Παγκόσμια οικονομία: Ανθεκτική ή απλώς τυχερή;
Η BIS προειδοποιεί για δημοσιονομικές και χρηματοπιστωτικές ευπάθειες
Η παγκόσμια οικονομία έχει επιδείξει αξιοσημείωτη αντοχή απέναντι σε μια σειρά από σοβαρές κρίσεις: την πληθωριστική έκρηξη της πανδημίας, τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, τους δασμούς Τραμπ και, πιο πρόσφατα, την αστάθεια στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Martin Wolf στους Financial Times, η ανθεκτικότητα αυτή ίσως δεν οφείλεται μόνο στη δυναμική των οικονομιών, αλλά και σε μια δόση τύχης. Η νέα Ετήσια Οικονομική Έκθεση της BIS δείχνει ότι οι κίνδυνοι αυξάνονται και ότι η παγκόσμια οικονομία χρειάζεται να γίνει πιο εύρωστη για να παραμείνει σταθερή.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο δασμολογικός πόλεμος των ΗΠΑ. Παρά τις αρχικές προβλέψεις για σοβαρές επιπτώσεις, οι δασμοί αποδείχθηκαν λιγότερο επιζήμιοι από το αναμενόμενο, καθώς εφαρμόστηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα, οι αμερικανικές εταιρείες απορρόφησαν μέρος του κόστους και το εμπόριο εκτράπηκε προς άλλες ασιατικές οικονομίες που αξιοποίησαν κινεζικές εισροές. Το γεγονός ότι ο υπόλοιπος κόσμος δεν μιμήθηκε τον προστατευτισμό των ΗΠΑ συνέβαλε επίσης στη διατήρηση της παγκόσμιας εμπορικής ροής.
Παράλληλα, η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης λειτούργησε ως απρόσμενος ενισχυτικός παράγοντας. Η άνοδος της εμπιστοσύνης στις αγορές και η εκτίναξη των επενδύσεων στις ΗΠΑ δημιούργησαν ένα κύμα ζήτησης για εισροές από την ανατολική Ασία, στηρίζοντας το παγκόσμιο εμπόριο. Ωστόσο, η BIS προειδοποιεί ότι η επενδυτική αυτή έκρηξη μπορεί να αποδειχθεί ευμετάβλητη, καθώς η δημόσια αντίδραση, ο έντονος ανταγωνισμός και οι πιθανές χαμηλές αποδόσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απότομη επιβράδυνση.
Το 2026, η παγκόσμια οικονομία δέχθηκε νέο σοκ με την επίθεση στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παρότι τα αποθέματα περιόρισαν το πλήγμα, η διαταραχή στην προσφορά ενέργειας ήταν η μεγαλύτερη των τελευταίων δεκαετιών, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα των διεθνών αγορών.
Η BIS εντοπίζει τέσσερις βασικές αδυναμίες που απειλούν τη σταθερότητα: τον κίνδυνο νέας πληθωριστικής έξαρσης, την πιθανότητα απότομης επιβράδυνσης των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, την ευθραυστότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών λόγω υψηλής μόχλευσης και αδιαφανών μη τραπεζικών δραστηριοτήτων, και την απώλεια ελέγχου των δημοσίων οικονομικών στις χώρες υψηλού εισοδήματος. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα και τα επίπεδα χρέους θυμίζουν εποχές μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ οι αυξημένες δαπάνες για ενέργεια και γήρανση του πληθυσμού επιβαρύνουν περαιτέρω τις οικονομίες.
Επιπλέον, η BIS αναδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο των hedge funds στη χρηματοδότηση κυβερνήσεων, μια πρακτική που βασίζεται σε υψηλή μόχλευση και ενισχύει τον κίνδυνο απότομων αναταραχών στις αγορές. Παράλληλα, προειδοποιεί για την εξάπλωση των stablecoins, τα οποία παρουσιάζονται ως ασφαλή ψηφιακά ισοδύναμα του χρήματος, αλλά ενδέχεται να αποδειχθούν εξαιρετικά επισφαλή σε συνθήκες κρίσης.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η παγκόσμια οικονομία παραμένει ανθεκτική, αλλά η τύχη που τη συνόδευσε τα τελευταία χρόνια δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Η ενίσχυση της ευρωστίας των οικονομιών και η προσεκτική διαχείριση των νέων κινδύνων αποτελούν πλέον αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της σταθερότητας.
