ΣτΕ: Πότε είναι παράνομη η κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας για χρέη στο Δημόσιο
Το Δημόσιο οφείλει να ερευνά και να αποκλείει τεκμηριωμένα την ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων πριν προχωρήσει στην κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας οφειλέτη, σύμφωνα με την απόφαση ΣτΕ 1404/2026.
Σημαντικές διευκρινίσεις για την κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας οφειλετών του Δημοσίου παρέχει το Συμβούλιο της Επικρατείας με την απόφαση ΣτΕ Στ΄ 1404/2026. Σύμφωνα με την κρίση του Δικαστηρίου, η κατάσχεση ακινήτου που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μοναδική κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του δεν είναι νόμιμη, εφόσον δεν έχει προηγηθεί έρευνα και τεκμηριωμένος αποκλεισμός άλλων περιουσιακών στοιχείων που θα μπορούσαν να καλύψουν την οφειλή.
Η απόφαση βασίζεται στις συνταγματικές αρχές της αναλογικότητας και της προστασίας της κατοικίας, η οποία συνδέεται άμεσα με την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Όπως επισημαίνεται, όλα τα κρατικά όργανα οφείλουν να διασφαλίζουν αποτελεσματικά την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ακόμη και όταν προχωρούν σε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης για την ικανοποίηση απαιτήσεων του Δημοσίου.
Ειδικότερα, πριν από την κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας, πρέπει να αποδεικνύεται ότι το συγκεκριμένο μέτρο είναι απολύτως αναγκαίο για την είσπραξη της οφειλής. Αυτό προϋποθέτει ότι έχουν προηγουμένως εξεταστεί άλλες διαθέσιμες επιλογές και έχουν αποκλειστεί, με συγκεκριμένα στοιχεία, άλλα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ικανοποίηση της απαίτησης.
Εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί η απαιτούμενη έρευνα, η επιλογή της μοναδικής κατοικίας ως αντικειμένου κατάσχεσης θεωρείται μη νόμιμη. Η πλημμέλεια δεν περιορίζεται στην έκθεση αναγκαστικής κατάσχεσης, αλλά επηρεάζει και τις επόμενες πράξεις της διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος πλειστηριασμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δυνατότητα δικαστικής αμφισβήτησης της διαδικασίας. Το ΣτΕ έκρινε ότι η συγκεκριμένη πλημμέλεια μπορεί, καταρχήν, να προβληθεί για πρώτη φορά με ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού, ακόμη και αν δεν είχε προβληθεί προηγουμένως με ανακοπή κατά της έκθεσης αναγκαστικής κατάσχεσης.
Σε περίπτωση που γίνει δεκτή η ανακοπή για τον συγκεκριμένο λόγο, ακυρώνεται το πρόγραμμα πλειστηριασμού και η προηγούμενη έκθεση κατάσχεσης καθίσταται ανενεργή. Η κρίση του Δικαστηρίου αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ) σε περιπτώσεις κατάσχεσης ακινήτου που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μοναδική κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του.
