Πανικός στις αγορές της Τουρκίας: Συλλήψεις και κατάρρευση επενδυτικών κεφαλαίων 18 δισ. δολαρίων
Ισχυρούς κλυδωνισμούς προκαλεί στην τουρκική χρηματοπιστωτική αγορά η κρίση ρευστότητας σε επενδυτικά κεφάλαια, με τις αρχές να προχωρούν σε προφυλάκιση κορυφαίου στελέχους, τρεις ακόμη προσαγωγές-κρατήσεις, απαγόρευση εξόδου για 48 πρόσωπα και εκκαθάριση 130 funds.
Η αναταραχή προκάλεσε μαζικές ρευστοποιήσεις και βαριές απώλειες στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, αναγκάζοντας την Κεντρική Τράπεζα και τις εποπτικές αρχές να παρέμβουν για να αποτρέψουν τη μετάδοση της κρίσης στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Μία προφυλάκιση, τρεις υπό κράτηση και 48 απαγορεύσεις εξόδου
Στο πλαίσιο της έρευνας της Εισαγγελίας της Κωνσταντινούπολης για συναλλαγές στην κεφαλαιαγορά, ο πρόεδρος της Pusula Portföy Yönetimi, Μουχαμέντ Γιαρίζ, προφυλακίστηκε.
Υπό κράτηση τέθηκαν ο πρόεδρος της Hedef Holding Ναμίκ Κεμάλ Γκιοκάλπ, ο Ιμπραχίμ Μπεκτσί, στέλεχος της Tera Portföy, και ο επικεφαλής της Destek Holding και της Destek Yatırım Αλτούντς Κουμόβα. Ο τελευταίος είχε εμφανιστεί το προηγούμενο διάστημα μεταξύ των πλουσιότερων επιχειρηματιών της Τουρκίας «στα χαρτιά», μετά την εκρηκτική άνοδο μετοχών εταιρειών με τις οποίες συνδεόταν.
Την ίδια ώρα, απαγόρευση εξόδου από τη χώρα επιβλήθηκε συνολικά σε 48 πρόσωπα. Μεταξύ αυτών βρίσκονται ο πρόεδρος της Tera Yatırım Holding Εμρέ Τεζμέν, ο Σερντάρ Τουρχάν, ο Ενβέρ Τσεβίκ της Lydia Holding και ο Κεμάλ Ακκάγια της Bulls Yatırım.
Οι δικαστικές και εποπτικές διαδικασίες βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη και οι ενέργειες των αρχών αφορούν υπό διερεύνηση συναλλαγές και ενδεχόμενες παραβάσεις, όχι τελεσίδικες διαπιστώσεις ενοχής.
Σε εκκαθάριση 130 funds
Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK) αποφάσισε να αναστείλει στο ηλεκτρονικό σύστημα TEFAS τις αγορές και πωλήσεις όλων των funds που διαχειρίζονται επτά εταιρείες: Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus και Bulls Portföy.
Παράλληλα, διέταξε την εκκαθάριση 130 επενδυτικών κεφαλαίων των συγκεκριμένων διαχειριστών, με τη διαδικασία να πραγματοποιείται με τον τρόπο που θα καθορίσει η ίδια η εποπτική αρχή. Η απόφαση αφορά τα funds και όχι την εκκαθάριση των επτά εταιρειών διαχείρισης.
Η συνολική αξία των κεφαλαίων υπολογίζεται σε περίπου 830 δισ. τουρκικές λίρες, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 18 δισ. δολάρια. Ως προς τον αριθμό των επενδυτών, οι διαθέσιμες εκτιμήσεις διαφέρουν: οι πρώτες πληροφορίες έκαναν λόγο για περισσότερους από 350.000, ενώ νεότερα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στην Τουρκία ανεβάζουν τον αριθμό περίπου στις 550.000.
Παράλληλα, η SPK παρέπεμψε 38 πρόσωπα στις εισαγγελικές αρχές για ενδεχόμενη χειραγώγηση μετοχών των Katılımevim, Gündoğdu Gıda και Destek Finans Faktoring, επιβάλλοντας παράλληλα διετείς περιορισμούς στις συναλλαγές τους.
Πώς ξέσπασε το «fund run»
Η αναταραχή επιταχύνθηκε όταν η Pusula Portföy, μία από τις μεγάλες εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων της Κωνσταντινούπολης, γνωστοποίησε ότι ορισμένα funds της δεν μπορούσαν να ικανοποιήσουν εγκαίρως αιτήματα επενδυτών για εξαγορά των μεριδίων τους.
Ακολούθησε κύμα αναλήψεων και ρευστοποιήσεων από ιδιώτες επενδυτές, με τις εκροές από τουρκικά επενδυτικά κεφάλαια να φτάνουν έως και το 1 δισ. δολάρια μέσα σε μία ημέρα, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκαν οι Financial Times. Αναλυτές περιέγραψαν την κατάσταση ως «fund run», κατά αναλογία με το «bank run» που προκαλείται όταν καταθέτες σπεύδουν μαζικά να αποσύρουν τα χρήματά τους από μια τράπεζα.
Στη συνέχεια, προβλήματα στην έγκαιρη εξυπηρέτηση αιτημάτων εμφανίστηκαν και σε δύο funds της Tera Portföy, ενώ η Atlas Portföy παρέτεινε τον χρόνο που απαιτούνταν για ορισμένες ρευστοποιήσεις.
Το πρόβλημα είναι ότι όταν ένας μεγάλος αριθμός επενδυτών ζητεί ταυτόχρονα τα χρήματά του, οι διαχειριστές υποχρεώνονται να πωλούν γρήγορα μετοχές και άλλα περιουσιακά στοιχεία. Εάν αυτά δεν διαθέτουν επαρκή εμπορευσιμότητα, δημιουργείται έλλειμμα ρευστότητας, ενώ οι αναγκαστικές πωλήσεις μπορούν να συμπιέσουν ακόμη περισσότερο τις τιμές και να προκαλέσουν νέο γύρο αιτημάτων εξαγοράς.
Στο μικροσκόπιο οι μεγάλες τοποθετήσεις σε συνδεδεμένες εταιρείες
Στο επίκεντρο της αναταραχής βρίσκονται και οι πρακτικές που ακολούθησαν ορισμένα funds την τελευταία διετία.
Σύμφωνα με τους Financial Times, διαχειριστές είχαν δημιουργήσει μεγάλες και συγκεντρωμένες θέσεις σε συγκεκριμένες εταιρείες, ορισμένες από τις οποίες συνδέονταν μεταξύ τους επιχειρηματικά και διέθεταν μικρό αριθμό μετοχών σε ελεύθερη διασπορά. Οι έντονες αγορές ανέβασαν σημαντικά τις τιμές των συγκεκριμένων τίτλων και, κατ’ επέκταση, την εμφανιζόμενη αξία των funds που τους κατείχαν.
Η αύξηση των αποδόσεων προσέλκυε νέους επενδυτές και νέα κεφάλαια, τα οποία μπορούσαν στη συνέχεια να επανατοποθετηθούν στις ίδιες ή σε συνδεδεμένες μετοχές, δημιουργώντας έναν κύκλο συνεχούς ανόδου.
Στην κορύφωση αυτού του ράλι, η Hedef Holding είχε φτάσει, σύμφωνα με δημοσιεύματα, για σύντομο χρονικό διάστημα να συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες εισηγμένες της τουρκικής αγοράς βάσει κεφαλαιοποίησης.
Οι πρακτικές αυτές είχαν ήδη προκαλέσει το ενδιαφέρον διεθνών οίκων. Τον Ιούνιο, η MSCI κατέγραψε ανησυχίες διεθνών θεσμικών επενδυτών για επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις πιθανών συντονισμένων συναλλαγών μεταξύ funds και μικρότερων εισηγμένων εταιρειών και προειδοποίησε ότι, εάν δεν υπάρξει επαρκής πρόοδος έως την αξιολόγηση του Νοεμβρίου, θα μπορούσε να εξετάσει περαιτέρω το καθεστώς της τουρκικής αγοράς.
Υπό αυτές τις πιέσεις, οι εποπτικές αρχές είχαν ήδη προχωρήσει στα τέλη Αυγούστου σε αυστηροποίηση των κανόνων, αναγκάζοντας ορισμένα funds να περιορίσουν συγκεντρωμένες θέσεις.
Παρέμβαση της Κεντρικής Τράπεζας για τη ρευστότητα
Μπροστά στον κίνδυνο οι μαζικές ρευστοποιήσεις να επιταχύνουν την πτώση, η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας χαλάρωσε τους όρους παροχής ρευστότητας.
Η τράπεζα ανακοίνωσε ότι θα αυξάνει, όπου απαιτείται, τη χρηματοδότηση μέσω εβδομαδιαίων πράξεων repos, θα αναπροσαρμόσει τα όρια δανεισμού των τραπεζών στη διατραπεζική αγορά και θα μειώσει τα «κουρέματα» στις εξασφαλίσεις που γίνονται δεκτές στις πράξεις της.
Στόχος είναι να αποτραπεί το ενδεχόμενο χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αναγκαστούν να πουλήσουν μαζικά περιουσιακά στοιχεία σε μια ήδη πιεσμένη αγορά και να δημιουργηθεί νέα καθοδική δυναμική.
Κίνηση της κρατικής Emlak Katılım
Στο ίδιο περιβάλλον, η κρατική Emlak Katılım γνωστοποίησε μέσω της πλατφόρμας δημοσίων ανακοινώσεων KAP ότι θυγατρική της ξεκίνησε συνομιλίες για την εξαγορά των Katılımevim Tasarruf Finansman και Birevim Tasarruf Finansman.
Οι δύο εταιρείες δραστηριοποιούνται στη συγκέντρωση αποταμιεύσεων για τη χρηματοδότηση αγορών κατοικιών και αυτοκινήτων χωρίς συμβατικά έντοκα δάνεια. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των εταιρικών σχέσεων με τον ευρύτερο όμιλο Pusula και της προσπάθειας να περιοριστεί η έκθεση των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών στην αναταραχή της αγοράς.
Βουτιά 8% και ισχυρή αντίδραση στο Χρηματιστήριο
Η κρίση πέρασε γρήγορα στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης.
Ο δείκτης BIST 100 υποχώρησε κατά 2,41% την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου και κατά 5,54% την Τετάρτη, χάνοντας συνολικά περίπου 8% σε δύο συνεδριάσεις. Στη διάρκεια της μεγάλης πτώσης ενεργοποιήθηκαν και μηχανισμοί προσωρινής διακοπής των συναλλαγών.
Μετά τις παρεμβάσεις των εποπτικών αρχών και της Κεντρικής Τράπεζας, όμως, η εικόνα αντιστράφηκε μερικώς. Την Πέμπτη ο BIST 100 ενισχύθηκε κατά 2,95% και έκλεισε στις 13.509,76 μονάδες, ανακτώντας μέρος των απωλειών.
Η αντίδραση ερμηνεύθηκε από την αγορά ως ένδειξη ότι οι αρχές είναι αποφασισμένες να περιορίσουν τον κίνδυνο μετάδοσης της κρίσης, αν και παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το πόσο γρήγορα θα ομαλοποιηθούν οι εξαγορές των funds και σε ποιες αποτιμήσεις θα πραγματοποιηθεί η εκκαθάρισή τους.
Σιμσέκ: «Προσωρινό και διαχειρίσιμο» το πρόβλημα
Η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας συνεδρίασε εκτάκτως υπό τον υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, με τις τουρκικές αρχές να επιχειρούν να στείλουν μήνυμα ότι η αναταραχή δεν συνιστά γενικευμένη κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Στην επίσημη ανακοίνωση τονίζεται ότι τα προβλήματα εντοπίζονται σε ορισμένα funds περιορισμένου αριθμού εταιρειών διαχείρισης, χαρακτηρίζονται «προσωρινά και διαχειρίσιμα» και, κατά την εκτίμηση της Επιτροπής, δεν δημιουργούν θεμελιώδη ή διαρθρωτικό κίνδυνο για το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης και την ευρύτερη κεφαλαιαγορά.
Οι αρχές δηλώνουν ότι τα επόμενα μέτρα θα εστιάσουν στην αντιμετώπιση της έλλειψης ρευστότητας και στην αποτροπή μετάδοσης των προβλημάτων στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η υπόθεση αποτελεί παράλληλα σημαντική δοκιμασία για την προσπάθεια του Μεχμέτ Σιμσέκ να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της τουρκικής οικονομικής πολιτικής στις διεθνείς αγορές.
Ο πρόεδρος της Tera Holding, Εμρέ Τεζμέν, έχει αποδώσει την αναταραχή σε μια, όπως υποστηρίζει, «προσχεδιασμένη, σκόπιμη και οργανωμένη επίθεση», προβάλλοντας παράλληλα τον εγχώριο χαρακτήρα του ομίλου και εκφράζοντας τη στήριξή του στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο ίδιος βρίσκεται μεταξύ των προσώπων στα οποία έχει επιβληθεί απαγόρευση εξόδου από την Τουρκία, ενώ η έρευνα συνεχίζεται
