Ρήτρα αναπροσαρμογής στην ηλεκτρική ενέργεια: Αναστολή εκτέλεσης διαταγής πληρωμής λόγω πιθανολογούμενης καταχρηστικότητας
Την αναστολή της εκτελεστότητας διαταγής πληρωμής για απαίτηση 32.321,76 ευρώ από λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, καθώς και της αναγκαστικής εκτέλεσης που επισπευδόταν σε βάρος πολύ μικρής επιχείρησης, διέταξε το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Το δικαστήριο πιθανολόγησε ότι ο συμβατικός όρος για τη ρήτρα αναπροσαρμογής δεν παρείχε επαρκή πληροφόρηση, ώστε η επιχείρηση να κατανοήσει την οικονομική επιβάρυνση και να ελέγξει την ορθότητα των χρεώσεων.
Της Σουζάνας Κλημεντίδη, δικηγόρου
Με την απόφαση 5095/2026, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, έγινε δεκτή η αίτηση αναστολής, μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης επί της ανακοπής. Δεν πρόκειται για οριστική ακύρωση της διαταγής πληρωμής ή διαγραφή της οφειλής, αλλά για αναστολή, με βάση την πιθανολόγηση ευδοκίμησης της ανακοπής και την πρόκληση δυσχερώς επανορθώσιμης βλάβης από την εκτέλεση.
Από τις χρεώσεις στη διαταγή πληρωμής
Η υπόθεση αφορά ετερόρρυθμη εταιρεία που εκμεταλλεύεται κατάστημα καφέ και αρτοσκευασμάτων και είχε συνάψει, στις 16 Νοεμβρίου 2020, σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας για την επαγγελματική της εγκατάσταση.
Η σύμβαση προέβλεπε βασική τιμή ημερήσιας κατανάλωσης 0,086 ευρώ ανά κιλοβατώρα και νυχτερινής κατανάλωσης 0,0785 ευρώ ανά κιλοβατώρα, περιλάμβανε όμως και μηχανισμό αναπροσαρμογής, συνδεδεμένο με την Οριακή Τιμή Συστήματος. Κατά την κρίση του δικαστηρίου, επομένως, το τιμολόγιο δεν ήταν σταθερό, αλλά κυμαινόμενο.
Ο επίμαχος όρος, με τίτλο «Χρεώσεις», προέβλεπε συντελεστές προσαύξησης και κατώτερο και ανώτερο όριο αναφοράς, βάσει των οποίων μπορούσε να προκύψει πρόσθετη χρέωση ή πίστωση. Οι συντελεστές και τα όρια παρέμεναν σταθερά για έξι μήνες, κατόπιν όμως ο προμηθευτής διατηρούσε το δικαίωμα προσαρμογής τους, με ενημέρωση στην ιστοσελίδα του και δυνατότητα αζήμιας καταγγελίας της σύμβασης από τον πελάτη.
Στους εκκαθαριστικούς λογαριασμούς που εκδόθηκαν στις 31 Δεκεμβρίου 2021, 31 Ιανουαρίου 2022 και 28 Φεβρουαρίου 2022, η ρήτρα εμφανιζόταν ως «Διακύμανση Κόστους Αγοράς», με επιμέρους χρεώσεις 11.394,42 ευρώ, 3.116,55 ευρώ και 2.705,01 ευρώ, αντίστοιχα.
Η επιχείρηση αμφισβήτησε τους υπολογισμούς, ζητώντας επανυπολογισμό των απαιτήσεων, και άλλαξε προμηθευτή, με έναρξη της νέας σύμβασης στις 31 Δεκεμβρίου 2021. Τον Απρίλιο του 2024 εκδόθηκε τελικός εκκαθαριστικός λογαριασμός, με ποσό πληρωμής 32.321,76 ευρώ.

Για την απαίτηση αυτή εκδόθηκε διαταγή πληρωμής το 2025. Στις 12 Ιανουαρίου 2026 επιδόθηκε στην επιχείρηση αντίγραφο του εκτελεστού απογράφου, με επιταγή προς πληρωμή συνολικού ποσού 33.087,76 ευρώ. Η εταιρεία άσκησε ανακοπή κατά της διαταγής και της επιταγής, ζητώντας παράλληλα την αναστολή τους.
Τα τέσσερα προβλήματα της ρήτρας
Το δικαστήριο δεν αμφισβήτησε ότι η ρήτρα βρισκόταν σε εμφανές και καίριο σημείο της σύμβασης. Αναγνώρισε ότι ο τίτλος «Χρεώσεις» προσδιόριζε το αντικείμενό της και ότι στη σύμβαση υπήρχαν ορισμός της Οριακής Τιμής Συστήματος, παραπομπή στην ιστοσελίδα του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας και αναφορά στους συντελεστές και στα όρια ενεργοποίησης.
Έκρινε, όμως, στο επίπεδο της πιθανολόγησης, ότι αυτά δεν αρκούσαν για σαφή και κατανοητή ενημέρωση.
Πρώτον, δεν αναλυόταν ο υπολογισμός της τελικής τιμής με αριθμητικά παραδείγματα, ώστε η επιχείρηση να αντιληφθεί πόσο μπορούσε να επηρεάσει η ρήτρα τον λογαριασμό της.
Δεύτερον, δεν εξηγούνταν επαρκώς ο ρόλος των συντελεστών προσαύξησης και των ορίων, ούτε οι λόγοι για τους οποίους ο προμηθευτής δικαιούνταν να τα μεταβάλει μονομερώς, παρότι επηρέαζαν την τελική χρέωση.
Τρίτον, δεν προβλεπόταν ατομική ενημέρωση του πελάτη για τις αλλαγές αυτές, ούτε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο μετά το οποίο θα εφαρμόζονταν οι νέες τιμές.
Τέταρτον, η εφαρμογή της ρήτρας επαφιόταν στη διακριτική ευχέρεια του προμηθευτή. Έτσι, σε περίπτωση πτώσης της τιμής αναφοράς κάτω από το συμβατικό όριο, μπορούσε να μη μετακυλήσει το αντίστοιχο όφελος στην επιχείρηση, αλλά να το διατηρήσει ο ίδιος. Το δικαστήριο έκρινε την πρόβλεψη αυτή αντίθετη στην απαιτούμενη εξισορρόπηση μεταξύ του κινδύνου που αναλαμβάνει ο πελάτης και του οφέλους που μπορεί να αποκομίσει.
Με βάση τις παραδοχές αυτές, πιθανολογήθηκε ότι ο προμηθευτής δεν εκπλήρωσε την υποχρέωση πληροφόρησης. Η επιχείρηση δεν μπορούσε να κατανοήσει επαρκώς την έκθεσή της στις διακυμάνσεις της αγοράς, να επιλέξει συνειδητά προμηθευτή και προϊόν, ούτε να επαληθεύσει την πρόσθετη χρέωση.
Η συνέπεια, κατά την απόφαση, ήταν η μη ενσωμάτωση του επίμαχου όρου στη σύμβαση, άρα και η μη δέσμευση της επιχείρησης από τις χρεώσεις που προέκυψαν από την εφαρμογή του. Στο σημείο αυτό στηρίχθηκε η πιθανολόγηση ότι ο σχετικός λόγος ανακοπής θα γίνει δεκτός.

Η προστασία της πολύ μικρής επιχείρησης
Το Πρωτοδικείο δέχθηκε ότι στην υπόθεση εφαρμόζονται οι προστατευτικές διατάξεις του άρθρου 2 του ν. 2251/1994, παρότι η σύμβαση είχε συναφθεί για επαγγελματική χρήση.
Όπως πιθανολογήθηκε, συνέτρεχαν σωρευτικά οι απαιτούμενες προϋποθέσεις. Οι συμβατικοί όροι ήταν προδιατυπωμένοι και δεν είχαν αποτελέσει αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, η εταιρεία πληρούσε τα κριτήρια της πολύ μικρής επιχείρησης και χρησιμοποιούσε την ηλεκτρική ενέργεια ως τελικός αποδέκτης της υπηρεσίας.
Στο σκεπτικό υπογραμμίζεται ότι η διαφάνεια δεν εξαντλείται στη γραμματική κατανόηση ενός όρου ή στην απλή αναγραφή ενός μαθηματικού μηχανισμού. Απαιτεί πραγματική δυνατότητα κατανόησης των οικονομικών συνεπειών του, με σαφή, συγκεκριμένη και εύληπτη πληροφόρηση. Το βάρος απόδειξης ότι παρασχέθηκαν επαρκείς και ακριβείς πληροφορίες φέρει ο προμηθευτής.
Η απόφαση διευκρινίζει, επίσης, ότι η πρόβλεψη ρήτρας αναπροσαρμογής αποτελεί συνήθη εμπορική πρακτική, προβλεπόμενη στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. Η ύπαρξή της δεν κρίθηκε από μόνη της μη νόμιμη. Το πρόβλημα εντοπίστηκε στον τρόπο διατύπωσης και ενημέρωσης για τη συγκεκριμένη ρήτρα.
Το δικαστήριο αναφέρθηκε και στις κατευθυντήριες οδηγίες της ΡΑΕ για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων, ιδίως στην απόφαση 409/2020 και στις μεταγενέστερες αποφάσεις 967/2021 και 389/2022. Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε τη σημασία των κατανοητών παραδειγμάτων, της σαφούς μεθοδολογίας και της δυνατότητας σύγκρισης των τιμολογίων. Η προτεινόμενη μορφή της ρήτρας δεν ήταν δεσμευτική, οι προμηθευτές μπορούσαν να χρησιμοποιούν ισοδύναμα μέτρα που υπηρετούσαν τις ίδιες αρχές.
Τελικά, διατάχθηκε η αναστολή τόσο της εκτελεστότητας της διαταγής πληρωμής όσο και της αναγκαστικής εκτέλεσης, μέχρι την οριστική απόφαση επί της ανακοπής. Παρά την αποδοχή της αίτησης, επιβλήθηκαν στην αιτούσα δικαστικά έξοδα 300 ευρώ, καθώς στις αιτήσεις αναστολής εκτέλεσης τα έξοδα βαρύνουν τον αιτούντα, σύμφωνα με τη σχετική διάταξη του Κώδικα Δικηγόρων.