Ακρίβεια: Γιατί οι τιμές δεν πέφτουν παρά τη διεθνή αποκλιμάκωση
Από το «ρουκέτα και φτερό» μέχρι τις στρεβλώσεις της αγοράς – Πώς η ακρίβεια έγινε εγχώριο, δομικό φαινόμενο
Η διεθνής αγορά ανασαίνει μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, με την τιμή του Brent να κατρακυλά από τα 120 στα 83,55 δολάρια. Όμως στην Ελλάδα, η αποκλιμάκωση δεν φτάνει ποτέ στο ράφι. Το φαινόμενο «ρουκέτα και φτερό» επαναλαμβάνεται: οι τιμές εκτοξεύονται με την πρώτη κρίση, αλλά υποχωρούν αργά και ελάχιστα όταν αυτή τελειώνει. Το αποτέλεσμα είναι ένας πληθωρισμός που έχει αποκτήσει εγχώρια αυτονομία, ανεξάρτητη από τις διεθνείς εξελίξεις.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Τράπεζας της Ελλάδος επιβεβαιώνουν την απόκλιση. Ο ετήσιος πληθωρισμός φτάνει το 5,2%, ενώ η πρόβλεψη για το 2026 ανεβάζει τον γενικό δείκτη στο 3,8%, αρκετά πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Ο ενεργειακός πληθωρισμός αγγίζει το 11,1%, δημιουργώντας ένα ντόμινο ανατιμήσεων που επιβαρύνει δυσανάλογα τα νοικοκυριά. Η αγοραστική δύναμη έχει υποχωρήσει δραματικά: ένα καλάθι βασικών προϊόντων που το 2019 κόστιζε 38,63 ευρώ, σήμερα απαιτεί 62,06 ευρώ – αύξηση 60,7%, πολύ μεγαλύτερη από την άνοδο του κατώτατου μισθού.
Οι μεγαλύτερες ανατιμήσεις εντοπίζονται στα φρέσκα τρόφιμα, με άλματα που ξεπερνούν κάθε λογική. Πατάτες, κρέας, γάλα και βασικά είδη πρώτης ανάγκης έχουν αυξηθεί έως και 98% σε επτά χρόνια. Παράλληλα, η συγκέντρωση της αγοράς στα σούπερ μάρκετ ενισχύει τις στρεβλώσεις: ο τζίρος των μεγάλων αλυσίδων αγγίζει τα 14 δισ. ευρώ, ενώ η ιδιωτική ετικέτα φτάνει στο 24,4%, ένδειξη ότι οι καταναλωτές υποβαθμίζουν αναγκαστικά τις επιλογές τους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση κατέθεσε πολυνομοσχέδιο ύψους 800 εκατ. ευρώ, επιχειρώντας να ανακόψει τις κοινωνικές αντιδράσεις. Ωστόσο, πολλές από τις ρυθμίσεις προκαλούν αντιδράσεις. Η φορολογική μεταχείριση των ξένων επενδυτικών κεφαλαίων, με συντελεστή 5% για στελέχη που μεταφέρουν φορολογική κατοικία στην Ελλάδα, συγκρούεται με την αυστηρή φορολογία που υφίστανται επαγγελματίες και μικρομεσαίοι. Στο στεγαστικό, το «μπλόκο» στο Airbnb περιορίζεται μόνο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, αφήνοντας εκτός τις περιοχές της Αθήνας όπου η κρίση είναι εντονότερη.
Στο πεδίο των παροχών, οι ενισχύσεις κρίνονται ανεπαρκείς. Η αύξηση του ακατάσχετου στα 1.600 ευρώ, τα επιδόματα παιδιών και συνταξιούχων, καθώς και οι ρυθμίσεις για το ιδιωτικό χρέος, δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την εκρηκτική άνοδο των τιμών. Με τον πληθωρισμό στα τρόφιμα να επιμένει, τα επιδόματα εξανεμίζονται σε μία επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ.
Αντίστοιχα, οι αλλαγές στα τέλη ταξινόμησης των υβριδικών οχημάτων προκαλούν προβληματισμό, καθώς ευνοούν και τα ενεργοβόρα SUV, κάτι που θεωρείται οπισθοδρόμηση για την πράσινη πολιτική. Η μόνη αυστηρή παρέμβαση αφορά τον παράνομο τζόγο, με βαριά πρόστιμα και ποινές, ακόμη και για influencers που προωθούν παράνομες πλατφόρμες.
Η αποκλιμάκωση των διεθνών κρίσεων αφήνει πλέον εκτεθειμένες τις εγχώριες στρεβλώσεις. Αν οι τιμές δεν πέσουν, θα αποδειχθεί ότι η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν είναι εισαγόμενη, αλλά αποτέλεσμα αισχροκέρδειας και ανεπαρκών ελέγχων. Οι κοινωνικές διορθώσεις του νομοσχεδίου είναι θετικές, αλλά δεν αρκούν για να αλλάξουν τη συνολική εικόνα μιας οικονομίας που στηρίζεται σε επιδόματα και προσωρινά μέτρα.
