Σενάριο σοκ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Σύνταξη στα 72 το 2080 και 1,6 εκατ. λιγότεροι στην αγορά εργασίας
Αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης στα 68 έτη από το 2030, στα 70 έως το 2055 και ακόμη και στα 72 έτη μέχρι το 2080 προβλέπει το μακροπρόθεσμο σενάριο που περιλαμβάνεται στην έκθεση Ageing Report 2027 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι εκτιμήσεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των εργαζομένων δημιουργούν αυξανόμενες πιέσεις στη χρηματοδότηση των συντάξεων. Οι συγκεκριμένοι αριθμοί αποτελούν προβολές και όχι ψηφισμένες αλλαγές στη νομοθεσία.
Σύμφωνα με το εξεταζόμενο σενάριο, το γενικό όριο ηλικίας για πλήρη συνταξιοδότηση, από τα 67 έτη που ισχύουν σήμερα, θα μπορούσε να αυξηθεί στα 68 το 2030, στα 70 το 2055 και στα 72 το 2080. Αντίστοιχα, το όριο για πρόωρη συνταξιοδότηση προβλέπεται να μετακινηθεί από τα 62 στα 63 έτη το 2030, στα 65 το 2055 και στα 67 το 2080. Οι προβλέψεις αφορούν άνδρες και γυναίκες και συνδέονται με την προοπτική αναπροσαρμογής των ηλικιακών ορίων βάσει της εξέλιξης του προσδόκιμου ζωής.
Καθοριστικός παράγοντας για τις συγκεκριμένες εκτιμήσεις είναι το δημογραφικό πρόβλημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας, από περίπου 10,4 εκατομμύρια το 2025, ενδέχεται να περιοριστεί στα 7,6 εκατομμύρια έως το 2080, καταγράφοντας μείωση περίπου 27%. Την ίδια στιγμή, ο δείκτης γονιμότητας προβλέπεται να αυξηθεί με ιδιαίτερα αργούς ρυθμούς, από 1,20 παιδιά ανά γυναίκα το 2025 σε 1,45 το 2080, παραμένοντας σημαντικά χαμηλότερα από το επίπεδο που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού. Παράλληλα, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να αυξηθεί, φτάνοντας τα 90,1 έτη για τις γυναίκες και τα 86,4 έτη για τους άνδρες το 2080.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η μεταβολή στη σύνθεση του πληθυσμού. Το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή εκείνων που βρίσκονται στην κύρια παραγωγική ηλικία, εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει από το 58% το 2025 στο 50% το 2080. Αντίθετα, το μερίδιο των ατόμων άνω των 65 ετών αναμένεται να αυξηθεί από 23,9% σε 34,8% κατά την ίδια περίοδο. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η προβλεπόμενη αύξηση για τους πολίτες άνω των 80 ετών, το ποσοστό των οποίων εκτιμάται ότι θα υπερδιπλασιαστεί, από 7,2% το 2025 σε 14,9% το 2080.
Η συρρίκνωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας αποτυπώνεται και στις προβλέψεις για την αγορά εργασίας. Ο αριθμός των ατόμων ηλικίας 20 έως 64 ετών αναμένεται να μειωθεί από περίπου 6 εκατομμύρια το 2025 σε 3,8 εκατομμύρια το 2080, ενώ το συνολικό εργατικό δυναμικό προβλέπεται να περιοριστεί από 4,6 εκατομμύρια σε 3,3 εκατομμύρια. Την ίδια στιγμή, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 77,3% σε 85,5%. Για τις γυναίκες προβλέπεται σημαντική άνοδος, από 68,5% το 2025 σε 83,8% το 2080, ενώ για τους άνδρες η αύξηση αναμένεται να είναι σαφώς μικρότερη, από 86,1% σε 87,3%.
Σημαντική μεταβολή προβλέπεται και στην ηλικία αποχώρησης από την εργασία. Η μέση πραγματική ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας αναμένεται να αυξηθεί από τα 64,9 έτη το 2025 στα 68,6 έτη το 2080, για άνδρες και γυναίκες. Παράλληλα, το ποσοστό συμμετοχής των εργαζομένων ηλικίας 55 έως 64 ετών στην αγορά εργασίας εκτιμάται ότι θα ενισχυθεί από 60,8% σε 74,4%. Η ανεργία στις ηλικίες 15 έως 74 ετών προβλέπεται, από την πλευρά της, να υποχωρήσει από 8,8% το 2025 σε 6,5% το 2080.
Οι πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα γίνονται ακόμη πιο εμφανείς μέσα από τον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων, ο οποίος αποτυπώνει τη σχέση του πληθυσμού άνω των 65 ετών με τον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας. Σύμφωνα με τις προβολές, ο δείκτης αναμένεται να αυξηθεί από 41,3% το 2025 σε 69,3% το 2080. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε μείωση των εργαζομένων που αντιστοιχούν σε κάθε συνταξιούχο, από περίπου 2,4 το 2025 σε μόλις 1,5 το 2080. Την ίδια περίοδο, ο συνολικός δείκτης εξάρτησης προβλέπεται να προσεγγίσει το 99,9%, γεγονός που σημαίνει ότι για κάθε εργαζόμενο θα αντιστοιχεί σχεδόν ένα άτομο εκτός παραγωγικής ηλικίας, είτε παιδί είτε συνταξιούχος.
