ΙΕΛΚΑ: Τι αγοράζουν λιγότερο οι Έλληνες και πού ξοδεύουν περισσότερα – Οι μεγάλες αλλαγές στο καλάθι των νοικοκυριών
Στα 25,7 δισ. ευρώ η ετήσια δαπάνη για είδη παντοπωλείου, με σημαντικές αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες την τελευταία 17ετία. Αυξάνονται οι αγορές σε πουλερικά, αυγά και γιαούρτι, ενώ μειώνονται το βόειο κρέας και το γάλα.
Σημαντικές αλλαγές στις καταναλωτικές και διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων καταγράφει το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), εξετάζοντας την εξέλιξη των αγορών από το 2008 έως το 2025. Τα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν τις μεταβολές στις δαπάνες των νοικοκυριών, αλλά και τις αλλαγές στη σύνθεση του διατροφικού καλαθιού, καθώς οι καταναλωτές προσαρμόζουν τις αγορές τους στις οικονομικές συνθήκες.
Η συνολική ετήσια δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών για είδη παντοπωλείου εκτιμάται σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ, με τα τρόφιμα να αντιστοιχούν σε 18,1 δισ. ευρώ. Περίπου 1 δισ. ευρώ αφορά μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ αλκοολούχα ποτά, ενώ σημαντικό μέρος των αγορών κατευθύνεται σε προϊόντα οικιακής και προσωπικής φροντίδας. Το 2025, η κατά κεφαλήν ετήσια δαπάνη για είδη παντοπωλείου ανήλθε σε 2.433 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 3,9% σε σχέση με το 2024. Η συνολική καταναλωτική δαπάνη ανά άτομο διαμορφώθηκε σε 9.216 ευρώ, αυξημένη κατά 5,5%.
Ειδικότερα, οι δαπάνες για τρόφιμα αυξήθηκαν κατά 4,1% το 2025, για μη αλκοολούχα ποτά κατά 3,6% και για αλκοολούχα ποτά κατά 8,1%. Την ίδια στιγμή, μεγαλύτερες πιέσεις δέχονται άλλες βασικές κατηγορίες του οικογενειακού προϋπολογισμού. Η δαπάνη για στέγαση αυξήθηκε κατά 8,3%, τα ενοίκια κατά 14,4% και η εστίαση κατά 6,1%. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τις αυξημένες οικονομικές απαιτήσεις που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά για την κάλυψη των βασικών αναγκών τους.
Η σύγκριση με το 2008 αναδεικνύει το μέγεθος των αλλαγών που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια. Η συνολική ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά άτομο υποχώρησε από τα 9.518 ευρώ το 2008 στα 6.267 ευρώ το 2020, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας, πριν ανακάμψει στα 9.216 ευρώ το 2025. Παρά την ανάκαμψη, παραμένει χαμηλότερη από το επίπεδο του 2008 σε ονομαστικούς όρους. Αντίθετα, η δαπάνη για τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά είναι περίπου 20% υψηλότερη από εκείνη του 2008, ενώ ο ηλεκτρισμός εμφανίζει υπερδιπλάσια δαπάνη και τα ενοίκια αύξηση 36%.
Παράλληλα, η συμμετοχή των τροφίμων στον οικογενειακό προϋπολογισμό μεταβλήθηκε σημαντικά. Το ποσοστό της δαπάνης για τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά έφτασε στο 23,1% το 2020, από 16,4% το 2008, και στη συνέχεια υποχώρησε στο 20,4% το 2025. Αντίθετα, η στέγαση απορροφά πλέον το 14,7% της συνολικής δαπάνης, έναντι 11,8% το 2008, ενώ η εστίαση αντιστοιχεί στο 10,7% το 2025.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μεταβολές στις ποσότητες των τροφίμων που αγοράζουν τα ελληνικά νοικοκυριά. Σε σύγκριση με το 2008, οι αγορές ψωμιού και ειδών αρτοποιίας έχουν μειωθεί κατά 12,3%, ενώ τα δημητριακά εμφανίζουν αύξηση 32,3% και τα ζυμαρικά 10,3%. Στις πρωτεϊνούχες τροφές, η κατανάλωση βόειου κρέατος έχει υποχωρήσει κατά 29,2%, των αλλαντικών κατά 35,4%, των ψαριών κατά 14,6% και των θαλασσινών κατά 37,2%. Αντίθετα, τα πουλερικά καταγράφουν αύξηση 31,9%, φτάνοντας τα 16,9 κιλά ανά άτομο ετησίως.
Αλλαγές καταγράφονται και στα γαλακτοκομικά προϊόντα. Οι αγορές πλήρους νωπού γάλακτος έχουν μειωθεί κατά 42,5% σε σχέση με το 2008, ενώ το συντηρημένο γάλα εμφανίζει πτώση 60%. Στον αντίποδα, το γάλα χαμηλών λιπαρών έχει αυξηθεί κατά 38% και το γιαούρτι κατά 31%. Σημαντική είναι και η αύξηση των αγορών αυγών, οι οποίες ενισχύθηκαν κατά 66,6% μέσα στην ίδια περίοδο, αποτυπώνοντας τη μετατόπιση της ζήτησης προς διαφορετικές κατηγορίες τροφίμων.
