Στεγαστικό αδιέξοδο σε Ισπανία και Ελλάδα: Οργή για τις τιμές στα ενοίκια
To έλλειμμα χιλιάδων ακινήτων που έγιναν Airbnb – Πώς τα έξοδα διαμονής «ροκανίζουν» μισθούς και συντάξεις
Στην Ισπανία χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν το Σαββατοκύριακο και έστησαν σκηνές στην πολυσύχναστη πλατεία Πουέρτα ντελ Σολ της Μαδρίτης -όπου παραμένουν και σήμερα- για να διαμαρτυρηθούν για το οξύ στεγαστικό πρόβλημα και τις εξώσεις, με αφορμή την απομάκρυνση μία ηλικιωμένης γυναίκας από το διαμέρισμα που ζούσε για 70 ολόκληρα χρόνια, με πρόσχημα μία αύξηση ενοικίου της τάξεως του 275% και ένα μίσθωμα στα 2.650 ευρώ!
Χτυπώντας κλειδιά και φωνάζοντας συνθήματα συμπαράστασης, χιλιάδες Ισπανοί είδαν στο πρόσωπο της ταλαιπωρημένης Μαρικαρμέν Αμπασκάλ, που η αστυνομία απομάκρυνε σε φορείο από το σπίτι της, το σύμβολο στον αγώνα κατά της στεγαστικής κρίσης στη χώρα. «Δεν μπορούμε πια. Είτε θα καταρρεύσει το σύστημα ενοικίασης είτε θα πέσει η κυβέρνηση», συνόψισε στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης X η ισπανική ένωση ενοικιαστών.
Σε ολόκληρη την Ισπανία, το στεγαστικό ζήτημα γιγαντώθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την Ελλάδα, καθώς μόνο το 2026 αφαιρέθηκαν από την παραδοσιακή αγορά 22,927 κατοικίες, περιορίζοντας το συνολικό εθνικό απόθεμα διαθέσιμων ενοικιαζόμενων σε περίπου 660,993 ακίνητα.
Την ίδια στιγμή, η ζήτηση καταγράφει ιστορικά ρεκόρ. Σε εθνικό επίπεδο, κάθε διαθέσιμο ενοικιαζόμενο ακίνητο προσελκύει κατά μέσο όρο 143 ενδιαφερόμενους ενοικιαστές μέσα σε μόλις δέκα ημέρες από τη δημοσίευση της αγγελίας, τη στιγμή που η τιμή ισορροπίας της αγοράς τοποθετείται στις 15 εκδηλώσεις ενδιαφέροντος ανά ακίνητο . Στη Βαρκελώνη, η πίεση αυτή φτάνει στο ακραίο επίπεδο των 418 υποψηφίων ανά ακίνητο, που βγαίνει προς ενοικίαση.
Η μέση μηνιαία τιμή ενοικίασης στην Ισπανία διαμορφώνεται στα €1,211, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 4.85%.
Υποστήριξη από τον Αλμοδόβαρ
Στο πλευρό των διαδηλωτών βρέθηκε ο Ισπανός σκηνοθέτης Πέδρο Αλμοδόβαρ. «Η ισπανική κοινωνία δεν μπορεί να ανεχθεί αυτό το πρόβλημα για ούτε μια ακόμη ημέρα. Οι πολιτικοί υπεύθυνοι πρέπει να το λύσουν επειδή αυτοί μας κυβερνούν», δήλωσε μιλώντας στον κρατικό τηλεοπτικό σταθμό RTVE.
‘Ενας από τους οργανωτές του κινήματος φώναξε από τα μεγάφωνα: «Θα δώσουμε ζωή σε αυτό (σ.σ. τον καταυλισμό) (…) προκειμένου η κατοικία να πάψει να είναι ένα εμπορικό προϊόν και να γίνει αγαθό πρώτης ανάγκης».
Το έλλειμμα ακινήτων στην Ελλάδα
Αντίστοιχα, στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια τα ακίνητα έχουν μετατραπεί σε «εξαγώγιμο επενδυτικό προϊόν» με αποτέλεσμα οι ντόπιοι κάτοικοι να εκτοπίζονται και οι επενδυτές να προτιμούν την αξιοποίηση τους στην βραχυχρόνια μίσθωση. Η χώρα καταγράφει τους δυσμενέστερους δείκτες στο πόσο προσιτή είναι η στέγαση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα από τα χειρότερα σκορ στην δυνατότητα επαρκούς θέρμανσης των νοικοκυριών, με ποσοστό 19% να δηλώνει πλήρη αδυναμία.
Ο υπερτουρισμός, η ραγδαία εξάπλωση του Airbnb και η επίδραση της Golden Visa προκάλεσαν την ανάγκη να εφαρμοστούν προγράμματα ανακαίνισης κενών κτηρίων σε μία προσπάθεια για αξιοποίηση του παλιού οικιστικού αποθέματος, στην ενοικίαση, καθώς χιλιάδες σπίτια μετατράπηκαν σε Airbnb.
Όμως η σχέση μισθών και ενοικίου απειλεί να τινάξει στον αέρα κάθε προσπάθεια. Όλο και περισσότεροι Έλληνες αναγκάζονται να διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους για τα έξοδα στέγης (ενοίκιο, κοινόχρηστα, λογαριασμοί ενέργειας και ύδρευσης) ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης φαίνεται έτοιμο να τινάξει εντελώς στον αέρα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, τον φετινό χειμώνα.
«Χάθηκαν» 150.000 ακίνητα από την αγορά μόνιμης κατοικίας
Η … μόδα των βραχυχρόνιων μισθώσεων στέρησε ήδη πάνω από 150.000 ακίνητα από την αγορά και ανέβασε αισθητά τις τιμές των ενοικίων στα υπόλοιπα, που έγιναν από περιζήτητα ως (σε κάποιες περιοχές) ανύπαρκτα. Στην δύσκολη κατάσταση προστέθηκε και το πρόγραμμα Golden Visa, με τις ξένες επενδύσεις. Δηλαδή, η παροχή άδειας διαμονής σε αλλοδαπούς μέσω αγοράς ακινήτων, που προσέλκυσε περιστασιακά κεφάλαια, με τους ξένους επενδυτές να καλύπτουν έως και το 40% των αγοραπωλησιών στην Αθήνα το 2025, πιέζοντας τις τιμές αγοράς και ενοικίασης προς τα πάνω.
Προηγουμένως, στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης (2009–2018), η οικοδομική δραστηριότητα πάγωσε, δημιουργώντας έλλειμμα περίπου 180.000 κατοικιών για πώληση ή ενοικίαση στα μεγάλα αστικά κέντρα. Στις δυσκολίες στον τομέα της κατοικίας προστίθενται και τα σπίτια που μένουν κλειστά και αδιάθετα, για λόγους παλαιότητας, πολυδιοκτησιακές διαφωνίες, κληρονομικές εκκρεμότητες, αλλά και επειδή κάποια είναι εγκλωβισμένα σε χαρτοφυλάκια δανείων (servicers).
Η «ξέφρενη κούρσα» τιμών στα ενοίκια και το χάσμα με τους μισθούς
Τα ενοίκια στην Αθήνα αυξήθηκαν πάνω από 50% τα τελευταία χρόνια, ενώ οι μέσοι μισθοί αυξήθηκαν μόλις κατά 27%.
Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό υπερεπιβάρυνσης στέγασης στην ΕΕ, καθώς το 28.9% του πληθυσμού (το ένα τρίτο, δηλαδή) δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του (μισθοί και συντάξεις) για έξοδα ενοικίου, με δεδομένο στις μετρήσεις ότι οι μέσες καθαρές αποδοχές βρίσκονται στα 1.559 ευρώ, ποσό που θεωρείται μέσος όρος με το μείγμα των υψηλόμισθων να επηρεάζει σημαντικά τον μισθό .
Το αδιέξοδο στο στεγαστικό πρόβλημα έφερε περιορισμούς και αναστολή έκδοσης νέων αδειών βραχυπρόθεσμης μίσθωσης (Airbnb) στα κορεσμένα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Αθηναίων. Το μέτρο θεσπίστηκε, στοχεύοντας στις περιοχές της πρωτεύουσας με την υψηλότερη συγκέντρωση τουριστικών καταλυμάτων, όπου η αφαίρεση ακινήτων από τη μακροχρόνια αγορά έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών και τη ραγδαία αύξηση των ενοικίων.
