Γιατί πρέπει να απαγορευτεί η τεχνητή νοημοσύνη στην εκπαίδευση

Του δικηγόρου Γεωργίου Ι. Μάτσου

Στα άλυτα προβλήματα της μαθηματικής επιστήμης ανήκει, το αν η λύση ενός προβλήματος είναι εξίσου δύσκολη με τον έλεγχο ορθότητας μιας προτεινόμενης λύσης (πρόβλημα “P vs. NP”).

Παράδειγμα (βλ. Athanasiou, Thoughts behind the solution, σελ. 9 επ.): Οι καλεσμένοι δεξίωσης πρέπει να κατανεμηθούν σε τραπέζια των 7 ατόμων. Όμως συγκεκριμένοι καλεσμένοι επιθυμούν να αποφύγουν άλλους. Ζητούμενο: Να βρεθεί αλγόριθμος που θα επιτρέπει τέτοιους ανασυνδυασμούς καλεσμένων.

Για τον μέσο άνθρωπο αυτό φαντάζει τρομερά δύσκολο.

Εάν όμως μας δοθεί έτοιμος ο αλγόριθμος, εύκολα θα τον επαληθεύαμε πρόχειρα και εμπειρικά.

Πλήρης μαθηματική επαλήθευση εντούτοις, ίσως (καθότι αναπόδεικτο επιστημονικά, όπως προαναφέρθηκε) χρειαζόταν προσπάθεια όμοια με τη δημιουργία του αλγόριθμου.

Καθώς η εμπειρική επαλήθευση λύσης χωρίς απαίτηση μαθηματικής τελειότητας παραμένει ευκολότερη από την εξ υπαρχής λύση, η υπόθεση “P vs. NP” συνοψίζει το βαθύτερο μαθησιακό πρόβλημα της ανθρωπότητας με την τεχνητή νοημοσύνη:

Όταν η ΤΝ παράγει λύσεις, το καλύτερο που συνήθως κάνουμε, είναι επαλήθευση της ορθότητας τέτοιων λύσεων. Αντίστροφα το χειρότερο, να υιοθετούμε τη λύση της ΤΝ χωρίς έλεγχο.

Η ΤΝ πιθανότατα θα δημιουργήσει αλγόριθμο κατανομής σε τραπέζια δεξίωσης χωρίς ‘ανεπιθύμητες συνυπάρξεις’ ταχύτατα και με συγκριτικά ελάχιστη ανθρώπινη προσπάθεια.

Αντίστοιχα εύκολη μοιάζει η εμπειρική επαλήθευση της λύσης.

Στο μέλλον συνεπώς ίσως θα παραλείπεται η μαθηματική επαλήθευση των αποτελεσμάτων τής ΤΝ σε δύσκολα υπολογιστικά και μαθηματικά προβλήματα. Ο άνθρωπος ίσως περιοριστεί στην εμπειρική επαλήθευση της ορθότητας των λύσεων της ΤΝ και στον εντοπισμό καταστροφικών hallucinations.

Αν λοιπόν υποτεθεί ότι τέτοιες διαδικασίες διασφαλίσουν κάποτε στοιχειώδη ορθότητα των λύσεων της ΤΝ, θα είναι όλα εντάξει;

Όχι. Δεν θα είναι όλα εντάξει.

Η γενικευμένη ανάθεση τέτοιων εργασιών στην ΤΝ θα οδηγήσει πιθανότατα τις επόμενες γενιές επιστημόνων σε αδυναμία τόσο δημιουργίας, όσο και μαθηματικού ελέγχου ενός αλγορίθμου όπως του αρχικού παραδείγματος.

Όπως επισημαίνει ο Δρ. Γιώργος Μπατζόλης, ερευνητής ΤΝ στο Πανεπιστήμιο Cambridge, το κρίσιμο για το μέλλον δεν είναι η εφαρμογή της ΤΝ, αλλά το αν οι επόμενες γενιές ανθρώπων θα μπορούν να σκέφτονται.

Η χρήση της ΤΝ στην επαγγελματική ζωή και στην καθημερινότητα δεν μπορεί προφανώς να περιοριστεί.

Αυτό όμως που μπορεί και πρέπει να περιοριστεί –και ίσως να απαγορευτεί– είναι η χρήση της ΤΝ στην εκπαίδευση.

Εδώ και δεκαετίες, οι αριθμομηχανές και οι υπολογιστές κατήργησαν την πρακτική χρησιμότητα των χειρόγραφων αριθμητικών πράξεων. Εντούτοις η εκπαίδευση απαράλλακτα μέχρι σήμερα, έτος 2026, διδάσκει επίμονα τις τέσσερις βασικές πράξεις χειρόγραφα.

Διδασκόμαστε επίσης τις δυνάμεις, ενώ ούτε ένα “3 στην 7η” δεν θα υπολογίσουμε ποτέ με το μυαλό μας.

Διδάσκονται συνεπώς οι μαθητές άχρηστες γνώσεις;

Όχι. Η επιστήμη ουδέποτε προβληματίστηκε, αν πρέπει οι μαθητές να διδάσκονται πλήρη μαθηματικά.

Οι μαθητές δεν καλούνται να βρίσκουν αυτοί το “3 στην 7η”. Αλλά να κατανοήσουν το φαινόμενο του διαδοχικού πολλαπλασιασμού ενός αριθμού με τον εαυτό του.

Η γνώση του φαινομένου επιτρέπει να γνωρίζει ο διδασκόμενος, πότε και πώς χρησιμοποιείται το διδαχθέν φαινόμενο σε προβλήματα τις πραγματικής ζωής.

Πότε ένας μαθηματικός τύπος που θα αναπτύξει, πρέπει να περιέχει δυνάμεις. Ή πώς επιλύεται ένας τέτοιος τύπος.

Πότε θα χρειαστεί να ζητήσουν από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή να υπολογίσει τη δύναμη ενός αριθμού.

Αντίστοιχα ισχύουν για την τεχνητή νοημοσύνη.

Εάν ο αυριανός μαθηματικός ή προγραμματιστής αδυνατεί να δημιουργήσει ο ίδιος αλγόριθμο, επειδή ως μαθητής ή φοιτητής τού δημιουργούσε αλγορίθμους η ΤΝ, τότε θα αδυνατεί τόσο να κατανοήσει και να επαληθεύσει επιστημονικά τη λύση της ΤΝ (“P vs. NP”), όσο και – ακόμη χειρότερα – να της ζητήσει σωστά αυτό που χρειάζεται.

Δεν είναι καν βέβαιο ότι οι επόμενες γενιές επιστημόνων θα μπορούν να αξιολογούν έστω εμπειρικά τους αλγορίθμους της ΤΝ.

Αντίστοιχα θα συμβούν και στις λοιπές επιστήμες.

Αν οι σημερινοί μαθητές και φοιτητές δεν μάθουν να γράφουν δικά τους κείμενα (διότι τους τα γράφει η ΤΝ), οι αυριανοί ενήλικες δεν θα μπορούν ούτε καν να ελέγξουν (ακόμη δε λιγότερο να βελτιώσουν) την ορθότητα των κειμένων της ΤΝ.

Η εφαρμογή της ΤΝ στην εκπαίδευση ενδέχεται εντέλει να ματαιώσει οποιαδήποτε μαθησιακή διαδικασία, ακόμη και σε στοιχειώδεις δεξιότητες, όπως η συγγραφή κειμένων και η επίλυση προβλημάτων.

Διάφορα πανεπιστήμια έχουν εκπονήσει κείμενα για “υπεύθυνη χρήση της ΤΝ”.

Δεν γνωρίζω εάν τα πανεπιστήμια αυτά διασφαλίζουν κάπως ότι οι φοιτητές τους όντως περιορίζουν τους εαυτούς τους σε “υπεύθυνη” χρήση της ΤΝ ή εάν, αντιθέτως, η χρήση της ΤΝ καταλήγει στον εύκολο μανιχαϊσμό τού “αφού επιτρέπεται, τότε επιτρέπεται”, ξεχνώντας βολικά τους όρους της υποτιθέμενης “υπευθυνότητας”.

Ήδη ας αναρωτηθούμε, πόσοι από εμάς συνεχίζουμε να ερευνούμε μόνοι μας στο διαδίκτυο (“στο Google”) ή εάν, αντιθέτως, αναθέτουμε την έρευνα στην ΤΝ.

Πόσοι από εμάς ανοίγουμε τους συνδέσμους που μας προτείνει η μηχανή αναζήτησης και πόσοι επαφιέμεθα στην “Επισκόπηση AI”;

Εάν πράττουμε συστηματικά το τελευταίο, ήδη η προσωπική μας ικανότητα που αναπτύξαμε επί 20 σχεδόν χρόνια να αναζητούμε στο διαδίκτυο, να είμαστε βέβαιοι ότι έχει μειωθεί, χωρίς σχεδόν να το καταλάβουμε.

Αυτό δεν είναι βέβαια κατ’ ανάγκη κακό (διότι η ΤΝ εξελίσσει τον τρόπο έρευνας, δεν τον καταστρέφει ολοκληρωτικά), δείχνει όμως πόσο εύκολα κατεδαφίζει η ΤΝ ανθρώπινες νοητικές δεξιότητες, περιλαμβανομένων και βασικών δεξιοτήτων.

Το να στερήσουμε από μαθητές και φοιτητές κάθε δυνατότητα ενεργητικής χρήσης της γλώσσας, όπως θα συμβεί εάν η εκπαίδευση προσανατολιστεί στη (δήθεν) εκμάθηση “σωστών prompts”, είναι κάτι που δεν δικαιούμαστε να πράξουμε.

Διότι αν δεν κατανοούμε οι ίδιοι το πρόβλημα που ζητούμε να μας επιλύσει η ΤΝ, ουδέποτε θα της δώσουμε σωστά prompts.

Η πραγματικότητα της σημερινής χρήσης της ΤΝ στην εκπαίδευση συνοψίζεται στη φράση “η χαρά του τεμπέλη”. Ο κίνδυνος είναι, η τάση για οκνηρία να μεταδοθεί στο σύνολο της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Χρόνος υπάρχει ακόμη για να αποφευχθούν τέτοια φαινόμενα.

Το ερώτημα είναι, όμως, εάν υπάρχει πολιτική βούληση, όταν μάλιστα το πολιτικό σύστημα προσφεύγει συστηματικά στον τεχνολογικό λαϊκισμό. Τόσο, που θέλει να βάλει την ΤΝ και στο Σύνταγμα.