Κίνδυνος εκτεταμένου μπλακάουτ ;; Ντόμινο επιπτώσεων στα ηλεκτρικά δίκτυα σε όλον τον κόσμο από τις υψηλές θερμοκρασίες
Ένα ντόμινο εκτεταμένων διακοπών ηλεκτροδότησης σημειώθηκε στις 21 Ιουνίου σε Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βοσνία και μέρος της Κροατίας λόγω μπλακάουτ στα Δυτικά Βαλκάνια. Ήταν τότε που τα διασυνδεδεμένα συστήματα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας των προαναφερόμενων χωρών κατέρρευσαν υπό το βάρος της αυξημένης ζήτησης, με τον ΑΔΜΗΕ τότε να παρεμβαίνει για να ηλεκτροδοτήσεις τις χώρες αυτές.
Αν και η κατάρρευση του δικτύου περιορίστηκε στην βαλκανική, δεν είναι λίγοι εκείνοι που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας ότι εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο είναι αντιμέτωποι με τον κίνδυνο εκτεταμένων διακοπών στην ηλεκτροδότηση. Τα ολοένα και θερμότερα καλοκαίρια σηματοδοτούν κατακόρυφη αύξηση στη ζήτηση για ψύξη, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν χαλάρωση των καλωδίων και κινδυνεύουν να πυροδοτήσουν δασικές πυρκαγιές. Οι αναβαθμίσεις στις υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας δεν συμβαδίζουν, παρόλο που οι προσπάθειες για τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων καθιστούν τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας πιο κρίσιμη.
Ντόμινο κατάρρευσης στα ηλεκτρικά δίκτυα
Πυροδοτούμενη από την αύξηση της κατανάλωσης και τις ασταθείς συνδέσεις ανεφοδιασμού, το μπλακάουτ στο Μαυροβούνιο στα τέλη Ιουνίου διέλυσε τα δίκτυα σε γειτονικές χώρες και προκάλεσε όλεθρο σε νοικοκυριά, νοσοκομεία και beach bar. Το περιστατικό στα Βαλκάνια έχει επαναληφθεί σε όλο τον κόσμο.
Όπως υπογραμμίζει το Bloomberg σε εκτενές του αφιέρωμα, εκατομμύρια νοικοκυριά στο Χιούστον υπέστησαν μπλακ άουτ στον απόηχο του τυφώνα Beryl την περασμένη εβδομάδα, χάνοντας τον κλιματισμό καθώς η καταιγιστική ζέστη ακολούθησε την καταιγίδα. Χτυπώντας τις αναδυόμενες και ανεπτυγμένες οικονομίες, οι διακοπές λειτουργίας από τον Ισημερινό έως στην Ινδία τις τελευταίες εβδομάδες προσφέρουν μια πρόγευση του τι θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Η κλιματική κρίση εκθέτει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας σε ξαφνικές πλημμύρες που γκρεμίζουν πύργους μεταφοράς, ξηρασίες που στεγνώνουν δεξαμενές και αυξήσεις της ζήτησης για ψύξη κατά τη διάρκεια του καύσωνα.
«Ολόκληρο το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας κατασκευάστηκε και σχεδιάστηκε σε μια κλιματική εποχή και τώρα καλείται να λειτουργήσει σε μια διαφορετική κλιματική εποχή», σχολιάζει στο Bloomberg, ο Michael Webber, καθηγητής ενέργειας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν. «Απλώς σημαίνει ότι περισσότερα πράγματα μπορούν να πάνε στραβά».
Οι επιπτώσεις
Τα ασταθή δίκτυα δημιουργούν αστάθεια για τις επιχειρήσεις, επηρεάζουν την πολιτική και απειλούν ζωές. Σύμφωνα με το BloombergNEF, η επέκταση του δικτύου θα κοστίσει περίπου 24,1 τρισεκατομμύρια δολάρια για την επίτευξη των καθαρών μηδενικών στόχων μέχρι το 2050, ξεπερνώντας τις επενδύσεις που απαιτούνται σε δυναμικότητα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Λόγω των τεράστιων εκτάσεών τους και της υψηλής χρήσης ενέργειας, οι ΗΠΑ και η Κίνα αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις, αλλά καμία χώρα δεν γλιτώνει.
Οι περισσότερες διακοπές ρεύματος συμβαίνουν όταν μεγάλα κομμάτια προσφοράς ή ζήτησης εμφανίζονται ή σβήνουν ξαφνικά. Ζημιές από καταιγίδες, έκρηξη παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ή αιχμές στη χρήση μπορούν να προκαλέσουν διακοπές σε περιπτώσεις κατά τις οποίες το δίκτυο δεν είναι αρκετά ανθεκτικό.
Η κλιματική αλλαγή διευρύνει τις ευπάθειες πέρα από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Τα ζητήματα έπληξαν πρόσφατα περισσότερες χώρες μεσαίας κατηγορίας, συμπεριλαμβανομένων των πλούσιων σε ενέργεια Μεξικό και Κουβέιτ, καθώς και εισαγωγείς όπως η Αλβανία.
Η εικόνα στην Ελλάδα
«Καθώς οι θερμοκρασίες και η πρόσβαση στον κλιματισμό αυξάνονται, το δίκτυο αναμένεται να επιβαρυνθεί περισσότερο», δήλωσε η Felicia Aminoff, αναλύτρια της BNEF. «Έχουμε ήδη δει μια αύξηση στη ζήτηση αιχμής το καλοκαίρι σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ελλάδα, καθώς και στη Μέση Ανατολή».
Ένα κοινό θέμα πίσω από ζητήματα των δικτύων είναι ο κακός σχεδιασμός. Στο Κουβέιτ, οι κάτοικοι μιας από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου αναγκάστηκαν να υπομείνουν διακοπές τον Ιούνιο. Οι φορείς εκμετάλλευσης του δικτύου έκλεισαν σκόπιμα τμήματα του δικτύου για να αποτρέψουν την πλήρη διακοπή ρεύματος καθώς οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής πάλευαν να ανταποκριθούν στην αύξηση της ζήτησης όταν οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 50 βαθμούς Κελσίου. Το περιστατικό οδήγησε τις πυροσβεστικές υπηρεσίες να πλημμυρίσουν με κλήσεις για διάσωση ανθρώπων που είχαν κολλήσει στα ασανσέρ.
Το μέλος του ΟΠΕΚ έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να αναγκαστεί να προγραμματίσει περαιτέρω διακοπές ρεύματος για να αποφευχθεί η κατάρρευση του συστήματος. «Κανείς δεν κατάλαβε τη σημασία της λήψης προληπτικών μέτρων», δήλωσε ο Φουάντ Αλ-Οουν, πρώην αξιωματούχος του υπουργείου ηλεκτρισμού και νερού του Κουβέιτ. «Πρέπει να προγραμματίσεις χρόνια νωρίτερα».
Ενώ το Κουβέιτ μπορεί να αξιοποιήσει τεράστια έσοδα από το πετρέλαιο για να υποστηρίξει τις επενδύσεις στο δίκτυο, άλλες χώρες δεν είναι τόσο τυχερές.
Περπατώντας σε σκοτεινές σήραγγες
Στον Εκουαδόρ, οι επιβάτες του μετρό έπρεπε να εγκαταλείψουν τα κολλημένα τρένα και να περπατήσουν στους σταθμούς μέσα από σκοτεινές υπόγειες σήραγγες μετά τη χειρότερη διακοπή λειτουργίας της νοτιοαμερικανικής χώρας εδώ και δύο δεκαετίες τον Ιούνιο.
Αν και ο Ισημερινός έχει μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου από το Μεξικό, είναι πολύ χρεωμένος και βασίζεται στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και σε άλλους πολυμερείς δανειστές για χρηματοδότηση. Μερικά από τα προβλήματά της σχετίζονται με κακοσχεδιασμένα έργα όπως η εγκατάσταση Coca-Codo Sinclair 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο υδροηλεκτρικός σταθμός ισχύος 1.500 μεγαβάτ κανονικά παρέχει περίπου το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, αλλά έχει γίνει πηγή ανασφάλειας λιγότερο από μια δεκαετία αφότου τέθηκε στο διαδίκτυο. Υπέστη περισσότερες από δώδεκα διακοπές λειτουργίας το πρώτο εξάμηνο του 2024 και έχουν ανακαλυφθεί πάνω από 7.000 ρωγμές σε χοάνες που οδηγούν στους στρόβιλους.
Η κλιματική αλλαγή
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη διανομή ενέργειας με πολλούς τρόπους. Η υπερβολική ζέστη αυξάνει τη ζήτηση για ψύξη, ενώ μειώνει την απόδοση των ηλιακών συλλεκτών, περιορίζοντας την παροχή. Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να προκαλέσουν χαλάρωση των γραμμών και υπερθέρμανση των μετασχηματιστών, οδηγώντας σε βλάβη του εξοπλισμού και αυξανόμενους κινδύνους πυρκαγιάς.
Καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται, τα δίκτυα θα πρέπει να είναι πιο ανθεκτικά, συμπεριλαμβανομένης της αποθήκευσης για την αντιμετώπιση των αυξήσεων της ζήτησης και των διαταραχών της προσφοράς. Ο John Pettigrew, επικεφαλής του Εθνικού Δικτύου του Ηνωμένου Βασιλείου, ζήτησε επίσης ένα «υπερ-υπερδίκτυο» – ένα δίκτυο ακόμη υψηλότερης τάσης που θα συνδέει τις χώρες.
Οι φορείς εκμετάλλευσης δικτύων των ΗΠΑ έχουν δυσκολευτεί να κρατήσουν τα φώτα αναμμένα καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν αποκαλύψει ευπάθειες σε ένα παλιό σύστημα παροχής ενέργειας.
Η Καλιφόρνια υπέστη σύντομες κυλιόμενες διακοπές ρεύματος το 2020 και το 2022 κατά τη διάρκεια ακραίου καύσωνα. Και το δίκτυο του Τέξας κατέρρευσε τον Φεβρουάριο του 2021, όταν μια σφοδρή χειμερινή καταιγίδα προκάλεσε εκτεταμένη βλάβη στις γεννήτριες ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλώντας 246 θανάτους και περισσότερα από 195 δισεκατομμύρια δολάρια σε υλικές ζημιές.
