Ρεκόρ ατμοσφαιρικής ρύπανσης: Πάνω από το 34% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε σε επικίνδυνα επίπεδα όζοντος
Καύσωνες, δασικές πυρκαγιές και ανθρώπινες δραστηριότητες οδήγησαν σε εκτεταμένη επιδείνωση της ποιότητας του αέρα σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η ευρωπαϊκή υπηρεσία παρακολούθησης της Γης Copernicus, σύμφωνα με τα οποία περισσότερο από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε κατά το 2026 σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα όζοντος στην επιφάνεια της Γης. Η έκθεση αποδίδει την επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στον συνδυασμό ακραίων καιρικών φαινομένων, μεγάλων δασικών πυρκαγιών και εκπομπών αερίων που προέρχονται από ανθρώπινες δραστηριότητες.
Η Ασία αναδείχθηκε ως η πλέον επιβαρυμένη περιοχή, καθώς το 53% του πληθυσμού της εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα ρύπανσης κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους. Στη Βόρεια Αμερική, περίπου τα δύο τρίτα των κατοίκων βρέθηκαν αντιμέτωπα με ποιότητα αέρα που χαρακτηρίστηκε από «κακή» έως «πολύ κακή», ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώθηκε στο 45%.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 34% του πληθυσμού ζούσε σε περιοχές με «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα λόγω όζοντος, ενώ άλλο ένα 17% εκτέθηκε σε συνθήκες που αξιολογήθηκαν ως «πολύ κακές». Αντίθετα, μόλις το 5% των κατοίκων του πλανήτη βρισκόταν σε περιοχές με «καλά» επίπεδα όζοντος και το 15% σε περιοχές με «αποδεκτές» συνθήκες ατμοσφαιρικής ποιότητας.
Το όζον στην επιφάνεια της Γης αποτελεί σημαντικό ατμοσφαιρικό ρύπο και σχηματίζεται μέσα από σύνθετες χημικές αντιδράσεις. Βασικές πηγές των ουσιών που συμβάλλουν στη δημιουργία του είναι οι εκπομπές οξειδίων του αζώτου από τις μεταφορές, τη βιομηχανία και τις πυρκαγιές, καθώς και οι πτητικές οργανικές ενώσεις που συνδέονται κυρίως με βιομηχανικές δραστηριότητες και την καύση ορυκτών καυσίμων. Υπό την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας, οι ενώσεις αυτές μετατρέπονται σε όζον.
Σύμφωνα με την ανάλυση της υπηρεσίας CAMS, τα επίπεδα ρύπανσης αυξήθηκαν σημαντικά εξαιτίας των ακραίων θερμοκρασιών και των εκτεταμένων δασικών πυρκαγιών που έπληξαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Οι αέριες μάζες με αυξημένες συγκεντρώσεις ρύπων μεταφέρθηκαν σε μεγάλες αποστάσεις, επηρεάζοντας περιοχές πολύ μακριά από τα σημεία όπου δημιουργήθηκαν αρχικά.
Οι επιπτώσεις του όζοντος για τη δημόσια υγεία είναι ιδιαίτερα σοβαρές, καθώς μπορεί να διεισδύσει βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας βήχα, ερεθισμό στα μάτια, δυσκολία στην αναπνοή και επιδείνωση του άσθματος ή άλλων αναπνευστικών παθήσεων. Όπως επισήμανε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, η ατμοσφαιρική ρύπανση συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, συνδεόμενη με περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, εκ των οποίων οι 60.000 αποδίδονται στη ρύπανση από όζον.
Η υπηρεσία Copernicus επισημαίνει ότι, παρά τη βελτίωση που έχει καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες σε ορισμένες μορφές ατμοσφαιρικής ρύπανσης, κυρίως στην Ευρώπη, το όζον εξακολουθεί να αποτελεί μια σύνθετη παγκόσμια πρόκληση. Η διασυνοριακή φύση του φαινομένου, καθώς οι ρύποι μπορούν να διανύσουν χιλιάδες χιλιόμετρα διασχίζοντας ηπείρους και ωκεανούς, εντείνει τις δυσκολίες αντιμετώπισής του και διατηρεί υψηλό τον κίνδυνο τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τα οικοσυστήματα.
