Μπλακάουτ στο FIR Αθηνών: Πόρισμα–καταπέλτης για τα παρωχημένα συστήματα επικοινωνιών
Τι οδήγησε στη γενικευμένη αστοχία της 4ης Ιανουαρίου 2026 – Προειδοποιήσεις, ευθύνες και οι αντιδράσεις των ελεγκτών
Τα απαρχαιωμένα συστήματα επικοινωνιών που εξακολουθούν να στηρίζουν τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας στην Ελλάδα βρίσκονται στο επίκεντρο του πορίσματος για το σοβαρό περιστατικό της 4ης Ιανουαρίου 2026, όταν το FIR Αθηνών τέθηκε εκτός λειτουργίας λόγω εκτεταμένου μπλακάουτ.
Τεχνική αστοχία, όχι κυβερνοεπίθεση
Η Επιτροπή Διερεύνησης αποκλείει κάθε ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης ή εξωτερικής παρεμβολής. Το πρόβλημα αποδίδεται σε δυσλειτουργία συστημάτων παλαιάς τεχνολογίας, τα οποία δεν υποστηρίζονται πλέον από τους κατασκευαστές τους και στερούνται σύγχρονων εργαλείων διάγνωσης και ελέγχου.
Το πόρισμα προειδοποιεί ότι η καθυστέρηση στην αναβάθμιση των υποδομών αυξάνει τον κίνδυνο επανάληψης αντίστοιχων περιστατικών και εισηγείται άμεση μετάβαση σε σύγχρονα ψηφιακά δίκτυα, καλύτερο συντονισμό ΥΠΑ–ΟΤΕ και ενισχυμένη εποπτεία κρίσιμων συχνοτήτων.
Ο «ψηφιακός θόρυβος» που παρέλυσε το σύστημα
Λίγο πριν τις 9 το πρωί, οι ελεγκτές εντόπισαν έντονο θόρυβο στις συχνότητες επικοινωνίας. Οι συνομιλίες με αεροσκάφη και αεροδρόμια έγιναν αδύνατες, ενώ επηρεάστηκαν ακόμη και οι εφεδρικές και οι συχνότητες έκτακτης ανάγκης.
Σύμφωνα με το πόρισμα:
- συσκευές που απαιτούν απόλυτο συγχρονισμό «έχασαν τον ρυθμό»
- πομποί ενεργοποιήθηκαν ανεξέλεγκτα και εξέπεμπαν συνεχώς
- οι συχνότητες «γέμισαν» θόρυβο, μπλοκάροντας κάθε επικοινωνία
Η κατάσταση επιδεινώθηκε από την έλλειψη εργαλείων παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο. Παρότι τα κυκλώματα εμφανίζονταν «ενεργά» από την πλευρά του παρόχου, στην πράξη το σύστημα είχε καταρρεύσει. Η αποκατάσταση ήρθε μόνο μετά από πλήρη επανεκκίνηση και επανασυγχρονισμό.
Αδιευκρίνιστη η ακριβής αιτία
Το πόρισμα αναγνωρίζει ότι η γενεσιουργός αιτία δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα. Πιθανοί παράγοντες περιλαμβάνουν:
- αστάθειες υλικού
- προβλήματα χρονισμού
- θερμικές ή ηλεκτρικές επιδράσεις
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τα συστήματα της ΥΠΑ βασίζονται ακόμη σε τεχνολογίες SDH και αναλογικά κυκλώματα, τα οποία βρίσκονται εκτός υποστήριξης εδώ και χρόνια. Ο ΟΤΕ είχε ενημερώσει από το 2019 ότι απαιτείται μετάβαση σε σύγχρονες IP υποδομές, χωρίς όμως να υπάρξει έγκαιρη αναβάθμιση.
Αιχμές για τον ρόλο του ΟΤΕ
Η Επιτροπή καταγράφει ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης το κέντρο λειτουργίας δικτύου του παρόχου εμφάνιζε τα κυκλώματα ως λειτουργικά, ενώ επιχειρησιακά είχαν καταρρεύσει. Η εικόνα αυτή αποδίδεται στην παρωχημένη αρχιτεκτονική, η οποία δεν επιτρέπει:
- τηλεμετρία σε πραγματικό χρόνο
- διάγνωση βλαβών
- αξιόπιστη ιχνηλάτηση σφαλμάτων
Διοικητικές αστοχίες και έλλειψη διαδικασιών
Το πόρισμα εντοπίζει σοβαρές δυσλειτουργίες στον συντονισμό ΥΠΑ–ΟΤΕ, καθυστερήσεις στη διάγνωση και απουσία τυποποιημένων διαδικασιών διαχείρισης κρίσεων. Η επιχειρησιακή εικόνα επιδεινώθηκε σε μια στιγμή όπου ο χρόνος ήταν κρίσιμος.
Zero rate για την αποφυγή κινδύνου
Οι αρχές επέβαλαν μηδενική χωρητικότητα στον εναέριο χώρο και ανέστειλαν απογειώσεις. Δεκάδες αεροσκάφη που βρίσκονταν ήδη στον αέρα εξυπηρετήθηκαν με διαδικασίες έκτακτης ανάγκης. Δεν σημειώθηκε κανένα περιστατικό που να έθεσε σε κίνδυνο την ασφάλεια πτήσεων.
EUROCONTROL στο πλευρό της Ελλάδας
Μετά το πόρισμα, συμφωνήθηκε ο ορισμός τεχνικού συμβούλου από τη EUROCONTROL για την υποστήριξη του Σχεδίου Δράσης του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Ο σύμβουλος θα συμβάλει:
- στη θεσμική αναμόρφωση του τομέα
- στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων αεροναυτιλίας
Σκληρή αντίδραση των Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας
Η Ένωση Ελεγκτών χαρακτηρίζει το πόρισμα «πλήρη δικαίωση» των προειδοποιήσεών της. Τονίζει ότι:
- ο εξοπλισμός είναι απαρχαιωμένος και χωρίς εγγυήσεις ασφάλειας
- υπήρξε διοικητικό αλαλούμ και πολύωρη καθυστέρηση στη διάγνωση
- η ασφαλής έκβαση οφείλεται αποκλειστικά στον επαγγελματισμό των ελεγκτών και στην απόφαση για zero rate
Οι ελεγκτές εκφράζουν ανησυχία για την άμεση επαναφορά της χωρητικότητας στο 100% χωρίς εκτίμηση ασφάλειας και επαναφέρουν το ζήτημα των καθυστερήσεων στην εγκατάσταση νέων πομποδεκτών VHF. Ζητούν πολιτική παρέμβαση για μείωση χωρητικοτήτων και διασφάλιση της ασφάλειας πτήσεων.
