Ιωάννα Καλαντζάκου-Τσατσαρώνη: «Πλαφόν» στις παλιές οφειλές και απαλλαγή των πτωχευμένων σε έναν χρόνο
Στις αλλαγές που επιφέρει το νομοσχέδιο για τα κόκκινα δάνεια, με έμφαση στην προστασία των οφειλετών, τον έλεγχο των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) και την επιτάχυνση της διαδικασίας απαλλαγής από τα χρέη, αναφέρεται η Ιωάννα Καλαντζάκου-Τσατσαρώνη, δικηγόρος, Αντιπρόεδρος Δ.Σ του Συνδέσμου Ελλήνων Εμπορικολόγων, Επικεφαλής της Επιτροπής Πτωχευτικού Δικαίου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών και πρώην αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών.
Όπως επισημαίνει, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στο άρθρο 23 του νομοσχεδίου, το οποίο τελικά αποσύρθηκε, με αποτέλεσμα να επισκιαστούν άλλες ρυθμίσεις που περιλαμβάνουν σημαντικές παρεμβάσεις υπέρ των δανειοληπτών και των οφειλετών.
Η ίδια χαρακτηρίζει την επίμαχη διάταξη «σοβαρή αστοχία του νομοθέτη», υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και θετικές προβλέψεις, οι οποίες κινούνται προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης διαφάνειας και της εκλογίκευσης της συμπεριφοράς των servicers.
Δωρεάν ενημέρωση των οφειλετών και αναστολή τοκοφορίας
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στην υποχρέωση των εταιρειών διαχείρισης να παρέχουν δωρεάν στους οφειλέτες αναλυτική ενημέρωση για το υπόλοιπο των οφειλών τους, καθώς και τα απαραίτητα στοιχεία και έγγραφα που αφορούν την απαίτηση.
Σύμφωνα με τη νέα πρόβλεψη, εφόσον οι εταιρείες δεν ανταποκριθούν μέσα σε 45 ημέρες από την υποβολή του σχετικού αιτήματος, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας. Πρόκειται για μια ρύθμιση που έρχεται να αντιμετωπίσει ένα συχνό πρόβλημα της μέχρι σήμερα πρακτικής: οφειλέτες δέχονταν οχλήσεις και απαιτήσεις πληρωμής χωρίς να έχουν στη διάθεσή τους αναλυτική εικόνα της οφειλής τους ή αντίγραφα των κρίσιμων εγγράφων. Η έλλειψη αυτή δυσχέραινε ακόμη και τον έλεγχο της νομιμότητας των απαιτήσεων, μεταξύ άλλων και ως προς το ενδεχόμενο παραγραφής τους.
«Πλαφόν» στο τριπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου για παλιές οφειλές
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τη διεύρυνση της εφαρμογής του ορίου του τριπλάσιου του αρχικού κεφαλαίου του δανείου, βάσει του άρθρου 39 του ν. 3259/2004.
Η ρύθμιση προβλέπει ότι, κατά τον επανυπολογισμό της οφειλής, εφαρμόζεται ως ανώτατο όριο το τριπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου, ενώ συνυπολογίζονται και αφαιρούνται όλες οι καταβολές που έχουν πραγματοποιηθεί οποτεδήποτε, είτε από τον ίδιο τον οφειλέτη είτε από τους εγγυητές του. Με άλλα λόγια, δεν λαμβάνονται υπόψη μόνο οι πρόσφατες πληρωμές, αλλά το σύνολο των καταβολών σε όλη τη διάρκεια της δανειακής σχέσης.
Όπως εξηγεί η κ. Καλαντζάκου-Τσατσαρώνη, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης επανέρχονται έπειτα από πολυετή αδράνεια, διεκδικώντας ποσά που έχουν διογκωθεί σημαντικά λόγω τόκων και κεφαλαιοποιημένων τόκων. Το αποτέλεσμα είναι σε ορισμένες περιπτώσεις η απαίτηση να φτάνει σε πολλαπλάσιο ύψος σε σχέση με το αρχικό κεφάλαιο του δανείου.
Με τη νέα πρόβλεψη, οι servicers καλούνται να επανυπολογίσουν τις παλαιές οφειλές εφαρμόζοντας το συγκεκριμένο όριο και αφαιρώντας τις καταβολές που έχουν πραγματοποιηθεί από τους οφειλέτες και τους εγγυητές τους. Παράλληλα, υποχρεούνται να παρέχουν στους ενδιαφερόμενους αναλυτική ενημέρωση για τον τρόπο επανυπολογισμού του ύψους της οφειλής μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευση του νόμου.
Απαλλαγή από τα χρέη σε ένα έτος για όλους τους πτωχεύοντες
Σημαντική αλλαγή προβλέπεται και στο πεδίο του πτωχευτικού δικαίου, καθώς το νομοσχέδιο προωθεί την ενοποίηση του χρόνου απαλλαγής των φυσικών προσώπων από τα χρέη τους στο ένα έτος από την κήρυξη της πτώχευσης.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση διαφοροποιείται από το ισχύον καθεστώς του ν. 4738/2020, σύμφωνα με το οποίο η απαλλαγή επέρχεται κατά κανόνα μετά από τρία χρόνια. Η δυνατότητα απαλλαγής σε ένα έτος προβλέπεται σήμερα για συγκεκριμένη κατηγορία οφειλετών, οι οποίοι διαθέτουν περιουσία αξίας άνω των 100.000 ευρώ, η οποία αντιστοιχεί σε ποσοστό μεγαλύτερο του 10% των οφειλών τους.
Η κ. Καλαντζάκου-Τσατσαρώνη θεωρεί ότι η διάκριση αυτή δεν δικαιολογείται, καθώς δεν υπάρχει ουσιαστικός λόγος να παρατείνεται ο χρόνος απαλλαγής για όσους δεν διαθέτουν επαρκή περιουσία. Όπως επισημαίνει, τα περιουσιακά στοιχεία των πτωχών οφειλετών οδηγούνται σε εκποίηση, ενώ ο νόμος προβλέπει ήδη τη δυνατότητα ανάκλησης της απαλλαγής, εφόσον διαπιστωθεί ότι ο οφειλέτης απέκρυψε περιουσιακά στοιχεία. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να ασκηθεί εντός τριών ετών από την επέλευση της απαλλαγής.
Κατά την ίδια, η καθιέρωση ενιαίου χρόνου απαλλαγής ενός έτους αποτελεί σημαντική εξέλιξη, καθώς επιταχύνει την οικονομική επανεκκίνηση των φυσικών προσώπων που πτωχεύουν, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να επανενταχθούν ταχύτερα στην οικονομική δραστηριότητα.
Οι προσφυγές Δημοσίου και ΕΦΚΑ και οι καθυστερήσεις
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της νέας ρύθμισης συνδέεται άμεσα και με τη στάση που θα τηρήσουν το Δημόσιο και ο ΕΦΚΑ απέναντι στις διαδικασίες απαλλαγής. Η ίδια επισημαίνει ότι οι μαζικές προσφυγές των δύο φορέων, τις οποίες χαρακτηρίζει «νομικά και ουσιαστικά αβάσιμες», έχουν ως αποτέλεσμα να καθυστερεί η απαλλαγή των οφειλετών και, κατ’ επέκταση, η οικονομική τους επανεκκίνηση.
Όπως υπογραμμίζει, δεν αρκεί να θεσπιστεί η δυνατότητα απαλλαγής μέσα σε ένα έτος, εάν στην πράξη οι διαδικασίες εξακολουθούν να καθυστερούν εξαιτίας δικαστικών προσφυγών. Ο σκοπός του πτωχευτικού νόμου είναι να παρέχει στους υπερχρεωμένους πολίτες μια πραγματική δυνατότητα οικονομικής επανεκκίνησης και όχι να παρατείνει την αβεβαιότητα και την οικονομική τους εκκρεμότητα.
Κλείνοντας, η κ. Καλαντζάκου-Τσατσαρώνη σημειώνει ότι, έξι χρόνια μετά την εφαρμογή του ν. 4738/2020, εξακολουθούν να απαιτούνται διορθωτικές παρεμβάσεις, προκειμένου να αντιμετωπιστούν προβλήματα που έχουν αναδειχθεί στην πράξη. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί ότι οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν να ανταποκριθούν σε υπαρκτές ανάγκες, τόσο ως προς τη διαχείριση των κόκκινων δανείων όσο και ως προς την ουσιαστική δυνατότητα των πτωχευμένων φυσικών προσώπων να απαλλαγούν από τα χρέη τους.
