς είναι μόνο η επιφάνεια. Η πραγματική μάχη της Ευρώπης βρίσκεται αλλού: στις σπάνιες γαίες και στα κρίσιμα ορυκτά που απαιτούνται για ανεμογεννήτριες, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά και κάθε τεχνολογία που στηρίζει την πράσινη μετάβαση. Κι εκεί, η εικόνα είναι ανησυχητική.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, στην τελευταία του έκθεση, περιγράφει μια Ένωση που έχει θέσει φιλόδοξους στόχους – μηδενικές εκπομπές έως το 2050 και 42,5% ΑΠΕ έως το 2030 – αλλά δεν έχει εξασφαλίσει τα υλικά για να τους πετύχει. Λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο, χαλκός και σπάνιες γαίες είναι η «καρδιά» της ενεργειακής μετάβασης, όμως η Ευρώπη εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από τρίτες χώρες.
Η Κίνα προμηθεύει το 97% του μαγνησίου που χρησιμοποιείται σε τεχνολογίες υδρογόνου. Η Τουρκία καλύπτει το 99% του βορίου που χρησιμοποιεί η ΕΕ σε ηλιακούς συλλέκτες. Η συγκέντρωση της παραγωγής σε μία χώρα δεν είναι απλώς εμπορικός κίνδυνος, αλλά ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας.
Η Πράξη για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες θέτει έναν στόχο: μέχρι το 2030, καμία από τις 17 στρατηγικές πρώτες ύλες δεν πρέπει να εξαρτάται πάνω από 65% από μία τρίτη χώρα. Στην πράξη, όμως, τέσσερις από αυτές – λίθιο, μαγνήσιο, γάλλιο και σπάνιες γαίες – ξεπερνούν ήδη το όριο στο στάδιο της επεξεργασίας. Και στο στάδιο της εξόρυξης, το βόριο παραμένει σχεδόν μονοπωλιακά τουρκικό.
Η Ευρώπη προσπαθεί να αντισταθμίσει την εξάρτηση μέσω συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου, αλλά το Ελεγκτικό Συνέδριο σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ακόμη μετρήσιμα αποτελέσματα. Την ίδια στιγμή, η εγχώρια παραγωγή παραμένει περιορισμένη. Η Πράξη θέτει στόχο 10% για εξόρυξη και 40% για επεξεργασία εντός ΕΕ, αλλά οικονομικά, νομικά και διοικητικά εμπόδια μπλοκάρουν την πρόοδο.
Η πράσινη μετάβαση, λοιπόν, δεν απειλείται μόνο από γεωπολιτικές εντάσεις ή ενεργειακές κρίσεις. Απειλείται από την ίδια την αλυσίδα εφοδιασμού της. Χωρίς πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, οι ανεμογεννήτριες, οι μπαταρίες και τα φωτοβολταϊκά μένουν στα χαρτιά.
