AI κατά της φοροδιαφυγής: Το νέο σύστημα της ΑΑΔΕ φέρνει 2,7 δισ. ευρώ επιπλέον έσοδα
Αλγόριθμοι εντοπίζουν ύποπτες δηλώσεις ΦΠΑ – Πώς μειώθηκε το «κενό» και τι προβλέπεται για τα βαριά πρόστιμα
Η ΑΑΔΕ εφαρμόζει ένα νέο ψηφιακό μοντέλο ελέγχων που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη, την ανάλυση μεγάλων δεδομένων και τις αυτόματες διασταυρώσεις με την πλατφόρμα myDATA, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο εντοπισμού της φοροδιαφυγής. Ειδικοί αλγόριθμοι «σκανάρουν» τις δηλώσεις ΦΠΑ και εντοπίζουν ασυνήθιστα πρότυπα, όπως απότομες μεταβολές τζίρου ή υπερβολικά έξοδα, ενεργοποιώντας στοχευμένους ελέγχους. Οι δηλώσεις ΦΠΑ προσυμπληρώνονται πλέον υποχρεωτικά με βάση τα ηλεκτρονικά βιβλία, και κάθε απόκλιση ανάμεσα στα δηλωθέντα και στα διαβιβασμένα στοιχεία δημιουργεί αυτόματο συναγερμό.
Το σύστημα εντοπίζει επιχειρήσεις που αποκλίνουν από τον μέσο όρο του κλάδου τους ή εμφανίζουν ύποπτες μηδενικές δηλώσεις, ενώ τα δεδομένα ΦΠΑ διασταυρώνονται σε πραγματικό χρόνο με τις εισπράξεις POS και τις κινήσεις τραπεζικών λογαριασμών. Η νέα αυτή προσέγγιση έχει ήδη αποτυπωθεί στα έσοδα του κράτους: το 2025 τα μέτρα κατά της φοροδιαφυγής απέφεραν επιπλέον 2,7 δισ. ευρώ, με αιχμή τον ΦΠΑ, ενώ στη διετία 2024-2025 το συνολικό όφελος υπολογίζεται σε 3,9 δισ. ευρώ.
Το «κενό» ΦΠΑ μειώθηκε εντυπωσιακά, από 24% το 2019 σε 11,4% το 2023, ενώ για το 2024 και το 2025 εκτιμάται ότι υποχώρησε κάτω από το 9%, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στην αύξηση των εσόδων συνέβαλαν καθοριστικά η προσυμπλήρωση των δηλώσεων, η διασύνδεση POS–ταμειακών μηχανών και η καθολική εφαρμογή του myDATA, που επιτρέπει πλέον πλήρη και άμεση εικόνα των συναλλαγών.
Παράλληλα, η φορολογική νομοθεσία προβλέπει αυστηρά πρόστιμα για όσους υποβάλλουν εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου. Όταν δεν υποβάλλεται καθόλου δήλωση και η παράβαση εντοπίζεται από την ΑΑΔΕ, επιβάλλεται πρόστιμο 50% επί του φόρου που αναλογεί. Το ίδιο πρόστιμο ισχύει και για εκπρόθεσμες χρεωστικές δηλώσεις μετά την κοινοποίηση εντολής ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών.
Το πρόστιμο μειώνεται στο 60% του αρχικού ποσού – ουσιαστικά στο 30% του φόρου – εφόσον η οφειλή εξοφληθεί εντός 30 ημερών από τον προσδιορισμό. Αντίθετα, όσοι υποβάλλουν εκπρόθεσμη δήλωση οικειοθελώς, πριν τους κοινοποιηθεί εντολή ελέγχου, δεν επιβαρύνονται με το πρόστιμο 50%, αλλά με το σταθερό διοικητικό πρόστιμο (100, 250 ή 500 ευρώ ανάλογα με τα βιβλία) και τον τόκο καθυστέρησης.
Τέλος, για τους φορολογούμενους που αποδέχονται το ποσό ΦΠΑ που τους καταλογίζει ο έλεγχος χωρίς να ζητήσουν συνέχιση ή προσφυγή, το πρόστιμο μειώνεται στο 25% του φόρου, στο πλαίσιο της διαδικασίας «αποδοχής πράξεων του φορολογικού ελέγχου».
