Ένα τρισεκατομμύριο χωρίς μία…
Τα ελληνικά νοικοκυριά διαθέτουν ακαθάριστο πλούτο πάνω από ένα τρισεκατομμύριο ευρώ. Την ίδια ώρα, με βάση τα συγκρίσιμα στοιχεία για το 2024, η Ελλάδα βρισκόταν στην προτελευταία θέση της Ευρωζώνης ως προς το διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο.
Είμαστε πλούσιοι στο Ε9 και φτωχοί στο ταμείο.
Η ανάλυση της Alpha Bank καταγράφει και τη βελτίωση. Την τελευταία διετία το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε κατά περίπου 5% ετησίως, ταχύτερα από τον μέσο πληθωρισμό 3%. Η άνοδος συνεχίστηκε με 3,2% το πρώτο τρίμηνο του 2026. Μέρος των απωλειών του 2022-2023 ανακτήθηκε.
Κι όμως, η αποταμίευση των νοικοκυριών παραμένει αρνητική, περίπου στο -3% του διαθέσιμου εισοδήματος. Η κατανάλωση ξεπερνά το εισόδημα και η διαφορά καλύπτεται από παλιές αποταμιεύσεις ή δανεισμό. Τα καταναλωτικά δάνεια αυξάνονταν τον Ιούνιο του 2026 με ετήσιο ρυθμό 6,9%.
Ο μηχανισμός κρύβεται στη διαφορά αποθέματος και ροής. Ο περισσότερος πλούτος γράφεται στο Ε9. Το εισόδημα πληρώνει το σούπερ μάρκετ.
Στο τέλος του 2025 ο χρηματοοικονομικός πλούτος, δηλαδή καταθέσεις, ομόλογα, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια, ασφάλειες ζωής και εταιρικές συμμετοχές, αντιστοιχούσε στο 37% του συνολικού πλούτου των νοικοκυριών. Το υπόλοιπο βρισκόταν κυρίως σε ακίνητα. Η διάμεσος του καθαρού πλούτου φτάνει έτσι τις 118.000 ευρώ και μας ανεβάζει στη 15η θέση μεταξύ των 19 κρατών-μελών με διαθέσιμα στοιχεία. Το διαθέσιμο εισόδημα μας αφήνει προτελευταίους.
Ένα διαμέρισμα που από 150.000 ευρώ αποτιμάται πλέον 250.000 κάνει τον ιδιοκτήτη πλουσιότερο στον ισολογισμό, χωρίς να του βάζει ένα ευρώ στην τσέπη. Για να εισπράξει την υπεραξία πρέπει να το πουλήσει, να το νοικιάσει ή να το υποθηκεύσει. Για να το πουλήσει ή να το νοικιάσει, χρειάζεται απέναντί του κάποιον νεότερο που να αντέχει την τιμή, τη δόση ή το ενοίκιο.
Η άνοδος των ακινήτων δημιουργεί λογιστικό πλούτο για εκείνον που πρόλαβε να τα αποκτήσει και ακριβότερη ζωή για εκείνον που γεννήθηκε αργότερα. Η ίδια τιμή που φουσκώνει την περιουσία του πατέρα κλείνει την πόρτα του γιου.
Ο ελληνικός πλούτος καταλήγει στους τοίχους επειδή η παραγωγική τοποθέτησή του έχει γίνει άσκηση αντοχής. Η μικρή επιχείρηση και ο ελεύθερος επαγγελματίας αποδίδουν ΦΠΑ, πληρώνουν εισφορές, φόρο, προκαταβολή επόμενου φόρου, λογιστή, ψηφιακά συστήματα, άδειες και πιστοποιήσεις πριν μάθουν αν θα επιβιώσουν. Ένα λάθος συμμόρφωσης μπορεί να κοστίσει περισσότερο από το κέρδος ενός έτους.
Το ίδιο κανονιστικό κόστος είναι μια απλή ενόχληση για έναν όμιλο και υπαρξιακός κίνδυνος για μια επιχείρηση πέντε ανθρώπων. Ο όμιλος διαθέτει νομική υπηρεσία, φορολογικό τμήμα, υπεύθυνο κανονιστικής συμμόρφωσης και διαύλους προς την πολιτική εξουσία. Ο μικρός διαθέτει… το κινητό του λογιστή του.
Το 2025 φόροι και εισφορές απορροφούσαν το 39,3% του κόστους ενός άγαμου εργαζομένου με μέσο μισθό. Το κράτος παίρνει το μερίδιό του πριν πληρωθεί το ενοίκιο και εισπράττει ξανά μέσω ΦΠΑ, ειδικών φόρων και τελών. Η υπερφορολόγηση μετριέται απέναντι στο χαμηλό εισόδημα που απομένει.
Ύστερα έρχεται η χρηματοδότηση. Από 35 εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα το 2009, η Ελλάδα έμεινε με 13. Οι πέντε μεγαλύτερες τράπεζες ελέγχουν περίπου το 96% του ενεργητικού του συστήματος. Η Αυστρία, χώρα αντίστοιχου πληθυσμού, είχε το 2025 445 πιστωτικά ιδρύματα, πολλά τοπικά ή συνεταιριστικά.
Δεν χρειαζόμαστε 445 πιστωτικά ιδρύματα βέβαια. Χάσαμε όμως διαφορετικά κέντρα αποφάσεων, τοπική γνώση και περισσότερες πόρτες για μια μικρή επιχείρηση. Αν οι λίγες μεγάλες πιστωτικές επιτροπές θεωρήσουν ότι ο κλάδος σου δεν χωράει στο μοντέλο τους, η χρηματοδότηση τελείωσε.
Η αργή Δικαιοσύνη κλείνει τον κύκλο. Ο χρόνος μέχρι την τελεσιδικία ξεπερνά τις 1.500 ημέρες. Αν μια αστική ή εμπορική υπόθεση διανύσει όλους τους βαθμούς δικαιοδοσίας, φτάνει τις 1.722 ημέρες. Περισσότερο από τεσσεράμισι χρόνια.
Όταν η εκτέλεση μιας σύμβασης μπορεί να απαιτεί χρόνια, ο χρηματοδότης ζητά ακίνητο, εγγύηση και ισχυρό ισολογισμό. Ο νεοεισερχόμενος έχει την ιδέα, ο παλιός έχει το οικόπεδο. Το δάνειο πηγαίνει στο οικόπεδο.
Ακόμη και το φθηνό δανειακό χρήμα του Δημοσίου και της Ευρώπης περνά από την ίδια τραπεζική χοάνη. Στα επιχειρηματικά δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης το Ταμείο καλύπτει έως 50%, με τουλάχιστον 30% τραπεζικό δάνειο και 20% ιδιωτική συμμετοχή. Ο επιχειρηματίας που δεν περνά την πόρτα της τράπεζας μένει έξω και από το φθηνό δημόσιο χρήμα. Το σύστημα χρηματοδοτεί τον ήδη χρηματοδοτήσιμο.
Δεν χρειάζεται κάποιος να δώσει παράνομη εντολή. Η τραπεζική έγκριση, η ίδια συμμετοχή, ο ισχυρός ισολογισμός και ο μηχανισμός συμμόρφωσης περιορίζουν από την αφετηρία ποιος μπορεί να διεκδικήσει το δημόσιο χρήμα. Η διαδικασία μπορεί να είναι απολύτως νόμιμη.
Ο λογαριασμός γράφτηκε στους ιδιωτικούς ισολογισμούς. Στο τέλος του 2025 οι servicers διαχειρίζονταν δάνεια ονομαστικής αξίας 80,02 δισ. ευρώ. Το ΔΝΤ καταγράφει περίπου 2,9 εκατομμύρια δάνεια που αφορούν 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες. Οι τράπεζες καθάρισαν τους ισολογισμούς τους. Η πληγή έφυγε από το τραπεζικό χαρτοφυλάκιο και έμεινε πάνω στην οικονομία.
Στο τέλος του ίδιου έτους η ΑΑΔΕ κατέγραφε 3,71 εκατομμύρια οφειλέτες με ληξιπρόθεσμες οφειλές. Αναγκαστικά μέτρα είσπραξης μπορούσαν να ληφθούν εναντίον 2,31 εκατομμυρίων οφειλετών και είχαν ήδη επιβληθεί σε 1,66 εκατομμύρια ΑΦΜ.
Το συνολικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο έφτανε τα 113,86 δισ. ευρώ: 70,36 δισ. αφορούσαν νομικά πρόσωπα και 43,50 δισ. φυσικά πρόσωπα. Από το σύνολο, 35,03 δισ. είχαν χαρακτηριστεί ανεπίδεκτα είσπραξης, αφήνοντας πραγματικό υπόλοιπο 78,83 δισ. ευρώ.
Στο ΚΕΑΟ είχαν συσσωρευτεί άλλα 51,32 δισ. ευρώ: 30,03 δισ. κύρια οφειλή και 21,29 δισ. πρόσθετα τέλη. Οι αριθμοί της ΑΑΔΕ, του ΚΕΑΟ και των servicers δεν αθροίζονται σε ανθρώπους. Πολλοί χρωστούν παντού. Εκατομμύρια ζουν με δεσμευμένους λογαριασμούς, ρυθμίσεις και αποκλεισμό από την πίστωση.
Λογιστικά, το δημόσιο χρέος έμεινε στο κράτος. Στην κοινωνία μεταφέρθηκε το κόστος της κρατικής χρεοκοπίας. Η δημοσιονομική προσαρμογή, η ύφεση, η φορολογική πίεση και οι προσαυξήσεις φούσκωσαν τις ιδιωτικές οφειλές. Το κράτος αποκατέστησε τους δημοσιονομικούς του δείκτες αφήνοντας μεγάλο μέρος του κόστους στους ιδιωτικούς ισολογισμούς.
Οι φταίχτες δεν κρύβονται. Διαδοχικές κυβερνήσεις μετέτρεψαν κάθε αστοχία σε νέο φόρο, νέα άδεια και νέο πρόστιμο. Ανέχθηκαν μια Δικαιοσύνη την οποία ο ισχυρός μπορεί να περιμένει και ο μικρός μπορεί να μην προλάβει. Η διοίκηση χρεώνει την ανικανότητά της στον πολίτη. Οι εποπτικές αρχές επέλεξαν την τραπεζική σταθερότητα μέσω υπερσυγκέντρωσης, χωρίς εναλλακτική χρηματοδότηση. Τα οργανωμένα συμφέροντα αγαπούν κάθε εμπόδιο εισόδου που τα ίδια μπορούν να πληρώσουν και ο επόμενος ανταγωνιστής τους όχι.
Κάποιοι βολεύονται εξαιρετικά. Οι μεγάλοι όμιλοι με πρόσβαση στην περιορισμένη δεξαμενή πιστώσεων, επιδοτήσεων, συμβάσεων και αδειών. Οι τράπεζες μιας από τις πιο συγκεντρωμένες αγορές της Ευρώπης. Όσοι διαθέτουν αρκετά ακίνητα ώστε να εισπράττουν την υπεραξία αντί να την κοιτούν στο Ε9. Και ένα κράτος που εισπράττει από τους ήδη ορατούς, επειδή αδυνατεί να φτιάξει ένα σύστημα στο οποίο αξίζει να είσαι ορατός.
Χαμένοι είναι οι νέοι, οι μισθωτοί, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι μικρές επιχειρήσεις και κάθε νεοεισερχόμενος χωρίς οικογενειακό ακίνητο ή πολιτική πρόσβαση. Δημιουργείται μια οικονομία κληρονόμων και προστατευμένων παικτών απέναντι σε κολλήγους. Η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή, οι μισθοί την ακολουθούν και η αποταμίευση εξατμίζεται.
Η ελληνική οικονομία είναι μια οικονομία που φοράει ζουρλομανδύα εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες. Δεν είναι πλέον μια ελεύθερη οικονομία.
Προσπαθεί να σηκώσει κεφάλι και να απελευθερωθεί από τα τεχνητά δεσμά της μέσα σε ένα πλέγμα υπερρύθμισης, υπεργραφειοκρατικού ελέγχου, εξοντωτικών προστίμων για αστείες παραβιάσεις συμμόρφωσης, υπερφορολόγησης της παραγωγής, τραπεζικής υπερσυγκέντρωσης και υπερβολικά αργής απονομής της Δικαιοσύνης.
Λειτουργεί ως σύστημα που έχει μόνο μαστίγιο και καθόλου καρότο, ανεξαρτήτως πολιτικής ή κυβερνήσεως.
Οι νέοι μας φεύγουν σαν κυνηγημένοι για πιο ελεύθερες οικονομίες. Όσοι μένουν πίσω πρέπει να αποδεχθούν ότι παίζουν ένα στημένο παιχνίδι: συμμετέχει όποιος θέλει, κερδίζουν πάντα οι ίδιοι 6-12-17 όμιλοι.
Οι υποθέσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ και των Τεμπών βρίσκονται ήδη στα χέρια της Δικαιοσύνης. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά την υπόθεση των οικίσκων ανακύκλωσης, ενώ για τις προμήθειες ψηφιακών υδρομετρητών έχουν δημοσιευθεί πληροφορίες περί αντίστοιχης έρευνας. Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν υπάρχουν ένοχοι ούτε ποιοι είναι. Η σημασία των υποθέσεων είναι αυτονόητη, αλλά στη μεγάλη εικόνα δεν είναι τόσο σημαντικές όσο νομίζουμε. Η μεγάλη εικόνα βρίσκεται βαθύτερα από οποιαδήποτε επιμέρους δικογραφία.
Η βαθύτερη διαφθορά είναι θεσμική. Συστημική. Δεν προσωποποιείται. Βρίσκεται στους κανόνες που προεπιλέγουν ποιος θα πάρει το δημόσιο χρήμα, πριν καν εμφανιστεί οποιοσδήποτε υπηρεσιακός ή πολιτικός παράγοντας. Αρκεί να έχουν σχεδιαστεί σωστά οι όροι εισόδου.
Ή μπορεί και να κάνω λάθος σε όλα…
