Κληρονομιές: Ποιος παίρνει το σπίτι, πώς μοιράζεται η περιουσία και τι αλλάζει στα χρέη

Κληρονομιές: Ποιος παίρνει το σπίτι, πώς μοιράζεται η περιουσία και τι αλλάζει στα χρέη
57 / 100 SEO Score

Νέοι κανόνες στο κληρονομικό δίκαιο φέρνουν σημαντικές αλλαγές για συζύγους, παιδιά και συγκληρονόμους. Αυξάνεται το μερίδιο του επιζώντος συζύγου, περιορίζεται η ευθύνη για τα χρέη του θανόντος και δίνεται η δυνατότητα σε έναν κληρονόμο να αποκτήσει ολόκληρο το ακίνητο αποζημιώνοντας τους υπόλοιπους.

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζεται και μοιράζεται η οικογενειακή περιουσία φέρνουν οι νέες ρυθμίσεις στο κληρονομικό δίκαιο. Οι παρεμβάσεις αφορούν τόσο την κατανομή των ακινήτων όσο και την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του θανόντος, επιχειρώντας να περιορίσουν τις πολυετείς δικαστικές διαμάχες και τις περιπτώσεις ακινήτων που παραμένουν αναξιοποίητα λόγω διαφωνιών μεταξύ συγγενών. Το νέο καθεστώς εφαρμόζεται κατά βάση στις κληρονομιές προσώπων που απεβίωσαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με ειδικές μεταβατικές εξαιρέσεις για παλαιότερες υποθέσεις.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την προστασία των κληρονόμων από τα χρέη του θανόντος. Με το νέο πλαίσιο, η ευθύνη τους περιορίζεται κατά κανόνα στην κληρονομιαία περιουσία και δεν επεκτείνεται στα προσωπικά τους περιουσιακά στοιχεία. Για παράδειγμα, εάν κάποιος κληρονομήσει ακίνητο αξίας 100.000 ευρώ και ο θανών έχει αφήσει οφειλές 150.000 ευρώ, ο κληρονόμος δεν υποχρεώνεται να καλύψει από τη δική του περιουσία τη διαφορά των 50.000 ευρώ. Ωστόσο, το ακίνητο μπορεί να εκποιηθεί προκειμένου να εξοφληθούν οι πιστωτές, επομένως η προστασία από τα χρέη δεν εξασφαλίζει απαραίτητα τη διατήρηση του κληρονομιαίου ακινήτου.

Αλλαγές προβλέπονται και στα ποσοστά που δικαιούνται ο επιζών σύζυγος και τα παιδιά όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ειδικότερα, το μερίδιο του συζύγου αυξάνεται από το 1/4 στο 1/3 της κληρονομιάς, όταν υπάρχουν παιδιά, ενώ τα υπόλοιπα 2/3 κατανέμονται μεταξύ τους. Έτσι, σε περιουσία καθαρής αξίας 300.000 ευρώ, όταν υπάρχουν σύζυγος και δύο παιδιά, ο καθένας δικαιούται από 100.000 ευρώ. Με το προηγούμενο καθεστώς, ο σύζυγος θα λάμβανε 75.000 ευρώ και κάθε παιδί 112.500 ευρώ. Όταν δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος δικαιούται το 50%, εφόσον συντρέχει στην κληρονομιά με άλλους συγγενείς, με την κατανομή του υπόλοιπου μεριδίου να εξαρτάται από τη συγγενική σχέση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η νέα δυνατότητα που δίνεται σε έναν συγκληρονόμο να αποκτήσει ολόκληρο το ακίνητο, καταβάλλοντας στους υπόλοιπους την αξία των μεριδίων τους. Η διαδικασία μπορεί να κινηθεί μέσω δικαστικής οδού, όταν οι κληρονόμοι δεν συμφωνούν για τη διανομή της περιουσίας. Για παράδειγμα, εάν δύο αδέλφια κληρονομήσουν από κοινού ένα σπίτι αξίας 200.000 ευρώ και το ένα επιθυμεί να το διατηρήσει, μπορεί, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, να αποκτήσει το σύνολο του ακινήτου καταβάλλοντας 100.000 ευρώ στο άλλο. Εάν υπάρξει διαφωνία για την αξία του ακινήτου, αυτή μπορεί να προσδιοριστεί δικαστικά, με βάση τόσο την αντικειμενική όσο και την αγοραία αξία. Η συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να εφαρμοστεί και σε παλαιότερες κληρονομιές, εφόσον δεν έχει ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής.

Παράλληλα, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο προστατεύεται η νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ελάχιστο ποσοστό κληρονομιάς που δικαιούνται συγκεκριμένοι στενοί συγγενείς ακόμη και όταν υπάρχει διαθήκη. Αντί να αποκτούν υποχρεωτικά ποσοστό συνιδιοκτησίας σε ένα ακίνητο, οι δικαιούχοι αποκτούν πλέον χρηματική αξίωση για την αξία που τους αναλογεί. Έτσι, εάν ένας γονέας αφήσει με διαθήκη το σπίτι στο ένα παιδί, το άλλο μπορεί να διεκδικήσει το χρηματικό ποσό που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του, χωρίς να γίνει αναγκαστικά συνιδιοκτήτης. Σε περίπτωση διαφωνίας, η αξία μπορεί να προσδιοριστεί δικαστικά, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα εγγραφής προσημείωσης για την εξασφάλιση της απαίτησης.

Αλλαγές προβλέπονται και για τις χειρόγραφες διαθήκες, οι οποίες δεν καταργούνται, αλλά υπόκεινται σε διαφορετικές προϋποθέσεις ως προς την ισχύ τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει το εάν ο διαθέτης είχε καταθέσει τη διαθήκη σε συμβολαιογράφο για φύλαξη, καθώς και ο χρόνος δημοσίευσής της. Όταν μια χειρόγραφη διαθήκη δημοσιεύεται μετά την παρέλευση δύο ετών από τον θάνατο, απαιτείται κατά κανόνα να κηρυχθεί κυρία, προκειμένου να παράγει έννομα αποτελέσματα. Η συγκεκριμένη προϋπόθεση δεν ισχύει με τον ίδιο τρόπο για διαθήκες που είχαν ήδη κατατεθεί προς φύλαξη σε συμβολαιογράφο, ενώ προβλέπονται και ειδικές εξαιρέσεις ανάλογα με τους δικαιούχους.

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης πρόβλεψη για τα ζευγάρια που ζουν μαζί χωρίς να έχουν παντρευτεί. Ο επιζών σύντροφος μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος, να παραμείνει στην κοινή κατοικία για εύλογο χρονικό διάστημα χωρίς να καταβάλλει ενοίκιο. Η ρύθμιση δεν του εξασφαλίζει αυτομάτως την κυριότητα του ακινήτου ούτε τα ίδια κληρονομικά δικαιώματα με τον σύζυγο, αλλά παρέχει προστασία από την άμεση υποχρέωση αποχώρησης από την κατοικία μετά τον θάνατο του συντρόφου.

Τέλος, εισάγεται η δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων, μέσω των οποίων μπορεί να συμφωνείται εκ των προτέρων η τύχη περιουσιακών στοιχείων μετά τον θάνατο. Οι συμβάσεις αιτία θανάτου καταρτίζονται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα παραίτησης από κληρονομικά δικαιώματα. Παράλληλα, οι κληρονόμοι μπορούν να συμφωνήσουν στη διανομή της περιουσίας μετά τον θάνατο, με την αντίστοιχη πράξη να μεταγράφεται ως αποδοχή κληρονομιάς. Οι αλλαγές δεν καταργούν τον φόρο κληρονομιάς: για τους συγγενείς της Α΄ κατηγορίας το βασικό αφορολόγητο παραμένει στις 150.000 ευρώ ανά δικαιούχο, ενώ για τον επιζώντα σύζυγο προβλέπεται ειδική απαλλαγή έως 400.000 ευρώ, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

ΠΗΓΗ