Συνήγορος του Πολίτη: Συντάξεις που κόβονται, επιδόματα που μπλοκάρονται και πολίτες που περιμένουν χρόνια για τα δικαιώματά τους
Τι συμβαίνει όταν ένας συνταξιούχος βλέπει τη σύνταξή του να διακόπτεται για οφειλές που συσσωρεύθηκαν επί χρόνια από λάθη της διοίκησης; Πώς μπορεί μια γυναίκα να περιμένει περισσότερο από έναν χρόνο για προληπτικό υπερηχογράφημα μαστού; Και γιατί ένας πολίτης που απέκτησε σπίτι σε πλειστηριασμό καλείται να πληρώσει τους λογαριασμούς ύδρευσης του προηγούμενου ιδιοκτήτη;
Τέτοιες υποθέσεις βρίσκονται στο επίκεντρο του νέου τετραμηνιαίου δελτίου του Συνηγόρου του Πολίτη για την περίοδο Μαΐου – Αυγούστου 2026, το οποίο αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες στις συναλλαγές τους με τη δημόσια διοίκηση και αναδεικνύει τις συνέπειες της γραφειοκρατίας στην καθημερινότητα, την οικονομική ασφάλεια και την άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Οι υποθέσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, από την κοινωνική ασφάλιση και την υγεία έως την εκπαίδευση, την παιδική προστασία, τις δημοτικές υπηρεσίες και την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία. Σε αρκετές περιπτώσεις, η παρέμβαση της Ανεξάρτητης Αρχής οδήγησε σε αλλαγή της στάσης της διοίκησης, διαγραφή οφειλών και καταβολή αποζημιώσεων. Σε άλλες, οι αρμόδιοι φορείς άφησαν σημαντικά ερωτήματα αναπάντητα.
Συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ αντιμέτωποι με μεγάλες περικοπές για λάθη πολλών ετών
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές υποθέσεις αφορά συνταξιούχους γήρατος του πρώην ΟΓΑ, οι οποίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με αιφνιδιαστικούς καταλογισμούς οφειλών μετά τη χορήγηση και σύνταξης λόγω θανάτου.
Σύμφωνα με τις αναφορές που εξετάστηκαν, η διοίκηση συνέχισε επί χρόνια να καταβάλλει μέρος της βασικής σύνταξης, το οποίο όφειλε να είχε περικοπεί αμέσως μετά την απονομή της δεύτερης σύνταξης. Η καθυστερημένη διαπίστωση της αχρεώστητης καταβολής είχε ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση οφειλών, τις οποίες οι συνταξιούχοι κλήθηκαν εκ των υστέρων να επιστρέψουν.
Για την είσπραξή τους, η σύνταξη γήρατος διακόπηκε αρχικά πλήρως και στη συνέχεια μερικώς, περιορίζοντας δραστικά το διαθέσιμο εισόδημα των δικαιούχων.
Ο Συνήγορος του Πολίτη εισηγήθηκε νομοθετική παρέμβαση ώστε, ακόμη και σε περιπτώσεις καταλογισμού, να διασφαλίζεται επαρκές εισόδημα για αξιοπρεπή διαβίωση. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, σύμφωνα με την οποία η καλή πίστη των συνταξιούχων, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερα δυσμενείς οικονομικές συνέπειες της επιστροφής των ποσών, μπορεί να δικαιολογεί την κατ’ εξαίρεση μη αναζήτησή τους.
Στην απάντησή του, ο e-ΕΦΚΑ αναφέρθηκε στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, στη δυνατότητα υποβολής αντιρρήσεων και στις προσπάθειες έγκαιρης αντιμετώπισης αντίστοιχων περιπτώσεων. Ωστόσο, σύμφωνα με την Αρχή, η πρόταση περί κατ’ εξαίρεση μη αναζήτησης των ποσών δεν έγινε δεκτή, ενώ παρέμεινε αναπάντητο το αίτημα νομοθετικής αλλαγής από το αρμόδιο υπουργείο.
Προληπτικές εξετάσεις με αναμονή άνω του ενός έτους
Σοβαρά προβλήματα πρόσβασης στις προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο του μαστού καταγράφονται επίσης στο δελτίο.
Ο Συνήγορος εξέτασε τρεις αναφορές γυναικών που αντιμετώπισαν δυσκολίες στη διενέργεια υπερηχογραφήματος μαστού στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου.
Στην πρώτη περίπτωση, γυναίκα προσήλθε σε ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο που εμφανιζόταν στον επίσημο κατάλογο συνεργαζόμενων παρόχων, αλλά ενημερώθηκε ότι έπρεπε να πληρώσει την εξέταση. Αρνήθηκε την επιβάρυνση και τελικά ο υπέρηχος δεν πραγματοποιήθηκε.
Σε άλλες περιπτώσεις, γυναίκες διαπίστωσαν ότι στην περιφερειακή ενότητα κατοικίας τους δεν υπήρχαν διαθέσιμα συνεργαζόμενα διαγνωστικά κέντρα.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η καταγγελία πολίτη σύμφωνα με την οποία ο χρόνος αναμονής για υπερηχογράφημα μαστού ξεπερνούσε τον έναν χρόνο, γεγονός που, όπως επισήμανε η Αρχή, υπονομεύει τον ίδιο τον σκοπό του προσυμπτωματικού ελέγχου.
Ο Συνήγορος απευθύνθηκε στο Υπουργείο Υγείας ζητώντας διερεύνηση και αντιμετώπιση των προβλημάτων. Σύμφωνα με το δελτίο, δεν έλαβε απάντηση ούτε προέκυψαν συγκεκριμένες ενέργειες επίλυσής τους.
Αγόρασε σπίτι σε πλειστηριασμό και του ζητούσαν τα χρέη του προηγούμενου ιδιοκτήτη
Μια υπόθεση με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για όσους αποκτούν ακίνητα μέσω αναγκαστικού πλειστηριασμού καταγράφηκε στο Ηράκλειο Κρήτης.
Γυναίκα που απέκτησε ακίνητο σε πλειστηριασμό ζήτησε τη σύνδεσή του με το δίκτυο ύδρευσης, όμως η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Ηρακλείου αρνήθηκε να συνάψει νέα σύμβαση, επικαλούμενη ανεξόφλητες οφειλές ύδρευσης και αποχέτευσης του προηγούμενου ιδιοκτήτη, ύψους περίπου 1.000 ευρώ.
Ο Συνήγορος του Πολίτη παρενέβη επικαλούμενος το άρθρο 47 του ν. 5134/2024, σύμφωνα με το οποίο οι διατάξεις που μεταφέρουν στον ειδικό διάδοχο οφειλές από παροχές ηλεκτρικής ενέργειας, άρδευσης, ύδρευσης ή φυσικού αερίου δεν εφαρμόζονται στην περίπτωση αναγκαστικού δημόσιου πλειστηριασμού.
Η Αρχή επισήμανε ότι ο συγκεκριμένος πλειστηριασμός είχε πραγματοποιηθεί στις 28 Απριλίου 2025, δηλαδή μετά την έναρξη ισχύος της σχετικής ρύθμισης.
Η παρέμβαση οδήγησε σε ανατροπή της αρχικής άρνησης. Η ΔΕΥΑ Ηρακλείου αναγνώρισε την υπεροχή της ειδικής νομοθετικής διάταξης και ανακοίνωσε ότι θα διαγράψει τις παλαιές οφειλές, θα συνάψει νέα σύμβαση με την ιδιοκτήτρια και θα προχωρήσει στην επανασύνδεση της υδροδότησης.
Αποζημίωση 65.334 ευρώ για ακίνητο που είχε δεσμευτεί πριν από 28 χρόνια
Στον Δήμο Αχαρνών, πολίτες ανέμεναν την καταβολή αποζημίωσης για ακίνητο που είχε δεσμευτεί λόγω ρυμοτομίας πριν από 28 χρόνια.
Παρότι οι δικαιούχοι είχαν αναγνωριστεί δικαστικά το 2023 και είχε εκδοθεί διαταγή πληρωμής τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Δήμος καθυστερούσε να καταβάλει το ποσό των 65.334 ευρώ, επικαλούμενος την έλλειψη σχετικής πίστωσης στον προϋπολογισμό και τον μεγάλο αριθμό εκκρεμών απαλλοτριώσεων.
Ο Συνήγορος υπογράμμισε τη συνταγματική υποχρέωση καταβολής πλήρους αποζημίωσης για τη στέρηση της ιδιοκτησίας και την υποχρέωση συμμόρφωσης προς τη δικαστική διαταγή πληρωμής.
Μετά την παρέμβασή του, ο Δήμος ενέγραψε τις απαιτούμενες πιστώσεις στον προϋπολογισμό, εξέδωσε τα χρηματικά εντάλματα για τα 65.334 ευρώ και εξόφλησε επιπλέον τους αναλογούντες τόκους.
Πλήρωνε τέλη αποχέτευσης από το 2016 χωρίς να έχει συνδεθεί στο δίκτυο
Στη Βόνιτσα Αιτωλοακαρνανίας, γυναίκα είχε καταβάλει από το 2016 το τέλος σύνδεσης της κατοικίας της με το δημοτικό δίκτυο αποχέτευσης και εξακολουθούσε να χρεώνεται τέλη αποχέτευσης στους λογαριασμούς ύδρευσης, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί η σύνδεση.
Ο Δήμος επικαλέστηκε την ανάγκη τροποποίησης του τεχνικού προγράμματος και εξασφάλισης πιστώσεων για επέκταση του δικτύου.
Ωστόσο, από τα στοιχεία που εξέτασε ο Συνήγορος προέκυπτε ότι ο αγωγός περνούσε μόλις λίγα μέτρα μπροστά από την ιδιοκτησία, γεγονός που οδήγησε την Αρχή να επισημάνει ότι επρόκειτο για απλή τεχνική σύνδεση.
Έπειτα από διαδοχικά έγγραφα και παρεμβάσεις, ο Δήμος ανταποκρίθηκε στις 22 Ιουνίου 2026, πραγματοποιώντας τις αναγκαίες εργασίες και ικανοποιώντας οριστικά το αίτημα της πολίτη.
Ιδιωτικό σχολείο απέκλειε γονέα από αποφάσεις για την εκπαίδευση και την υγεία του παιδιού
Σημαντική παρέμβαση καταγράφεται και στον τομέα του οικογενειακού δικαίου.
Πατέρας ανήλικου μαθητή προσέφυγε στον Συνήγορο, καταγγέλλοντας ότι ο κανονισμός ιδιωτικού σχολείου και η ηλεκτρονική πλατφόρμα του περιόριζαν τη συμμετοχή του σε σημαντικές αποφάσεις για το παιδί του, επειδή η επιμέλεια ασκούνταν από τον άλλο γονέα.
Η Αρχή επισήμανε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 1519 του Αστικού Κώδικα, όπως διαμορφώθηκε μετά τον ν. 4800/2021, σημαντικά ζητήματα εκπαίδευσης που επηρεάζουν αποφασιστικά το μέλλον του παιδιού, καθώς και ζητήματα υγείας πέραν των επειγόντων και εντελώς τρεχόντων, απαιτούν κοινή απόφαση των γονέων, ακόμη και σε περίπτωση αποκλειστικής άσκησης της επιμέλειας από τον έναν.
Στα ζητήματα αυτά περιλαμβάνονται η εγγραφή σε ιδιωτικό σχολείο, η επιλογή δεύτερης ξένης γλώσσας και η ατομική συμβουλευτική από σχολικό ψυχολόγο.
Το εκπαιδευτήριο υποστήριξε ότι ήδη εφαρμόζει στην πράξη την αρχή της συναίνεσης και των δύο γονέων, αναλαμβάνοντας παράλληλα τη δέσμευση να προσαρμόσει τον σχολικό κανονισμό και την ηλεκτρονική του πλατφόρμα.
Παιδιά με αναπηρία χωρίς έγκαιρη αξιολόγηση και επαρκή σχολική υποστήριξη
Ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα καταγράφεται στον τομέα της ειδικής αγωγής.
Ο Συνήγορος δέχθηκε μεγάλο αριθμό αναφορών για υπέρμετρες καθυστερήσεις στην αξιολόγηση μαθητών από τα ΚΕΔΑΣΥ της Αττικής. Οι καθυστερήσεις αυτές επηρεάζουν άμεσα την πρόσβασή τους στα αναγκαία μέτρα εκπαιδευτικής υποστήριξης, καθώς η παροχή τους προϋποθέτει σχετική εισήγηση.
Παράλληλα, κατά το σχολικό έτος 2025-2026 καταγράφηκαν ελλείψεις στην εφαρμογή των μέτρων παράλληλης στήριξης, λειτουργίας τμημάτων ένταξης, παροχής ειδικού βοηθητικού προσωπικού και σχολικών νοσηλευτών.
Η Αρχή απευθύνθηκε στο Υπουργείο Παιδείας, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για χρόνια και συστημικά προβλήματα.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες απέστειλαν στοιχεία για τις προσλήψεις αναπληρωτών και το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, χωρίς, σύμφωνα με τον Συνήγορο, να δώσουν ουσιαστικές απαντήσεις για τον σχεδιασμό αντιμετώπισης των προβλημάτων.
Αλλαγή νόμου για τις άδειες θετών γονέων μετά από παρέμβαση του Συνηγόρου
Ανάμεσα στις θετικές εξελίξεις που καταγράφει το δελτίο ξεχωρίζει η νομοθετική αλλαγή για τους εργαζόμενους γονείς που υιοθετούν παιδιά από το εξωτερικό.
Αφορμή αποτέλεσε η αναφορά εργαζόμενης που είχε προχωρήσει σε διακρατική υιοθεσία, αλλά αντιμετώπιζε δυσκολίες στην πρόσβαση σε άδειες και διευκολύνσεις φροντίδας πριν από την αναγνώριση της αλλοδαπής δικαστικής απόφασης υιοθεσίας.
Ο Συνήγορος εισηγήθηκε την εξομοίωση των γονέων που υιοθετούν παιδιά στην αλλοδαπή με εκείνους που προχωρούν σε υιοθεσία στην Ελλάδα, ώστε τα σχετικά δικαιώματα να μπορούν να ασκούνται από τη στιγμή της φυσικής παράδοσης του παιδιού στην οικογένεια.
Με το άρθρο 35 του ν. 5316/2026 θεσπίστηκε σχετική ρύθμιση για τις εργαζόμενες που υιοθετούν τέκνο μέσω διακρατικής υιοθεσίας, αναγνωρίζοντας ως χρόνο ένταξης του παιδιού στην οικογένεια την ημερομηνία της φυσικής παράδοσής του, ακόμη και πριν από την αναγνώριση της αλλοδαπής απόφασης.
Για το προσωπικό του Δημοσίου αναμένεται η αντίστοιχη ερμηνεία και εφαρμογή.
ΟΠΕΚΑ – Διορθώθηκε το σύστημα που απέκλειε ανήλικο από τα επιδόματα λόγω έλλειψης ΑΜΚΑ του πατέρα
Άλλη σημαντική εξέλιξη αφορά την πρόσβαση οικογενειών σε κοινωνικά επιδόματα.
Μητέρα ανήλικου παιδιού είχε αντιμετωπίσει επανειλημμένες απορρίψεις αιτήσεων για επίδομα παιδιού, επειδή ο πατέρας, υπήκοος τρίτης χώρας και κρατούμενος, δεν διέθετε ΑΜΚΑ, αλλά Προσωρινό Αριθμό Υγειονομικής Περίθαλψης Κρατουμένου (ΠΑΥΠΕΚ).
Ο Συνήγορος ανέδειξε τις συνέπειες του διοικητικού αποκλεισμού για τα δικαιώματα του παιδιού, επικαλούμενος τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Μετά την παρέμβαση, ο ΟΠΕΚΑ συνεργάστηκε με την ΗΔΙΚΑ και τροποποίησε το ηλεκτρονικό σύστημα, ώστε να γίνονται πλέον αποδεκτοί τόσο ο ΠΑΥΠΕΚ όσο και ο Προσωρινός Αριθμός Ασφάλισης και Υγειονομικής Περίθαλψης Αλλοδαπού (ΠΑΑΥΠΑ).
Η εξέλιξη αυτή διευρύνει τη δυνατότητα υποβολής αιτήσεων επιδομάτων για οικογένειες που προηγουμένως αποκλείονταν λόγω των τεχνικών απαιτήσεων της πλατφόρμας.
Σοβαρές καταγγελίες για δημόσια δομή παιδικής προστασίας – Ενημερώθηκε η Εισαγγελία
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η υπόθεση δημόσιας δομής παιδικής προστασίας, για την οποία ο Συνήγορος έλαβε από το 2024 αναφορές σχετικά με τις συνθήκες διαβίωσης των φιλοξενούμενων παιδιών.
Κατά τη διερεύνηση διαπιστώθηκαν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, δυσκολίες συνεργασίας μεταξύ εργαζομένων, ανεπαρκής διαχείριση των αναγκών των παιδιών και ελλείμματα στη φροντίδα, την εκπαίδευση, την ψυχική υγεία και την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη.
Η Αρχή διαβίβασε επίσης στην αρμόδια Εισαγγελία Πρωτοδικών στοιχεία που αφορούσαν ενδεχόμενη τέλεση αξιόποινων πράξεων σε βάρος φιλοξενούμενων παιδιών από μέλη του προσωπικού.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της διοίκησης για λήψη μέτρων, ο Συνήγορος συνέχισε να λαμβάνει αναφορές για σοβαρά προβλήματα και απευθύνθηκε στην Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ζητώντας την παρέμβασή της.
Σύμφωνα με το δελτίο, μέχρι τον χρόνο σύνταξής του δεν είχε ληφθεί απάντηση.
Από τη Γάζα μέχρι το Κερατσίνι – Οι εκκρεμείς παρεμβάσεις
Στο δελτίο καταγράφονται και άλλες υποθέσεις με ευρύτερη κοινωνική σημασία.
Στο ζήτημα της οικογενειακής επανένωσης Παλαιστινίων αναγνωρισμένων προσφύγων, ο Συνήγορος επισήμανε ότι οικογένειες εγκλωβισμένες στη Λωρίδα της Γάζας αδυνατούσαν να παρουσιαστούν αυτοπροσώπως στις ελληνικές προξενικές αρχές, με αποτέλεσμα να παραμένουν ανολοκλήρωτες διαδικασίες για τις οποίες είχαν ήδη εκδοθεί εγκριτικές αποφάσεις. Παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις, η Αρχή ανέφερε ότι δεν είχε λάβει ανταπόκριση από το Υπουργείο Εξωτερικών και τα αρμόδια προξενεία.
Στο Κερατσίνι και τη Δραπετσώνα, οι συνεχιζόμενες καταγγελίες για έντονη δυσοσμία οδήγησαν τον Συνήγορο να ζητήσει εντατικοποίηση των περιβαλλοντικών ελέγχων, εξειδικευμένες μετρήσεις αέριων ρύπων και καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών. Η ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών ελέγχων παρέμενε σε εκκρεμότητα.
Παράλληλα, σε υπόθεση πελάτη εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας με σοβαρή βαρηκοΐα, η Αρχή παρενέβη επειδή η εταιρεία ζητούσε τηλεφωνική επικοινωνία για διακανονισμό οφειλών, παρά τη δηλωμένη αδυναμία του καταναλωτή να χρησιμοποιήσει το τηλέφωνο. Η εταιρεία τροποποίησε τον τρόπο επικοινωνίας, προβλέποντας εναλλακτικά γραπτά μέσα.
Τέλος, οι καθυστερήσεις στην καταβολή της αντιμισθίας των επαγγελματιών αναδόχων παιδιών με αναπηρίες ανέδειξαν προβλήματα χρηματοδοτικής συνέχειας. Με νέα κοινή υπουργική απόφαση προβλέφθηκε η κάλυψη των σχετικών αμοιβών από τον τακτικό προϋπολογισμό του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας έως τον Δεκέμβριο του 2026.
Η αποτελεσματική διοίκηση κρίνεται στην καθημερινότητα του πολίτη
Οι υποθέσεις του τετραμηνιαίου δελτίου φωτίζουν μια κοινή θεσμική πρόκληση: την απόσταση που συχνά χωρίζει τη νομοθετική κατοχύρωση ενός δικαιώματος από την πραγματική δυνατότητα άσκησής του.
Η διαγραφή παλαιών οφειλών ύδρευσης, η καταβολή αποζημίωσης για απαλλοτρίωση, η αλλαγή του ηλεκτρονικού συστήματος του ΟΠΕΚΑ και η νομοθετική ρύθμιση για τις διακρατικές υιοθεσίες αποδεικνύουν ότι η θεσμική διαμεσολάβηση μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Την ίδια στιγμή, οι εκκρεμότητες στην κοινωνική ασφάλιση, την υγεία, την εκπαίδευση και την παιδική προστασία αναδεικνύουν την ανάγκη ουσιαστικής διοικητικής ανταπόκρισης.
