Πλασματική αποδοχή κληρονομιάς: Πότε μπορεί να ακυρωθεί
Δικαστική δικαίωση για εγγονή που αγνοούσε ότι είχε κληρονομικά δικαιώματα από τον παππού της – Πώς κρίθηκε η ουσιώδης πλάνη, τι ισχύει με την εξάμηνη προθεσμία και πότε μπορεί να γίνει νέα αποποίηση.
Τη δυνατότητα ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής μιας κληρονομιάς λόγω ουσιώδους πλάνης αναδεικνύει απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Κιλκίς, το οποίο έκανε δεκτή αγωγή γυναίκας που δεν γνώριζε ότι είχε καταστεί εξ αδιαθέτου κληρονόμος του παππού της. Παρότι γνώριζε τον θάνατό του, θεωρούσε ότι είχε αφήσει διαθήκη με την οποία είχαν οριστεί άλλα πρόσωπα ως κληρονόμοι, χωρίς να περιλαμβάνεται η ίδια.
Η υπόθεση αφορούσε τον θάνατο του παππού της, στις 15 Μαρτίου 2015, χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη. Ως πλησιέστεροι συγγενείς και εξ αδιαθέτου κληρονόμοι καλούνταν τα δύο εν ζωή παιδιά του και η εγγονή του, η οποία ήταν η μοναδική εκπρόσωπος της κόρης του που είχε αποβιώσει νωρίτερα. Σύμφωνα με τον κανόνα της διαδοχής κατά ρίζες, καθένας από τους τρεις δικαιούνταν το ένα τρίτο της κληρονομιάς.
Η γυναίκα ήταν μόλις 19 ετών όταν πέθανε ο παππούς της και δεν διατηρούσε οικογενειακές σχέσεις μαζί του μετά τον θάνατο της μητέρας της. Λόγω της ηλικίας της, των σπουδών της και της περιορισμένης κοινωνικής εμπειρίας της, δεν γνώριζε το νομικό πλαίσιο της κληρονομικής διαδοχής ούτε τις προθεσμίες που προβλέπονται για την αποποίηση. Καθώς πίστευε ότι υπήρχε διαθήκη που δεν την περιλάμβανε, δεν προχώρησε σε αποποίηση μέσα στην προβλεπόμενη τετράμηνη προθεσμία, με αποτέλεσμα να επέλθει πλασματική αποδοχή της κληρονομιάς.
Το ζήτημα ήρθε στο προσκήνιο όταν άρχισαν να εμφανίζονται οφειλές προς το Δημόσιο λόγω της κληρονομικής της ιδιότητας. Τον Φεβρουάριο του 2022 είχε εκδοθεί ατομική ειδοποίηση για χρέη ύψους 515,74 ευρώ, χωρίς όμως το δικαστήριο να δεχθεί ότι η γυναίκα είχε λάβει πραγματική γνώση του περιεχομένου της. Εκείνη την περίοδο φοιτούσε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και απουσίαζε συχνά από την κατοικία της στην Αθήνα. Τον Σεπτέμβριο του 2024 εκδόθηκε νέα ειδοποίηση για επιπλέον οφειλές 286,11 ευρώ, γεγονός που την οδήγησε στην αναζήτηση νομικής συμβουλής.
Στις 10 Οκτωβρίου 2024 υπέβαλε αίτηση για την έκδοση πιστοποιητικού περί μη δημοσίευσης διαθήκης του παππού της. Το πιστοποιητικό εκδόθηκε στις 23 Μαΐου 2025 και τότε πληροφορήθηκε ότι δεν υπήρχε διαθήκη και ότι η ίδια είχε κληθεί στην κληρονομιά ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Το δικαστήριο εξέτασε ειδικότερα τη διαφορά ανάμεσα στη γνώση του θανάτου του κληρονομουμένου και στη γνώση του λόγου για τον οποίο κάποιος καλείται στην κληρονομιά. Όπως διευκρίνισε, η προθεσμία αποποίησης αρχίζει όταν ο κληρονόμος γνωρίζει τόσο το γεγονός του θανάτου όσο και τον τρόπο με τον οποίο αποκτά την κληρονομική ιδιότητα, είτε μέσω διαθήκης είτε βάσει του νόμου.
Παράλληλα, το Ελληνικό Δημόσιο προέβαλε ένσταση εξάμηνης παραγραφής της αγωγής ακύρωσης, επικαλούμενο το άρθρο 1857 του Αστικού Κώδικα. Το Πρωτοδικείο απέρριψε τον ισχυρισμό, κρίνοντας ότι όταν η πλασματική αποδοχή οφείλεται σε εξακολουθητική πλάνη, η εξάμηνη προθεσμία για την άσκηση της αγωγής αρχίζει από τη στιγμή που αίρεται η πλάνη και όχι από τον χρόνο κατά τον οποίο έγινε γνωστός ο θάνατος του συγγενή. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πλάνη έπαψε στις 23 Μαΐου 2025, ενώ η αγωγή επιδόθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2025, δηλαδή την τελευταία ημέρα της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Στο σκεπτικό της απόφασης, με αναφορά στα άρθρα 140, 141 και 1857 του Αστικού Κώδικα, επισημαίνεται ότι η ουσιώδης πλάνη μπορεί να αφορά όχι μόνο πραγματικά περιστατικά, αλλά και την άγνοια του νομικού καθεστώτος που διέπει την κληρονομική διαδοχή. Ειδικότερα, η άγνοια των κανόνων για την αυτοδίκαιη κτήση της κληρονομιάς, της προθεσμίας αποποίησης ή των συνεπειών από την άπρακτη παρέλευσή της μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αποτελέσει λόγο ακύρωσης. Απαραίτητο είναι να αποδεικνύεται ότι η πλάνη αφορούσε τόσο ουσιώδες στοιχείο, ώστε εάν ο κληρονόμος γνώριζε την πραγματική κατάσταση, δεν θα είχε αφήσει να παρέλθει η προθεσμία αποποίησης.
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Κιλκίς έκανε δεκτή την αγωγή και ακύρωσε την πλασματική αποδοχή της κληρονομιάς. Σύμφωνα με την απόφαση, μετά την τελεσιδικία της δικαστικής κρίσης αρχίζει εκ νέου η τετράμηνη προθεσμία αποποίησης, δίνοντας στην ενάγουσα τη δυνατότητα να υποβάλει τη σχετική δήλωση.
