Νέες ευρωπαϊκές οδηγίες αλλάζουν το ΦΠΑ: Περισσότερη ευελιξία για τα κράτη‑μέλη, περιορισμένη αξιοποίηση από την Ελλάδα
Αυξημένα όρια απαλλαγής για μικρές επιχειρήσεις και νέοι μειωμένοι συντελεστές
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, όπως διαμορφώνεται μέσα από τις Οδηγίες (ΕΕ) 2020/285 και 2022/542, προσφέρει σημαντικά μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη‑μέλη για τον σχεδιασμό της φορολογικής τους πολιτικής. Σύμφωνα με το Ενημερωτικό Σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, οι αλλαγές αυτές διευρύνουν τις επιλογές τόσο για τη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων όσο και για την προώθηση ευρύτερων οικονομικών και κοινωνικών στόχων. Ωστόσο, η Ελλάδα εμφανίζεται να αξιοποιεί μόνο ένα μικρό μέρος των νέων δυνατοτήτων.
Η Οδηγία 2020/285 αναμορφώνει το ειδικό καθεστώς απαλλαγής μικρών επιχειρήσεων από τον ΦΠΑ, μειώνοντας το κόστος συμμόρφωσης και ενισχύοντας τον θεμιτό ανταγωνισμό. Για πρώτη φορά εισάγεται η δυνατότητα διασυνοριακής απαλλαγής, με εθνικό όριο έως 85.000 ευρώ και ενωσιακό όριο κύκλου εργασιών 100.000 ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα επέλεξε να διατηρήσει το όριο στις 10.000 ευρώ, ένα από τα χαμηλότερα στην ΕΕ, χωρίς να ενεργοποιήσει τη διασυνοριακή εφαρμογή του μέτρου.
Παράλληλα, η Οδηγία 2022/542 επεκτείνει τις δυνατότητες διαφοροποίησης των συντελεστών ΦΠΑ, επιτρέποντας έως δύο μειωμένους συντελεστές, έναν υπερμειωμένο και έναν μηδενικό για αγαθά και υπηρεσίες βασικής ανάγκης, πράσινες τεχνολογίες και ψηφιακές υπηρεσίες. Το νέο πλαίσιο συνδέει πλέον την πολιτική ΦΠΑ με στρατηγικούς στόχους όπως η πράσινη μετάβαση, η ψηφιακή οικονομία και η κοινωνική συνοχή. Η Ελλάδα, ωστόσο, έχει κινηθεί με φειδώ, δίνοντας προτεραιότητα στη σταθερότητα των συντελεστών.
Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ τονίζει ότι τα δύο εργαλεία – απαλλαγή μικρών επιχειρήσεων και διαφοροποίηση συντελεστών – δεν είναι ισοδύναμα. Η απαλλαγή λειτουργεί ως μέσο μείωσης γραφειοκρατίας και ενίσχυσης της βιωσιμότητας των πολύ μικρών επιχειρήσεων, ενώ οι μεταβολές συντελεστών αποτελούν εργαλείο ευρύτερης οικονομικής πολιτικής, με την αποτελεσματικότητά τους να εξαρτάται από το αν οι αλλαγές μετακυλίονται στις τελικές τιμές.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα θα μπορούσε να ωφεληθεί ουσιαστικά από την αύξηση του ορίου απαλλαγής και από μια πιο στοχευμένη χρήση των διαθέσιμων συντελεστών ΦΠΑ. Μια τέτοια προσέγγιση θα μείωνε τα διοικητικά βάρη, θα στήριζε τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και θα ανακούφιζε τους καταναλωτές, ευθυγραμμίζοντας την ελληνική φορολογική πολιτική με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές πρακτικές.
