Ο διοικητής της ΤτΕ απαντώντας σε εξώδικο καλύπτει τις πρακτικές των servicers, που αλωνίζουν μετά την απόφαση του Αρειου Πάγου που υπερψήφισε και η συνταξιούχος δικαστικός.

Από τη μία οι πλει­στη­ρια­σμοί κατοι­κιών που θεριεύουν. Από την άλλη οι κατα­χρη­στι­κές πρα­κτι­κές των servicers τύπου Intrum, doValue, Cepal που εξυ­πη­ρε­τούν σκο­τεινά funds τα οποία αγόρα­σαν «κόκ­κινα» δάνεια ύψους άνω των 90 δισ. ευρώ με την εγγύηση του ελλη­νι­κού δημο­σίου. Σε όλα αυτά έχει προ­στε­θεί η άγρα ψήφου του Αλέξη Τσίπρα που θέλει, με όχημα την ΕΛΑΣ, να επα­να­κάμ­ψει στην κεντρική πολι­τική σκηνή.

Ολα αυτά έχο­ντας στο πλευρό του τη συντα­ξιούχο ανώ­τατη δικα­στικό Μαρία Λεπε­νι­ώτη, η οποία διά της θετι­κής ψήφου της στην απόφαση 1/2023 της ολο­μέλείας του Αρειου Πάγου νομι­μο­ποίησε τις κατα­χρη­στι­κές πρα­κτι­κές και κατ’ ουσίαν συνέβαλε στη «σκύλευση» της περιου­σίας των «κόκ­κι­νων» δανειο­λη­πτών. Ας μην ξεχνάμε ότι επί πρω­θυ­πουρ­γίας Τσίπρα το 2015 με τον νόμο 4354 άνοιξε η κερ­κόπορτα για την αγορά των «κόκ­κι­νων» δανείων.

Είναι ο πρω­θυ­πουρ­γός που «έχτισε» τη βάση ώστε funds να αγο­ράζουν «κόκ­κινα» δάνεια και να ανα­θέτουν σε servicers να προ­βαίνουν σε εισπράξεις και σε πλει­στη­ρια­σμούς. Μετά ήρθε ο Κυριάκος Μητσο­τάκης που με τα σχέδια «Ηρα­κλής 1, 2, 3 και 4» έδωσε εγγυ­ήσεις του ελλη­νι­κού δημο­σίου ύψους άνω των 20 δισ. ευρώ για να αλώ­σει την κοι­νω­νία προ­σφέρο­ντας αντί πινα­κίου φακής στα funds τη δυνα­τότητα αγο­ράς από τις τράπε­ζες των «κόκ­κι­νων» δανείων (αγορά αυτών των δανείων στο 3-15% της αξίας τους).

Το εξώ­δικο

Ολα αυτά ανα­δύθη­καν ξανά στη δημο­σιότητα αφού ο Γιάν­νης Στουρνάρας με την ιδιότητα του διοι­κητή της Τράπε­ζας της Ελλάδος χρη­σι­μο­ποιεί τη θέση του για να ορθώ­σει ασπίδα προ­στα­σίας σε τράπε­ζες, funds και servicers. Είναι ένα εξώ­δικο 190 σελίδων που του επι­δόθηκε στις 24 του περα­σμένου Ιου­νίου καλώ­ντας τον να απα­ντήσει σε μια σειρά θεμάτων που ανοίγουν εκ νέου τον ασκό του Αιόλου.

Από την πλευρά του ο Γ. Στουρ­νάρας με την απάντηση στις 7 Ιου­λίου κατ’ ουσίαν ορθώ­νει ασπίδα προ­στα­σίας στις κατα­χρη­στι­κές πρα­κτι­κές. Κρύβε­ται πίσω από γενική επίκληση του άρθρου 54 του ν. 4261/2014 (επαγ­γελ­μα­τικό απόρ­ρητο) για να κρύψει τις εγκλη­μα­τι­κές παρα­λείψεις των οργάνων της Τράπε­ζας της Ελλάδος που αφο­ρούν στην επο­πτεία.

Fast track ανα­τροπή

Είναι πάλι σαν να ζούμε τις ημέρες του φθι­νο­πώ­ρου του 2022, όταν έγινε γνω­στή η απόφαση 822/2022 του Α2 Τμήμα­τος του Αρειου Πάγου (εκδόθηκε τυπικά στις 12 Μαΐου 2022). Η απόφαση έκρινε ότι, όταν ένα «κόκ­κινο» δάνειο έχει μετα­βι­βα­στεί σε fund μέσω του νόμου 3156/2003 (τιτλο­ποίηση απαι­τήσεων), η εται­ρεία δια­χείρι­σης (servicer) δεν έχει ενερ­γη­τική νομι­μο­ποίηση να προ­βαίνει σε κατα­σχέσεις και πλει­στη­ρια­σμούς. Αμεσα τότε το σύστημα κινη­το­ποι­ήθηκε. Από την κυβέρ­νηση Μητσο­τάκη διέρ­ρεε ότι απει­λείται η ευστάθεια της οικο­νο­μίας. Τελικά μπρο­στά στο πολι­τικό κόστος υιο­θε­τήθηκε η γραμμή της ανα­τρο­πής της απόφα­σης από την ολο­μέλεια του Αρειου Πάγου. Με δια­δι­κα­σίες fast track, έξω από κάθε πρα­κτική της… αργόσυρ­της ελλη­νι­κής Δικαιο­σύνης, μέσα σε τρεις τέσ­σε­ρις μήνες ανέτρεψε το προ­φα­νές που είχε απο­φα­νθεί το Α2 Τμήμα.

Το ίδιο ακρι­βώς σκη­νικό στήθηκε και όταν τον περα­σμένο Φεβρου­άριο οι ανώ­τα­τοι δικα­στές απο­φάσι­σαν ότι ο υπο­λο­γι­σμός των τόκων στις ρυθμίσεις του νόμου Κατσέλη έπρεπε να γίνε­ται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνόλου της οφει­λής, όπως τόσα χρόνια έπρατ­ταν οι τράπε­ζες απο­κο­μίζο­ντας τοκο­γλυ­φι­κούς τόκους. Η απόφαση αυτή δημο­σιεύτηκε τελικά τον περα­σμένο Μάιο. Ηταν η απόφαση 6/2026 της ολο­μέλειας του Αρειου Πάγου.

«Διε­κδι­κούμε την ισορ­ρο­πία: από τη μια η προ­στα­σία των πολι­τών και από την άλλη η ευστάθεια του συστήμα­τος και η προ­στα­σία του δημο­σίου συμ­φέρο­ντος» είχε δηλώ­σει τότε ο υπουρ­γός Εθνι­κής Οικο­νο­μίας Κυριάκος Πιερ­ρα­κάκης ενώ –προς προ­στα­σία των όρνεων που επι­τίθε­νται στην περιου­σία των δανειο­λη­πτών– ο Γ. Στουρ­νάρας είχε δηλώ­σει: «Δεν είναι καθαρή απόφαση. Του­λάχι­στον επι­δέχε­ται πολ­λών ανα­γνώ­σεων. Αρα πρέπει να δούμε ακρι­βώς πώς θα λυθεί αυτό το πρόβλημα, διότι αυτήν τη στιγμή δια­φο­ρε­τικά το δια­βάζουν οι μεν, δια­φο­ρε­τικά το δια­βάζουν οι δε. Πρέπει να λυθεί το θέμα αυτό». Είναι προ­φα­νές ότι ο διοι­κη­τής της ΤτΕ με κάθε αφορμή απο­κα­λύπτει τον σκο­τεινό ρόλο του στις τοκο­γλυ­φι­κές πρα­κτι­κές του τρι­γώ­νου τράπε­ζες – funds – servicers.

Δυστο­πικό σκη­νικό

Η απάντηση είχε έρθει από τον δικη­γόρο που παρα­στάθηκε για λογα­ρια­σμό του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λόγου Αθη­νών (ΔΣΑ) στη δίκη, τον Δημήτριο Λυρίτση: «Αλήθεια, πού ήταν η αγω­νία για ισορ­ρο­πία όταν οι δανειο­λήπτες πρόσφατα ηττήθη­καν στην ολο­μέλεια του Αρειου Πάγου για τη νομι­μο­ποίηση των funds και των servicers να διε­νερ­γούν πλει­στη­ρια­σμούς με βάση τον νόμο του 2003 για τις τιτλο­ποι­ήσεις; Πού ήταν τότε η “χρυσή τομή”; Τότε η κυβέρ­νηση στάθηκε ατα­λάντευτα στην πλευρά των funds».

Υπό το βάρος των αντι­δράσεων τελικά η κυβέρ­νηση Μητσο­τάκη με ρύθμισή της προ­έβλεψε τον ανα­δρο­μικό συμ­ψη­φι­σμό μόνο για όσους δια­θέτουν ενεργή ρύθμιση. Οι υπόλοι­ποι, όσοι δηλαδή είχαν απο­πλη­ρώ­σει τη ρύθμιση που επέβαλε ο νόμος Κατσέλη ή είχαν χάσει κάποια στιγμή τη ρύθμιση λόγω μη κατα­βο­λής δόσεων (περίπου 100.000 δανειο­λήπτες) με το πρόσχημα της νομι­κής αβε­βαιότη­τας, δόθη­καν από την κυβέρ­νηση Μητσο­τάκη βορά στα ληστρικά και τοκο­γλυ­φικά επι­τόκια που είχαν επι­βάλει οι τράπε­ζες.

Σε όλο αυτό το δυστο­πικό σκη­νικό ο Αλ. Τσίπρας δήλωσε παρών ώστε να υφαρ­πάξει ψήφους. Στις 20 Ιου­νίου δημο­σιο­ποίησε την πρόταση του ώστε να δια­σφα­λι­στεί, όπως ο ίδιος ισχυ­ρίστηκε, ένα αξιο­πρε­πές επίπεδο ζωής για τον ευάλωτο οφει­λέτη και μετά να υπο­λο­γι­στεί τι πραγ­μα­τικά μπο­ρεί αυτός να πλη­ρώ­σει. Αν σας θυμίζει την εποχή που θα έσκιζε τα μνη­μόνια ώστε κατόπιν να φέρει το δικό του μνη­μόνιο, δεν σας απατά η μνήμη σας.

Η απόφαση-όνειδος του Αρειου Πάγου

Στο Σύνταγμα υπάρχει το άρθρο 26. Είναι το άρθρο που θεσπίζει τη διάκριση των εξουσιών. Είναι η θεμελιώδης συνταγματική αρχή που κατανέμει την κρατική εξουσία σε τρεις διακριτούς κλάδους: νομοθετική, δικαστική, εκτελεστική. Αυτή η έννοια υφίσταται και στα βιβλία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για τα στοιχεία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ομως είναι μια έννοια που εν τοις πράγμασι και διά της ψήφου της η ταχθείσα στο πλευρό του Αλ. Τσίπρα Μαρία Λεπενιώτη αγνοεί. Πώς αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί η θετική ψήφος της στην απόφαση 3/2023 της ολομέλειας του Αρειου Πάγου υπέρ των funds και των servicers; Ας δούμε τα πράγματα με τη σειρά. Με τη με αριθ. 822/2022 απόφαση το Τμήμα Α2 του Αρειου Πάγου αποφάνθηκε ότι τα funds που είχαν αγοράσει «κόκκινα» δάνεια μέσω του νόμου 3156/2003 (Ηρακλής) δεν μπορούν να εκπροσωπούνται από τους servicers (Intrum, doValue, Cepal κ.ά.) με βάση τον νόμο 4354/2015 που με ειδική διάταξη (άρθρο 2 παρ. 4) παρείχε αυτήν τη δυνατότητα.

Κατ’ ουσίαν ο Αρειος Πάγος – και υπό την πίεση της αστάθειας του συστήματος και με τη θετική ψήφο της Μ. Λεπενιώτη– ανέτρεψε την απόφαση και κατέληξε σε αποτέλεσμα το οποίο ο νομοθέτης δεν είχε προβλέψει ρητά. Οπως από τα πρώτα μαθήματα σε νομικές σχολές μαθαίνει ο φοιτητής, όταν ο νομοθέτης θέλει να απονείμει εξαιρετική νομιμοποίηση, το κάνει ρητά. Κατά συνέπεια, η επέκταση της νομιμοποίησης των servicers και στις τιτλοποιήσεις του ν. 3156/2003 μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά δικαστική δημιουργία δικαίου και όχι ερμηνεία του νόμου. Αρα οι δικαστές του Αρειου Πάγου, συμπεριλαμβανομένης της Μ. Λεπενιώτη, «τρύπησαν» τη διάκριση των εξουσιών για να εξυπηρετήσουν τα αισχρά συμφέροντα του τραπεζικού συστήματος σε βάρος της κοινωνίας.

Ανδρέας Παππάς: Ποιος αγόρασε τα δάνεια και ποιος εποπτεύει τους εποπτευόμενους

Με εξώδικη δήλωση-καταγγελία προς τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος και κοινοποίηση σε 17 εθνικούς και ευρωπαϊκούς θεσμούς και αρχές, τέσσερις φορείς πολιτών, καταναλωτών και επαγγελματιών θέτουν ένα θεμελιώδες ζήτημα δημόσιου συμφέροντος: Ποιος αγόρασε πραγματικά τα «κόκκινα» δάνεια, ποιο τίμημα κατέβαλε, ποιος ανέλαβε τον οικονομικό κίνδυνο, ποιος εισπράττει τις ανακτήσεις και ποιος ωφελείται τελικά από τους πλειστηριασμούς;

Η καταγγελία αφορά τον μηχανισμό μέσω του οποίου δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ μη εξυπηρετούμενων δανείων εμφανίστηκαν ως μεταβιβασμένα σε αλλοδαπά οχήματα ειδικού σκοπού, τιτλοποιήθηκαν, τέθηκαν υπό τη διαχείριση servicers και συνδέθηκαν με κρατικές εγγυήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Οι υπογράφοντες ζητούν να αποδειχθεί εάν υπάρχουν αυθεντικές συμβάσεις πώλησης, πραγματική καταβολή τιμήματος, αντίστοιχα τραπεζικά και λογιστικά παραστατικά και ουσιαστική μεταφορά κινδύνου ή εάν πίσω από τις σύνθετες εταιρικές δομές παρέμειναν κρίσιμα οικονομικά συμφέροντα, δικαιώματα και δυνατότητες ελέγχου των ίδιων των τραπεζών.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στις τριγωνικές και αλληλοτροφοδοτούμενες σχέσεις τραπεζών, funds ή SPVs και servicers, αλλά και στη σύνδεσή τους με τις εταιρείες ακινήτων REOCo. Οι τράπεζες εμφανίζονται ως πωλήτριες των απαιτήσεων και ενδέχεται να εξακολουθούν να κατέχουν τις εγγυημένες senior ομολογίες· τα αλλοδαπά οχήματα εμφανίζονται ως αγοραστές και δικαιούχοι· οι servicers διαχειρίζονται τις απαιτήσεις, αποφασίζουν ρυθμίσεις και επισπεύδουν αναγκαστικές εκτελέσεις, ενώ συνδεδεμένες REOCo δύνανται να συμμετέχουν στους πλειστηριασμούς και να αποκτούν τα εκπλειστηριαζόμενα ακίνητα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν πρόκειται για πραγματικά ανεξάρτητους φορείς ή για έναν οικονομικά και πληροφοριακά διασυνδεδεμένο μηχανισμό, μέσα στον οποίο ο ίδιος κύκλος συμφερόντων μπορεί να ελέγχει τη μεταβίβαση, τη διαχείριση, την εκτέλεση και τελικά την απόκτηση της περιουσίας.

Το εξώδικο συνοδεύεται από 26 αποδεικτικά έγγραφα –συμβάσεις και περιλήψεις μεταβιβάσεων, πληρεξούσια, οικονομικές καταστάσεις, εταιρικά στοιχεία αλλοδαπών SPVs, δικαστικές αποφάσεις και δεδομένα εταιρειών ακινήτων– και ζητεί συγκεκριμένες αποδείξεις: συμβάσεις, καταβολές τιμημάτων, λογιστικές εγγραφές, στοιχεία κατόχων ομολογιών, εποπτικές αξιολογήσεις, εκθέσεις μεταφοράς κινδύνου, στοιχεία ενεργοποίησης κρατικών εγγυήσεων και πλήρη διαδρομή των εισπράξεων.

Η απάντηση της Τράπεζας της Ελλάδος όμως είναι αποκαλυπτική κυρίως για όσα αποφεύγει. Δεν απαντά ούτε στο απλούστερο και απολύτως ελέγξιμο ερώτημα: Κατατέθηκαν στην ΤτΕ εντός της νόμιμης προθεσμίας των δέκα ημερών τα αντίγραφα των συμβάσεων ανάθεσης διαχείρισης, όπως προέβλεπε ο ν. 4354/2015; Δεν διευκρινίζει πότε παραλήφθηκαν, αν ήταν πλήρεις, αν ελέγχθηκαν, αν εντοπίστηκαν παραβάσεις και ποια μέτρα ελήφθησαν. Αντί να απαντήσει για την τήρηση του τότε ισχύοντος νόμου, η ΤτΕ μεταφέρει τη συζήτηση στον μεταγενέστερο ν. 5072/2023 και διακηρύσσει ότι ασκεί «συνεχή και προληπτική εποπτεία». Δεν προσδιορίζει όμως ποια συγκεκριμένη πράξη εποπτείας διενήργησε, με ποιο αποτέλεσμα και βάσει ποιας διάταξης ελέγχει σήμερα τις επίμαχες συμβάσεις, τις συγκρούσεις συμφερόντων και τις καταγγελλόμενες διασυνδέσεις μεταξύ τραπεζών, funds, servicers και REOCo. Η εποπτεία εμφανίζεται ως θεσμικός τίτλος, όχι ως αποδεικτικά ελέγξιμη πράξη.

Οταν ζητήθηκαν συγκεκριμένα έγγραφα και απαντήσεις, η ΤτΕ ύψωσε το τείχος του «υπηρεσιακού – επαγγελματικού απορρήτου». Δεν ζητήθηκε όμως η αποκάλυψη εμπορικών μυστικών. Ζητήθηκε να βεβαιωθεί εάν τηρήθηκε ο νόμος. Η νομιμότητα δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται απόρρητη. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τράπεζες, funds και servicers. Αφορά χιλιάδες κατοικίες και επιχειρήσεις, την ιδιωτική και δημόσια περιουσία, κρατικές εγγυήσεις δισεκατομμυρίων και τη στοιχειώδη θεσμική λογοδοσία: Ποιος αγόρασε; Ποιος πλήρωσε; Ποιος ανέλαβε τον κίνδυνο; Ποιος απέκτησε τα ακίνητα; Ποιος κέρδισε και ποιος φέρει την ευθύνη;

Οταν η εποπτική αρχή κρατά απόρρητο ακόμη και το αν άσκησε την εποπτεία της, δεν έχουμε εποπτεία με λογοδοσία. Εχουμε εξουσία πίσω από κλειστές πόρτες.

*Ο Ανδρέας Παππάς είναι οικονομολόγος, μέλος της πρωτοβουλίας φορέων «Η Δικαίωση»