Εξάρχου, Μυτιληναίος, Galli προειδοποιούν για το φυσικό αέριο…
Με τις αποθήκες φυσικού αερίου μόλις στο 68%, σημαντικά χαμηλότερα από πέρυσι, και χωρίς επαρκές δίχτυ προστασίας από μακροπρόθεσμα συμβόλαια LNG, ετοιμάζεται να μπει η Ευρώπη στον χειμώνα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να θεωρεί ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού, χωρίς να υπολογίζει το κόστος που θα χρειαστεί να πληρώσει. Η εκτίμησή της βασίζεται στη χαμηλότερη κατά περίπου 17% ζήτηση σε σχέση με το 2021, στην αυξημένη δυναμικότητα εισαγωγής LNG και στη διαφοροποίηση των προμηθευτών. Ωστόσο, η Ευρώπη μπαίνει στην τελική ευθεία για τον χειμώνα έχοντας μικρότερο αποθηκευμένο «μαξιλάρι» και παραμένοντας σε σημαντικό βαθμό εξαρτημένη από φορτία LNG που θα πρέπει να διεκδικεί στην παγκόσμια αγορά όταν τα χρειάζεται.
Οι προειδοποιήσεις για αυτή την ευπάθεια είχαν διατυπωθεί εδώ και μήνες. Ο Αλέξανδρος Εξάρχου είχε επισημάνει από τις αρχές του έτους ότι η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμες συμφωνίες με τις ΗΠΑ ώστε να διαθέτει επάρκεια φυσικού αερίου σε λογικές τιμές. Τον Απρίλιο εξηγούσε στο S&P Global ότι η Atlantic-SEE επιδιώκει συμφωνίες περίπου 5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, καθώς η μακροχρόνια δέσμευση ποσοτήτων αποτελεί προϋπόθεση τόσο για την ασφάλεια εφοδιασμού όσο και για τις νέες επενδύσεις σε υποδομές.
Στο ίδιο μήκος κύματος ο Ευάγγελος Μυτιληναίος, μιλώντας στις 7 Σεπτεμβρίου στο Bloomberg TV, προειδοποίησε ότι, εάν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση είτε στη Μέση Ανατολή είτε στην Ουκρανία, η Ευρώπη οδεύει προς έναν ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα. Όπως επισήμανε, η κατάσταση στην αγορά LNG γίνεται ολοένα πιο κρίσιμη και αρχίζει να θυμίζει τις συνθήκες που επικρατούσαν στα τέλη του 2022 και στις αρχές του 2023, όταν κορυφώθηκε η προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Η προειδοποίησή του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς το Bloomberg επισημαίνει ότι κυβερνήσεις και επιχειρήσεις περιόρισαν τις αγορές φυσικού αερίου το καλοκαίρι και τώρα καλούνται να εξασφαλίσουν μεγάλες πρόσθετες ποσότητες ενόψει του χειμώνα, με αναλυτές να θεωρούν πιθανή ακόμη και άνοδο των ευρωπαϊκών τιμών πάνω από τα 100 ευρώ/MWh.
Ακόμη πιο συγκεκριμένη ήταν πριν από λίγες ημέρες η Maria Rita Galli, διευθύνουσα σύμβουλος της AKTOR LNG, η οποία έβαλε ευθέως στο επίκεντρο την εξάρτηση της Ευρώπης από τη spot αγορά. Όπως τόνισε, η μετάβαση σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια μπορεί να αλλάξει θεαματικά τους όρους προμήθειας, εκτιμώντας ότι οι τιμές θα μπορούσαν να υποχωρήσουν ακόμη και κάτω από το μισό των σημερινών επιπέδων. Τα μακροχρόνια συμβόλαια εξασφαλίζουν ποσότητες και προβλεψιμότητα στους αγοραστές, ενώ προσφέρουν στους παραγωγούς την εμπορική ασφάλεια που χρειάζονται για να δεσμεύσουν φορτία και να χρηματοδοτήσουν νέες επενδύσεις.
Η Ευρώπη άφησε το πρόβλημα να χρονίσει – Στις 24 Σεπτεμβρίου το επόμενο Gas Coordination Group
Το πρόβλημα των χαμηλών αποθεμάτων ήταν γνωστό εδώ και μήνες και δεν λύθηκε καθώς η αγορά δεν έδινε επαρκές οικονομικό κίνητρο για αποθήκευση. Η μικρή διαφορά μεταξύ θερινών και χειμερινών τιμών περιόριζε το περιθώριο κέρδους για έναν trader που θα αγόραζε αέριο, θα πλήρωνε χρηματοδότηση και αποθήκευση και θα το πωλούσε αρκετούς μήνες αργότερα. Στις 3 Σεπτεμβρίου, με τις αποθήκες μόλις γύρω στο 65%, η Ευρώπη επέλεξε να μην ενεργοποιήσει νέα μέτρα περιορισμού της ζήτησης, θεωρώντας ότι μπορεί να περάσει τον χειμώνα χάρη στη χαμηλότερη κατανάλωση, στη διαφοροποίηση των προμηθευτών και στην αυξημένη δυνατότητα εισαγωγής LNG. Η επόμενη αξιολόγηση του Gas Coordination Group έχει οριστεί για τις 24 Σεπτεμβρίου.
Οι κυβερνήσεις, από την πλευρά τους, απέφυγαν κινήσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια νέα κούρσα αγορών και να προκαλέσουν αναστάτωση στις τιμές. Η ΕΕ επέλεξε να χαλαρώσει το πλαίσιο για την πλήρωση των αποθηκών, ακριβώς ώστε οι προμηθευτές να μη γνωρίζουν ότι οι Ευρωπαίοι είναι υποχρεωμένοι να αγοράσουν συγκεκριμένες ποσότητες έως συγκεκριμένη ημερομηνία.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι η Ευρώπη άφησε το πρόβλημα των χαμηλών αποθεμάτων να χρονίσει. Εταιρείες ανέβαλαν αγορές περιμένοντας αποκλιμάκωση των τιμών και οι κυβερνήσεις απέφυγαν επιθετικότερες παρεμβάσεις. Τώρα ο χειμώνας πλησιάζει, οι ποσότητες LNG της Μέσης Ανατολής παραμένουν περιορισμένες και η Ευρώπη καλείται να αγοράσει μέσα σε μια πολύ δυσκολότερη διεθνή αγορά.
Οι Financial Times επισημαίνουν ότι οι προειδοποιήσεις για τα χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα υπήρχαν εδώ και μήνες. Η κατάσταση γίνεται πλέον δυσκολότερη λόγω των περιορισμένων ροών LNG από τη Μέση Ανατολή και της ανάγκης της Ευρώπης να ανταγωνιστεί την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία.
Στο 68% οι αποθήκες – 12 μονάδες κάτω από πέρυσι
Τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος. Στις 12 Σεπτεμβρίου οι αποθήκες της ΕΕ βρίσκονταν περίπου στο 68%, με περίπου 770 TWh αποθηκευμένου φυσικού αερίου έναντι συνολικής χωρητικότητας περίπου 1.132 TWh.
Την ίδια ημερομηνία το 2025 η πληρότητα έφθανε στο 80,1%, ενώ ο μέσος όρος της τελευταίας πενταετίας ήταν 84,3%. Το ευρωπαϊκό απόθεμα βρίσκεται επομένως περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από πέρυσι και περισσότερες από 16 μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της πενταετίας.
Ιδιαίτερα χαμηλά είναι τα επίπεδα σε δύο από τις μεγαλύτερες αγορές της Ευρώπης. Η Γερμανία βρίσκεται περίπου στο 55%-56% και η Ολλανδία λίγο πάνω από το 52%. Η Ιταλία βρίσκεται σε σαφώς καλύτερη θέση, περίπου στο 84%, ενώ η Γαλλία κινείται κοντά στο 76%.
Το μεγάλο κενό στα μακροπρόθεσμα συμβόλαια
Πίσω από τη συγκυριακή κρίση των αποθεμάτων υπάρχει ένα βαθύτερο πρόβλημα που αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αναδιοργάνωσε τον εφοδιασμό της μετά το 2022.
Μέσα σε λίγα χρόνια κατασκευάστηκαν νέα FSRU και LNG terminals και αυξήθηκε σημαντικά η δυνατότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η δημιουργία αυτής της υποδομής δεν συνοδεύτηκε στον ίδιο βαθμό από μακροπρόθεσμες συμφωνίες που θα εξασφάλιζαν τις ποσότητες LNG για 15 ή 20 χρόνια.
Η επιφυλακτικότητα των Ευρωπαίων αγοραστών έχει σχέση και με τους στόχους απανθρακοποίησης. Μια εικοσαετής σύμβαση που ξεκινά το 2030 δημιουργεί δεσμεύσεις μέχρι το 2050, χρονιά κατά την οποία η ΕΕ στοχεύει στην κλιματική ουδετερότητα.
Η επιλογή αυτή προσέφερε μεγαλύτερη ευελιξία όταν η διεθνής αγορά ήταν χαλαρή. Σήμερα δημιουργεί ένα σημαντικό μειονέκτημα: η Ευρώπη διαθέτει terminals, χωρίς να έχει εξασφαλίσει στον ίδιο βαθμό το LNG που θα τα γεμίσει.
Και η δυναμικότητα επαναεριοποίησης από μόνη της δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας εφοδιασμού. Χρειάζεται να υπάρχουν διαθέσιμα φορτία στην παγκόσμια αγορά και η Ευρώπη να μπορεί να τα προσελκύσει σε ανταγωνιστική τιμή.
