Αδήλωτη εργασία: Παραμένει «άτρωτη» παρά τα πρόστιμα και τους εντατικούς ελέγχους

Η αδήλωτη εργασία εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις πιο ανθεκτικές παθογένειες της ελληνικής αγοράς εργασίας. Παρά τους συνεχείς ελέγχους, τις αυστηρές κυρώσεις και τη ρητορική περί «μηδενικής ανοχής», το φαινόμενο επιμένει, εμφανίζοντας αξιοσημείωτη σταθερότητα στους ίδιους κλάδους εδώ και χρόνια.

Εστίαση, τουρισμός, λιανεμπόριο, συνεργεία, πρατήρια καυσίμων, κατασκευές, καθαρισμός και φύλαξη παραμένουν οι τομείς με τις περισσότερες παραβάσεις. Η αδήλωτη εργασία λειτουργεί συχνά ως μέσο μείωσης κόστους για επιχειρήσεις που επιλέγουν να παρακάμψουν τη νομιμότητα, την ώρα που οι ελεγκτικοί μηχανισμοί προσπαθούν να περιορίσουν το φαινόμενο με πρόστιμα και εντατικούς ελέγχους.

Τα στοιχεία για το 2025 είναι ενδεικτικά: εντοπίστηκαν 1.359 περιπτώσεις αδήλωτης εργασίας και επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω των 15,6 εκατ. ευρώ. Παρά το υψηλό ύψος των κυρώσεων, η αποτρεπτική τους ισχύς φαίνεται περιορισμένη, καθώς το φαινόμενο συνεχίζει να προσαρμόζεται και να επιβιώνει.

Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει πρόστιμο 10.500 ευρώ για κάθε αδήλωτο εργαζόμενο, το οποίο μπορεί να φτάσει έως 31.500 ευρώ σε περίπτωση υποτροπής. Επιπλέον, επιβάλλονται κυρώσεις για απασχόληση ανέργων που λαμβάνουν επίδομα, για αλλοδαπούς χωρίς άδεια εργασίας, για μισθούς κάτω από τα νόμιμα όρια ή για παράνομο «δανεισμό» προσωπικού.

Οι έλεγχοι έχουν ενταθεί και καλύπτουν κάθε πτυχή λειτουργίας μιας επιχείρησης: άδειες, στοιχεία ασφάλισης, παρουσιολόγια, δελτία παρουσίας και δεδομένα της ψηφιακής κάρτας εργασίας. Σε περιπτώσεις άρνησης συνεργασίας, προβλέπονται επιπλέον κυρώσεις. Ωστόσο, η πραγματικότητα της αγοράς δείχνει ότι η εφαρμογή των κανόνων δεν είναι δεδομένη, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένης ζήτησης.

Παράλληλα, ανακοινώνονται δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για εργαζόμενους και εργοδότες. Το ερώτημα, όμως, παραμένει αν το πρόβλημα οφείλεται σε έλλειψη γνώσης ή σε βαθύτερες στρεβλώσεις της αγοράς εργασίας, όπου οι πιέσεις κόστους και η ανοχή σε παραβατικές πρακτικές δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για τη διαιώνιση του φαινομένου.

Έτσι, παρά τα πρόστιμα και τους ελέγχους, η αδήλωτη εργασία εξακολουθεί να διατηρεί τη θέση της. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν θα υπάρξουν νέες εξορμήσεις ελέγχων, αλλά αν θα υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στη δομή και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας ή αν το φαινόμενο θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται με μικρές παραλλαγές κάθε χρόνο.