Δικαιοσύνη: Στην 26η θέση της ΕΕ η Ελλάδα – 737 ημέρες για μια αστική υπόθεση και χιλιάδες εκκρεμότητες
Σχεδόν δύο χρόνια απαιτούνται για την εκδίκαση μιας αστικής υπόθεσης στον πρώτο βαθμό, με την Ελλάδα να βρίσκεται προτελευταία στην ευρωπαϊκή κατάταξη. Τι αποκαλύπτει η μελέτη του ΚΕΦΙΜ για τις καθυστερήσεις, την υποστελέχωση των δικαστικών υπηρεσιών και τις επιπτώσεις στην οικονομία.
Στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματος βρίσκεται η Ελλάδα, με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν μεγάλες καθυστερήσεις στην επίλυση των δικαστικών διαφορών. Σύμφωνα με νέα μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), η χώρα καταλαμβάνει την 26η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών στον Δείκτη Απόδοσης των Δικαστικών Συστημάτων (JUSPER), συγκεντρώνοντας μόλις 34,8 μονάδες με άριστα το 100, έναντι 52,5 μονάδων του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Χαμηλότερα βρίσκεται μόνο η Κύπρος, ενώ στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται η Λετονία, η Βουλγαρία και η Εσθονία.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον χρόνο απονομής της Δικαιοσύνης. Με βάση τα στοιχεία του 2024, για την εκδίκαση μιας αστικής υπόθεσης σε πρώτο βαθμό απαιτούνται κατά μέσο όρο 737 ημέρες, χρόνος σχεδόν τριπλάσιος από την ευρωπαϊκή διάμεσο. Παράλληλα, οι εκκρεμότητες εξακολουθούν να συσσωρεύονται, καθώς για κάθε 100 νέες υποθέσεις που εισέρχονται στα δικαστήρια επιλύονται μόλις 81. Η απόκλιση αποτυπώνεται και στον πυλώνα της αποδοτικότητας, όπου η Ελλάδα συγκεντρώνει 26,1 μονάδες, έναντι 56,4 στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η χώρα διαθέτει αναλογικά περισσότερους δικαστές από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Συγκεκριμένα, αντιστοιχούν 37,3 δικαστές ανά 100.000 κατοίκους, αριθμός σχεδόν διπλάσιος από την ευρωπαϊκή διάμεσο. Ωστόσο, η στελέχωση των δικαστικών υπηρεσιών παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες, καθώς σε κάθε δικαστή αντιστοιχεί μόλις ένας υπάλληλος υποστήριξης, όταν στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες η αναλογία πλησιάζει τους τρεις. Η περιορισμένη γραμματειακή υποστήριξη, οι οργανωτικές αδυναμίες και η ανεπαρκής αξιοποίηση της τεχνολογίας επιβαρύνουν τη λειτουργία των δικαστηρίων.
Προβλήματα καταγράφονται και στην πρόσβαση των πολιτών στη Δικαιοσύνη. Στον συγκεκριμένο τομέα η Ελλάδα συγκεντρώνει 39 μονάδες, έναντι 50 στην ΕΕ, με την ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών και τη νομική αρωγή να εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικές εκκρεμότητες. Οι αδυναμίες αυτές δυσχεραίνουν την εξυπηρέτηση των πολιτών και αυξάνουν το κόστος και τον χρόνο που απαιτούνται για την επίλυση δικαστικών διαφορών.
Οι καθυστερήσεις έχουν παράλληλα άμεσο οικονομικό αντίκτυπο, καθώς επηρεάζουν την επιχειρηματικότητα και την επενδυτική δραστηριότητα. Μια επιχείρηση που περιμένει για χρόνια την έκδοση απόφασης σε μια εμπορική διαφορά μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα ρευστότητας, ενώ η αβεβαιότητα γύρω από την επίλυση δικαστικών υποθέσεων ενδέχεται να οδηγήσει επενδυτές στην αναβολή ή ακόμη και στην εγκατάλειψη σχεδίων. Η μελέτη του ΚΕΦΙΜ καταγράφει θετική συσχέτιση μεταξύ της αποτελεσματικότητας των δικαστικών συστημάτων και των άμεσων ξένων επενδύσεων, αναδεικνύοντας τη σημασία της ταχείας απονομής της Δικαιοσύνης για την ανταγωνιστικότητα μιας οικονομίας.
Από την πλευρά του, το υπουργείο Δικαιοσύνης επικαλείται βελτίωση της κατάστασης μετά την εφαρμογή του νέου δικαστικού χάρτη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης αποφάσεων στα Πρωτοδικεία μειώθηκε από τις 774 στις 357 ημέρες. Παράλληλα, ο ρυθμός εκκαθάρισης των υποθέσεων αυξήθηκε στο 105,1%, γεγονός που, σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία, δείχνει ότι πλέον επιλύονται περισσότερες υποθέσεις από όσες εισέρχονται στα δικαστήρια.
Ωστόσο, η συνολική ευρωπαϊκή εικόνα εξακολουθεί να αποτυπώνει σημαντική απόσταση από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η μελέτη καταγράφει ότι κατά την περίοδο 2021-2024 η Ελλάδα παρέμεινε στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης, χωρίς ουσιαστική σύγκλιση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Οι επιδόσεις αυτές αναδεικνύουν τις δυσκολίες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολίτες και επιχειρήσεις, καθώς η αναμονή για την έκδοση δικαστικών αποφάσεων παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής Δικαιοσύνης.
