Από τα Στενά του Ορμούζ στο ελληνικό ράφι: Πώς η κρίση στη Μέση Ανατολή εκτοξεύει τις τιμές των τροφίμων
Το ενεργειακό σοκ αυξάνει το κόστος παραγωγής έως 30% – Αγρότες και καταναλωτές τα μεγάλα θύματα του «γεωπολιτικού ασφαλίστρου»
Η πολεμική κρίση στο Ιράν και την ευρύτερη Μέση Ανατολή έχει πάψει να αποτελεί μια μακρινή γεωπολιτική υπόθεση. Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, μετατρέπεται σε έναν αθέατο αλλά καθοριστικό παράγοντα που διαμορφώνει τις τιμές των τροφίμων στην Ελλάδα. Το ενεργειακό κόστος, οι ανατιμήσεις στα λιπάσματα και οι αυξημένες δαπάνες μεταφοράς δημιουργούν ένα ντόμινο που ξεκινά από την παγκόσμια αγορά και καταλήγει στο καλάθι του καταναλωτή.
Η παραγωγή τροφίμων είναι βαθιά εξαρτημένη από την ενέργεια. Το Ιράν αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς αζωτούχων λιπασμάτων, ενώ η αβεβαιότητα γύρω από τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς τιμές πετρελαίου. Για τον Έλληνα αγρότη, αυτό μεταφράζεται σε άνοδο 20%–30% στο κόστος καλλιέργειας ανά στρέμμα, καθώς τόσο το αγροτικό diesel όσο και η ουρία ενσωματώνουν το «γεωπολιτικό ρίσκο».
Παρά τις αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων, ο παραγωγός δεν είναι ο κερδισμένος της κρίσης. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει τη δυνατότητα να μετακυλίσει πλήρως το αυξημένο κόστος στη χονδρική τιμή. Έτσι, ενώ το κόστος παραγωγής μπορεί να αυξηθεί κατά 25%, η τιμή εξόδου από το χωράφι ανεβαίνει μόλις 10%–15%. Το υπόλοιπο το απορροφά ο ίδιος, λειτουργώντας ως «αμορτισέρ» για τις αναταράξεις της διεθνούς αγοράς.
Από τη στιγμή που το προϊόν φεύγει από το χωράφι, ξεκινά μια νέα αλυσίδα επιβαρύνσεων. Τα τυποποιητήρια πληρώνουν ακριβότερο ρεύμα, τα υλικά συσκευασίας ανατιμώνται, τα ψυγεία συντήρησης καταναλώνουν περισσότερη ενέργεια και τα φορτηγά διανομής φτάνουν στα αστικά κέντρα με υψηλότερο κόστος καυσίμων. Το αποτέλεσμα είναι η «ασύμμετρη μετάδοση τιμών»: το ράφι ενσωματώνει άμεσα το ενεργειακό σοκ, ενώ ο παραγωγός μένει με μειωμένο περιθώριο κέρδους.
Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα του 2026 δεν οφείλεται σε αισχροκέρδεια, αλλά στη δομική εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα καύσιμα και πρώτες ύλες. Κάθε γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στο τραπέζι του Έλληνα καταναλωτή. Η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας των αγροτών, η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί για τα λιπάσματα αποτελούν λύσεις που μπορούν να μειώσουν τη μεταδοτικότητα τέτοιων κρίσεων στο μέλλον.
