Αστικά λύματα: Στα 2,8 δισ. ευρώ ο λογαριασμός της συμμόρφωσης για την Ελλάδα
Η διαχείριση των αστικών λυμάτων παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ελλάδα, καθώς συνδυάζει τεχνικές, διοικητικές και χρηματοδοτικές προκλήσεις με την ανάγκη πλήρους συμμόρφωσης προς το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Νέα μελέτη της διαΝΕΟσις, με τίτλο «Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Ελλάδα: Υφιστάμενη Κατάσταση, Προβλήματα και Προτάσεις Πολιτικής» (2026), παρουσιάζει μια εικόνα με μερική πρόοδο στις υποδομές, αλλά και σημαντικές αδυναμίες στη λειτουργική τους απόδοση, που εξακολουθούν να δημιουργούν κινδύνους για τη χώρα.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το επενδυτικό σκέλος. Το συνολικό κόστος των δράσεων που είχαν προγραμματιστεί έως το τέλος του 2023 ανέρχεται σε 2,815 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2,74 δισ. προέρχονται από το ΕΣΠΑ και 74,7 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους. Η έγκαιρη απορρόφηση των κονδυλίων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, καθώς η καθυστέρηση στην υλοποίηση έργων οδηγεί όχι μόνο σε περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά και σε σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Από το 2014, η Ελλάδα έχει καταβάλει πάνω από 184 εκατ. ευρώ σε πρόστιμα της Ε.Ε. για παραβιάσεις που σχετίζονται με τη διαχείριση αποβλήτων και λυμάτων.
Η μελέτη καταγράφει ότι στο χρηματοδοτικό πακέτο των 2,815 δισ. ευρώ περιλαμβάνονται οικισμοί με διαφορετικό βαθμό ωριμότητας έργων: επτά οικισμοί με προβληματικές δομές που απαιτούν 16 εκατ. ευρώ, 22 οικισμοί με ώριμα έργα ενταγμένα σε εθνικούς πόρους που χρειάζονται 58,7 εκατ. ευρώ και 24 οικισμοί με ανάγκες νέων υποδομών, οι οποίοι προγραμματίζονται να χρηματοδοτηθούν από το ΕΣΠΑ 2021–2027 με απαιτήσεις άνω των 773 εκατ. ευρώ. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος και την ανάγκη για σταθερή χρηματοδότηση και αποτελεσματική διοίκηση.
Το θεσμικό πλαίσιο καθορίζεται από την Οδηγία 91/271/ΕΟΚ, η οποία επιβάλλει τη συλλογή και επεξεργασία λυμάτων σε οικισμούς άνω των 2.000 ισοδύναμων κατοίκων. Σε εθνικό επίπεδο, η εφαρμογή της πολιτικής εξειδικεύεται μέσω του Εθνικού Επιχειρησιακού Σχεδίου Λυμάτων, που θέτει τις προτεραιότητες για τις υποδομές και τη χρηματοδότηση. Παρά τις βελτιώσεις, η λειτουργική επάρκεια των εγκαταστάσεων παραμένει άνιση, με αρκετές περιοχές να εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα συμμόρφωσης.
Η μελέτη της διαΝΕΟσις υπογραμμίζει ότι η πρόοδος που έχει σημειωθεί δεν αρκεί για να εξασφαλίσει πλήρη ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις. Η χώρα χρειάζεται σταθερό ρυθμό υλοποίησης έργων, ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας και αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της λειτουργίας των υποδομών. Η συζήτηση για τα αστικά λύματα παραμένει, έτσι, ένας κρίσιμος δείκτης της ποιότητας της περιβαλλοντικής διακυβέρνησης στην Ελλάδα.
