Ευρωπαϊκή «πρωτιά» της Αθήνας στην ατμοσφαιρική ρύπανση
Αρνητική ευρωπαϊκή πρωτιά για την ελληνική πρωτεύουσα σε έρευνα 40 μεγάλων πόλεων. Η Αθήνα καταγράφει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση NO₂, ενώ περιορισμένη είναι η πρόοδος στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης την τελευταία δεκαετία.
Στην τελευταία θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης για την ατμοσφαιρική ρύπανση βρίσκεται η Αθήνα, σύμφωνα με τη νέα έρευνα «Free to Breathe» της εκστρατείας Clean Cities. Η αξιολόγηση εξετάζει 40 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων, την πρόοδο που έχουν σημειώσει την τελευταία δεκαετία, την απόστασή τους από τα νέα ευρωπαϊκά όρια και τις πολιτικές που εφαρμόζουν για τις μεταφορές. Η ελληνική πρωτεύουσα συγκεντρώνει τη χαμηλότερη βαθμολογία, καθώς καταγράφει μέση συγκέντρωση διοξειδίου του αζώτου (NO₂) στα 37,6 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο.
Η Αθήνα λαμβάνει βαθμολογία F, τη χαμηλότερη της αξιολόγησης, καταλαμβάνοντας την τελευταία θέση μεταξύ των 40 πόλεων. Στην προτελευταία βρίσκεται το Βουκουρέστι, ενώ στις χαμηλότερες βαθμολογικές κατηγορίες περιλαμβάνονται επίσης το Ζάγκρεμπ, το Τορίνο, η ευρύτερη περιοχή του Μιλάνου, η Κρακοβία, το Βρότσλαβ, η Βαρσοβία, η Ρώμη, η Πράγα και η Βουδαπέστη. Συνολικά, και οι 11 πόλεις που έλαβαν βαθμολογία E ή F προέρχονται από τη Νότια, την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, αναδεικνύοντας τις σημαντικές γεωγραφικές ανισότητες στην ποιότητα του αέρα.
Στον αντίποδα, την κορυφή της κατάταξης καταλαμβάνουν η Κοπεγχάγη, η ευρύτερη περιοχή της Στοκχόλμης και η ευρύτερη περιοχή του Ελσίνκι. Πρόκειται για τις τρεις μοναδικές πόλεις που πληρούν και τα τέσσερα αναθεωρημένα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ατμοσφαιρική ρύπανση, εξασφαλίζοντας την ανώτατη βαθμολογία Α. Η έρευνα δείχνει, ωστόσο, ότι η απόσταση από την πλήρη συμμόρφωση παραμένει μεγάλη για τις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις. Με βάση τις σημερινές μετρήσεις, 37 από τις 40 θα υπερέβαιναν τουλάχιστον ένα από τα νέα όρια, ενώ 18 θα ξεπερνούσαν και τα τέσσερα.
Το ECOCITY, που παρακολουθεί τις σχετικές ευρωπαϊκές έρευνες των Transport & Environment (T&E) και Clean Cities Campaign, συνδέει τις χαμηλές επιδόσεις της Αθήνας με το μοντέλο αστικών μετακινήσεων που επικρατεί στην πρωτεύουσα. Όπως επισημαίνει, η προτεραιότητα στη χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου, οι αδυναμίες των δημόσιων συγκοινωνιών και οι περιορισμένες υποδομές για περπάτημα και ποδήλατο επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα. Παράλληλα, η ελληνική πρωτεύουσα έχει καταγράψει περιορισμένη πρόοδο στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης κατά την τελευταία δεκαετία, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις που έχουν πετύχει σημαντικές μειώσεις.
Ενδεικτική είναι η πορεία πόλεων όπως η Στουτγάρδη, το Όσλο και η ευρύτερη περιοχή του Λονδίνου, όπου οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου έχουν μειωθεί σημαντικά. Σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις η υποχώρηση του συγκεκριμένου ρύπου ξεπέρασε το ένα τρίτο μέσα σε δέκα χρόνια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις πλησίασε το 50%. Αντίστοιχα, η Κοπεγχάγη έχει αναπτύξει πλήρως ηλεκτροκίνητο στόλο λεωφορείων, ζώνες χαμηλών εκπομπών και εκτεταμένες υποδομές ποδηλασίας. Το Λονδίνο εφαρμόζει ζώνη εξαιρετικά χαμηλών εκπομπών, ενώ στην ευρύτερη περιοχή του Παρισιού έχουν προωθηθεί περιορισμοί στη χρήση του αυτοκινήτου και μέτρα ενίσχυσης της ποδηλασίας.
Η διευθύντρια της Clean Cities, Μπάρμπαρα Στολ, επισημαίνει ότι η Αθήνα εμφανίζει χαμηλές επιδόσεις και στις πολιτικές αντιμετώπισης της ρύπανσης από τις μεταφορές, υπογραμμίζοντας ότι η βελτίωση της ποιότητας του αέρα δεν προϋποθέτει πάντοτε μεγάλες οικονομικές επενδύσεις. Μεταξύ των παρεμβάσεων που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των ρύπων περιλαμβάνονται οι ζώνες χαμηλών και μηδενικών εκπομπών, η ηλεκτροκίνηση των λεωφορείων, ο περιορισμός της κυκλοφορίας οχημάτων στους δρόμους γύρω από τα σχολεία και η αναβάθμιση των υποδομών για ποδήλατο.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το ζήτημα ενόψει της εφαρμογής της αναθεωρημένης ευρωπαϊκής οδηγίας για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Τα κράτη-μέλη καλούνται να ενσωματώσουν τις νέες διατάξεις στην εθνική τους νομοθεσία έως τις 11 Δεκεμβρίου 2026, ενώ η συμμόρφωση με τα αυστηρότερα όρια προβλέπεται έως το 2030. Υπάρχει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κατόπιν σχετικού αιτήματος, δυνατότητα παράτασης της προθεσμίας έως το 2035.