Τεχνητή Νοημοσύνη και Εργασία: Ποια επαγγέλματα απειλούνται και ποια μπορούν να αντέξουν
Η εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλάζει με ταχύτητα τον κόσμο της εργασίας, προκαλώντας ανησυχίες για απώλεια θέσεων, εντατικοποίηση της παραγωγής και ενίσχυση της εξουσίας των μεγάλων εταιρειών πάνω στους εργαζόμενους.
Αυτά τα ζητήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο του συνεδρίου «Κλίμα, Τεχνητή Νοημοσύνη, Εργασία: Προς μια νέα πολιτική οικονομία της Αριστεράς», που διοργάνωσαν η εφημερίδα Η Εποχή και το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, με συμμετοχή πανεπιστημιακών, ερευνητών και ειδικών από διαφορετικά πεδία .
Οι ομιλητές ανέδειξαν ότι η AI δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική εξέλιξη, αλλά ένα νέο μοντέλο οργάνωσης της παραγωγής που ενισχύει τον έλεγχο του κεφαλαίου πάνω στην εργασία. Η καθηγήτρια Ευγενία Σαπιέρα υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται απλώς «το δικό της AI», αλλά μια εναλλακτική πρόταση απέναντι στο ολιγοπώλιο που καθορίζει σήμερα τον τρόπο παραγωγής και εντατικοποίησης της εργασίας. Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα της τεχνολογίας, με τον Αντώνη Μαυρόπουλο να επισημαίνει ότι τα data centers απαιτούν τεράστιους πόρους – νερό, ενέργεια, υλικά – και δεν μπορούν να θεωρούνται αυτονόητα αναγκαία.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και η πραγματική επίδραση της AI στην αγορά εργασίας. Οι ειδικοί συμφώνησαν ότι ήδη χάνονται θέσεις χαμηλής ειδίκευσης, ενώ επαγγέλματα μεσαίων και υψηλών απολαβών – όπως οι λευκοί κολάροι – δεν μένουν ανεπηρέαστα. Η πολιτική επιστήμονας Αγγελίνα Γιαννοπούλου τόνισε ότι η αυτοματοποίηση δεν συμβαίνει σε «κενό αέρος», αλλά μέσα σε ένα περιβάλλον χρόνιας εργασιακής απορρύθμισης, γεγονός που εντείνει τις ανισότητες. Παράλληλα, η καθηγήτρια Μαριάνθη Γριζιώτη προειδοποίησε ότι η AI μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των απαιτήσεων παραγωγικότητας, αντί για μείωση του χρόνου εργασίας.
Η συζήτηση άγγιξε και το ζήτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ο ερευνητής Αγησίλαος Κουλούρης υποστήριξε ότι η μείωση του χρόνου εργασίας στον παγκόσμιο Βορρά δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των εργαζομένων του Νότου, τονίζοντας την ανάγκη για περιορισμό της υπερκατανάλωσης και δημοκρατικό έλεγχο της τεχνολογίας. Από την πλευρά του, ο δικηγόρος Αντώνης Μπρούμας πρότεινε θεσμικές παρεμβάσεις για να περιοριστεί η ισχύς των μονοπωλίων της AI και να ενισχυθούν συνεταιριστικά μοντέλα παραγωγής.
Τέλος, παρουσιάστηκαν ευρωπαϊκές μελέτες που δείχνουν ότι η έκθεση στην AI αυξάνεται σε όλους τους κλάδους, κυρίως σε επαγγέλματα που σχετίζονται με αναζήτηση πληροφοριών, παραγωγή λόγου και επίλυση προβλημάτων. Αντίθετα, επαγγέλματα που απαιτούν κοινωνική αλληλεπίδραση, συναισθηματική κατανόηση ή φυσική παρουσία εμφανίζονται λιγότερο ευάλωτα στη σημερινή τεχνολογική πρόοδο.
Η συζήτηση κατέληξε στο ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ουδέτερη τεχνολογία. Η επίδρασή της στην εργασία εξαρτάται από τις πολιτικές, τις κοινωνικές δομές και τις συλλογικές διεκδικήσεις που θα διαμορφώσουν το μέλλον της.
